Реклама

20:57 / 27.12.202515 39420 дақиқалик ўқиш

Ишга тушадиган “эскроу”, тиббиёт ходимларига имтиёз ва бошланадиган “эко-стикер”лар даври – 1 январдан нималар ўзгаради?

20:57 / 27.12.202515 39420 мин

Kun.uz сайти ўз анъанасига мувофиқ, 2026 йил 1 январдан бошлаб Ўзбекистон қонунчилигида рўй берадиган айрим ўзгаришларни эслатиб ўтади.

Ишга тушадиган “эскроу”

Ўзбекистонда уй-жой хариди билан боғлиқ фирибгарлик ҳолатлари кўп учрайди. Бунга 1 766 киши жабрланган “Credit House” ишини, “System Metall Stroy”нинг “Prestige” лойиҳаси ортидан 4 йилдан буён сарсон юрган 147 та оилани ва бошқа кўплаб ҳолатларни мисол сифатида келтириш мумкин.

Президентнинг тегишли фармони билан қурилишда молиявий интизомни кучайтириши ва мижозлар учун хавфсиз муҳит яратиши мақсадида эскроу тизими жорий этилган. Унга кўра, 2026 йил 1 январдан эътиборан барча қурувчилар улуш киритиш асосидаги лойиҳаларини эскроу тизими орқали амалга ошириши мажбурий бўлади.

Эскроу тизими қандай ишлайди? Мижозлар ҳали битмаган уй учун пулни қурувчига тўламасдан, банкдаги эскроу ҳисобрақамига қўяди ва бу пуллар токи уй битмагунча қурувчининг қўлига берилмайди. Бунда банклар эскроу ҳисобварағида улушдорларнинг пуллари тургани сабабли қурувчига арзонроқ ставкада кредит беради.

Бу дунё амалиётида синовдан ўтган яхши тажриба. Масалан, 2019 йил ёзидан бошлаб Россия қурилиш соҳасида ҳам ушбу тизимга ўтилди. Қурилиш корхоналари улуш киритиш асосидаги шартномалардан эскроу ҳисобрақами асосидаги молиялаштиришга ўтди. Чунки Россияда ҳам қурувчи билан тўғридан-тўғри шартнома имзолаб, кейинчалик, компаниянинг ўз мажбуриятини бажармаслиги оқибатида минглаб одамлар пулига куйиб қолаётган ҳолатлар фалокатли даражада кўпайиб бораётганди. Эскроу тизими жорий этилгач, бу ҳолатларга деярли барҳам берилган.

«Экологик транспорт» тизими жорий этилади

2026 йил 1 январдан бошлаб Тошкент шаҳрида «Экологик транспорт» тизими биринчи босқичда жорий этилади. Бу ҳақда ҳукуматнинг тегишли

Мавзуга оид

«А1» кичик тоифадаги транспорт воситаларини бошқариш ҳуқуқини берадиган миллий ҳайдовчилик гувоҳномасини олиш учун талабгорларга ҳайдовчиларни тайёрлаш мажбурий ўқув дастурини ўтамасдан туриб, тўғридан-тўғри назарий ва амалий имтиҳонларни топшириш ҳуқуқи берилади. Бунда талабгорлар ўзларининг ихтиёрига кўра ўқув курсларида (онлайн ёки офлайн шаклда) ўқиши ёхуд мустақил тайёрланиши мумкин бўлади. Миллий ҳайдовчилик гувоҳномасини олиш учун талабгорлардан ҳайдовчиларни тайёрлаш ўқув дастури бўйича ўқишни тугатгани ҳақида гувоҳнома талаб этилмайди;
«А», «B», «C», «D» тоифадаги автомототранспорт воситаларидан бирини бошқариш ҳуқуқини берувчи миллий ҳайдовчилик гувоҳномасига эга бўлган шахслар «А1» кичик тоифадаги транспорт воситаларини тўғридан-тўғри бошқариш ҳуқуқига эга бўлади;
«А1» кичик тоифадаги транспорт воситаларини бошқариш ҳуқуқини берадиган миллий ҳайдовчилик гувоҳномасини олиш учун назарий имтиҳонда 20 та электрон (анимацион) тест саволларидан камида 16 тасига тўғри жавоб берган ҳайдовчиликка номзодлар «назарий имтиҳонни топширган» деб ҳисобланади ва амалий имтиҳонга қўйилади;
имтиҳонларни муваффақиятли топширган шахсларга «А1» кичик тоифага кирадиган транспорт воситаларини бошқаришга рухсат берилганлиги тўғрисида маълумот акс этган миллий ҳайдовчилик гувоҳномаси берилади.

