Ўзбекистон Марказий банки фирибгарликка қарши курашиш мақсадида бир шахсда бўлиши мумкин бўлган банк карталари сонига чекловлар жорий қилди. Регуляторнинг қайд этишича, бу масала қонунчилик даражасида ҳал этилмаган ва шунинг сабабли баъзи фуқаролар 100дан ортиқ картага эга бўлган ҳолатлар мавжуд. Янги вақтинчалик тартибга кўра, эндиликда фуқароларга битта банкда бештагача картага эга бўлишга рухсат берилади ва умумий карталар сони, жумладан, виртуал карталарни ҳам қўшиб ҳисоблаганда, 20 тадан ошмаслиги керак. Мазкур чекловлар хорижий валютадаги карталар учун амал қилмайди.
Шу билан бирга, бу чекловларнинг мақсадга мувофиқлиги ҳақида бир нечта саволлар мавжуд. Бундай чекловлар кўплаб иқтисодий, ижтимоий ва бизнес тизимларига салбий таъсир қилиши мумкин.
Тўлов карталари иқтисодиётда жуда муҳим рол ўйнайди, чунки улар истеъмолни рағбатлантиради, кредитлар, содиқлик дастурлари ва бонус тизимлари орқали фойдаланувчиларни қўллаб-қувватлайди. Бироқ, банк карталарини чиқаришдаги чекловлар, айниқса ҳудудларда тўлов имкониятларини мураккаблаштириши, нақд пул инфратузилмаси юкини ошириши мумкин.
Ижтимоий ва иқтисодий таъсирлар
Мазкур чекловлар натижасида кичик ва ўрта бизнес, айниқса, хизмат кўрсатиш соҳаси, нақд пулсиз ҳисоб-китобларга ўрганиб қолган мижозларининг бир қисмини йўқотиши мумкин. Бу даромадларнинг пасайишига, нақд пул билан муомала қилиш харажатларининг ошишига ва рақобатбардошликнинг пасайишига олиб келади. Шунингдек, нақд пулсиз тўлов инновацияларини ишлаб чиқаётган молиявий хизматлар ва финтех компаниялари ҳам қийинчиликларга дуч келишади.
Бундай чеклов фирибгарликка қарши курашда қанчалик самара бериши савол остида қолмоқда. Чунки нақд пул ҳам ўғриланишга мойил ва карталарни чеклаш фақатгина хавфсизликни кучайтириш ва суғуртага эҳтиёжни, шунингдек, қўшимча пул маблағларини бошқариш харажатларини ошириши мумкин. Бундан ташқари, карталар муомаласига қўйилган чекловлар иқтисодиётни рақамлаштиришнинг муҳим элементи бўлган электрон бизнес ва онлайн тўловларга салбий таъсир кўрсатади.
Халқаро тажриба
Халқаро тажрибага кўра, карталарни чиқариш ва ишлатишда деярли ҳеч қандай чекловлар мавжуд эмас. Европа Иттифоқи мамлакатларида банклар бир мижоз учун бир нечта дебет карталарини чиқариш имкониятини таклиф қилади, агар улар турли тизимларга тегишли бўлса (Visa, Mastercard) ёки ҳар хил турдаги (масалан, стандарт ва премиум) бўлса. АҚШда ҳам мижозлар бир банкдан бир нечта дебет карталарини олишлари мумкин, айниқса, турли ҳисобларга тегишли бўлса.
Осиё мамлакатларида, хусусан, Хитой ва Ҳиндистонда банклар бир нечта дебет карталарини очишга рухсат беради. Россияда эса банклар бир ҳисоб учун бир нечта карталарни чиқариш имкониятини тақдим этади, шу жумладан, қариндошлар ёки қўшимча фойдаланувчилар учун карталарни чиқаришга рухсат берилади.
