Собиқ совет иттифоқи қулаб, дунёда бир қутблилик юзага келган пайтдан бошлаб, диверсия деб атаб келинган ҳуружлар ўрнини терактлар эгаллади. Сўнгги ўн йилликларда вақти-вақти билан рўй бериб турган қонли хунрезликлар у ёки бу сиёсий қарорларни легитимлаштириш воситаларидан бирига айланиб қолди.
“Терроризм”, “террорчилик акти”, “теракт” каби атамалар асосан кейинги уч ўн йилликда, яъни собиқ СССР қулаганидан кейин ишлатила бошлади. Унга қадар ҳам террорчилик амалиётлари бўлган, лекин дунёда совуқ уруш кечаётган ўша даврда, томонлар асосан “диверсия” деган атамани ишлатишар эди. “Терроризм” атамаси деярли ишлатилмас эди.
Диверсия – лотин тилидан олинган бўлиб, “оғиштириш”, “чалғитиш” деган маъноларни беради. Таърифга кўра, оппонент тарафнинг имкониятларини ёки режаларини издан чиқариш, чалғитиш, манипуляция қилиш учун амалга ошириладиган махсус амалиётга айтилади. Совуқ уруш даврида, дунёда икки қутб ва унинг тарафдорлари бўлгани учун ҳар қандай теракт нариги томоннинг диверсияси сифатида кўрилган.
Бироқ, биполяр тизим тугагач, дунё тартиботи ўзгарди, ғарб тимсолида марказлашди ва яқин ўтмишда “диверсия” деб аталадиган ишларга, маънавий ва эмоционал сўз – “террор” деган атама қўлланила бошлади.
Улар орасидаги асосий фарқлардан бири – “диверсия”да зиддиятдаги томонлар кўплиги ва уларнинг кучлар нисбати яқинроқ экани тан олинади, “террор” атамаси билан эса конструктив кўпчилик ва деструктив камчиликка ишора қилинади.
Терактлар – сиёсий ўзгаришлар воситаси
Кейинги ўн йилликларда, террорчилик амалиёти – дунё сиёсати ва давлатларнинг ички ва ташқи сиёсатини энг кучли ўзгартирадиган воситалардан бирига айланди. 1999 йил 16 февраль портлашлари, АҚШдаги 2001 йил 11 сентябр воқеалари, 2004 йил мартидаги Испания теракти, Россиянинг ўзидаги кўплаб терактлар шулар жумласидан.
Терактлар – катта сиёсий восита сифатида кўрилади. Ўзгаришларни шартлайди ва легитимлаштиради. Чунки терактлар кутилмаганда юз беради, энг заиф қатламни нишонга олади, бегуноҳ инсонлар қурбон бўлади. Натижада кенг жамоатчиликни катта шокка солади.
Мана шу эмоционал фонда сиёсий қарорларга асос яратилади. Янги сиёсий консенсус пайдо бўлади: “келинглар, ўлим жазосини тиклаймиз”, “келинглар, мигрантларни киритмаймиз”, “келинглар, мана шу дин ёки миллат вакилларини таъқиб қиламиз”...
Терактлар, давлат ва жамиятдаги жабр-зулм даражасини оширади. Ҳаттоки демократик давлатлар ҳам, катта терактлардан кейин, авторитаризмга оғишади. Чунки, терактлардан кейин жамиятда нафрат индекси жуда юқорилайди, ва бу нафрат, одатда, “бошқалар”, “улар” томон йўналтирилади. Ва шу фонда, давлат ўзининг ички ёки ташқи оппонентлари билан кураш, уруш очади, ва янги сиёсий курсни легитимлаштириб олади.