ҳар 5 йилда камида бир маротаба Ҳисоб палатаси фаолиятини ташқи баҳолашдан ўтказиш амалиёти жорий этилади;
давлат ижтимоий суғуртаси доирасида барча иш берувчилар, шу жумладан якка тартибдаги тадбиркорлик субъектлари томонидан ходимларга бериладиган барча турдаги таътилларни, шунингдек, фуқаролик-ҳуқуқий тусдаги шартномаларни «ЯММТ» ИДАКда рўйхатга олиш тизими йўлга қўйилади;
давлат ижтимоий суғуртасининг янги тизими жорий этилади;
Мактабгача ва мактаб таълими вазирлиги ҳузуридаги Ихтисослаштирилган таълим муассасалари агентлиги тизимидаги таълим муассасаларида беш кунлик таълим жараёни йўлга қўйилади. Шанба куни барча фан ўқитувчилари учун «Касбий ривожланиш куни» этиб белгиланади;
2026 йил 1 январдан 1 июлга қадар эксперимент тариқасида Тошкент шаҳрининг Учтепа ва Миробод туманларида қабристон ҳудудидаги пломбаланган турғун металл қутиларда хайр-эҳсонларни йиғишни нақд пул кўринишида амалга ошириш тартиби бекор қилинади. Турғун металл қутиларга ўрнатилган QR-код тасвири воситасида банк пластик карталари орқали нақд пулсиз онлайн шаклда ихтиёрий хайр-эҳсонларни амалга ошириш жорий этилади;
чорвачилик маҳсулотлари ишлаб чиқарувчи тадбиркорлик субъектларига озуқабоп экинларни етиштириш учун электрон онлайн аукцион савдолари орқали ер участкаларини ижарага олиш ҳуқуқини сотиб олиш учун ҳисобланган тўловларни 5 йил муддатда тенг улушларда бўлиб-бўлиб тўлашга рухсат берилади;
«HAMROH» тадбиркор аёлларни қўллаб-қувватлаш дастури доирасида хотин-қизларнинг тадбиркорлик лойиҳаларини молиявий қўллаб-қувватлашга қаратилган қўшимча инструментлар жорий этилади;
қўриқловга олинган банклар, йирик ишлаб чиқариш корхоналари, маҳаллий ҳокимликлар ва бошқа объектларнинг фуқаролар кириш ва чиқиш жойларига уларнинг ўз маблағлари ҳисобидан Ички ишлар вазирлигининг «Хавфсиз шаҳар» тизимларини ривожлантириш маркази» давлат муассасаси томонидан босқичма-босқич шахснинг юзини таниб олиш имкониятига эга техник воситалар ўрнатилиб, тегишли ахборот базалари билан интеграция қилинади;
«Бизнесни 15 дақиқада бошлаш» тамойили асосида тадбиркорлик субъектларини давлат рўйхатидан ўтказишда бир вақтнинг қўшимча хизматлар кўрсатиш тартиби жорий этилади;
жисмоний шахслар томонидан кўчмас мулкларни ижарага беришдан олинган даромад бўйича тўланган солиқ тўлиқ миқдорда мулк жойлашган туман (шаҳар) маҳаллий бюджетларига йўналтирилади;
давлат бошқарувини рақамли трансформация қилиш ва самарадорлигини оширишга қаратилган «Бюрократияни бартараф этиш — 2030» дастури ишга туширилади;
тўлов воситаси сифатида барқарор токенлар айланмасини тартибга солишнинг махсус ҳуқуқий режими («тартибга солиш қумдони») жорий этилади. Шунингдек, 2026 йил 1 январдан бошлаб Ўзбекистон Республикаси резидентлари бўлган юридик шахслар томонидан токенлаштирилган акция ва облигацияларни эмиссия қилишга рухсат берилади;
паралимпия спорт турлари бўйича республика терма жамоаларини шакллантиришнинг янги тартиби жорий этилади;
Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Давлат сиёсати ва бошқаруви академиясида муддати 6 ойгача бўлган қайта тайёрлаш дастурлари жорий этилади;
вилоят, туман (шаҳар) шахсий таркиб ҳужжатлари давлат архивлари тугатилади ҳамда мазкур архивларнинг вазифа ва функциялари Қорақалпоғистон Республикаси, Тошкент шаҳар марказий давлат архивлари, вилоят, туман (шаҳар) давлат архивларига ўтказилади. Барча вазифа ва функциялари ҳамда ходимларнинг амалдаги меҳнатга ҳақ тўлаш шартлари сақланган ҳолда ҳудудий давлат архивларининг алоҳида юридик шахс мақоми тугатилади;
«Pharma.gov.uz» порталида давлат харидлари соҳасида фойдаланиладиган товарларнинг (ишларнинг, хизматларнинг) миллий классификаторидан фойдаланиб ҳамда харидлар ҳажмларини кўрсатган ҳолда, барча фармацевтика маҳсулотларининг реестри жамоатчилик учун эълон қилиб борилади;
меҳмонхонани қўшимча бино ва иншоотлар қуриш орқали кенгайтириш ёки мавжуд бино ва иншоотларнинг ихтисослашишини меҳмонхона фаолиятига ўзгартириш учун кетган харажатларининг бир қисмини давлат бюджети маблағлари ҳисобидан қоплаб бериш тизими жорий қилинади;
«Янги Ўзбекистон қиёфасидаги туман (шаҳар)» мақомидаги 33 та туман (шаҳар)да фаолият юритувчи давлат органларида кадрлар ротацияси тизими жорий этилади;
кам учрайдиган (орфан) ва бошқа ирсий-генетик касалликларга чалинган 18 ёшдан 21 ёшгача бўлган (21 ёш ҳам киради) беморлар давлат бюджети маблағлари ҳисобидан бепул тиббий кузатувда бўлади ва даволаниш ишлари давом эттирилади;
Америка Қўшма Штатлари фуқаролари учун Ўзбекистон Республикаси ҳудудига кирган кундан бошлаб 30 кунгача муддатга визасиз режим белгиланади;
ёшларнинг сунъий интеллект технологияларига қизиқишини янада ошириш ва рағбатлантириш мақсадида Ўзбекистон Республикаси Президентининг соврини учун «Сунъий интеллект йўналишида энг яхши стартап» (President AI Award) танлови ўтказилади;
республика даражасидаги давлат органлари ва хўжалик бирлашмаларининг марказий аппаратларида ҳамда Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар, туман (шаҳар) ҳокимликларида бошқарув ходимларининг белгиланган умумий чекланган сони доирасида раҳбарнинг маънавият ва давлат тили масалалари бўйича маслаҳатчиси лавозими жорий этилади;
иссиқхона фаолиятидан олган даромадлари жорий ҳисобот даври якунлари бўйича жами даромадининг камида 60 фоизини ташкил этган тадбиркорлик субъектлари учун 2028 йил якунига қадар ижтимоий солиқ ставкаси 1 фоиз этиб белгиланади;
барча давлат идоралари ва ижтимоий соҳа муассасалари бинолари фақат энергия самарадорлик тамойиллари асосида қурилади ва модернизация қилинади;
Космик тадқиқотлар ва технологиялар агентлиги томонидан ер қаъридан ўзбошимчалик билан фойдаланиш, шу жумладан, рухсатномада кўрсатилган ҳудуддан ташқарига чиқиш, ер участкаларини ўзбошимчалик билан эгаллаб олиш ҳамда уларда бино ва иншоотлар қуриш, мавжуд чиқиндиларни сақлаш жойларида белгиланган ҳудуддан ташқарига чиқиш ҳолатларни аниқлаш мақсадида йилига камида уч марта давлат космик мониторинги ўтказилади;
бошлаб фуқароларнинг ижтимоий ёрдам кўрсатиш бўйича мурожаати, маҳаллалардаги оилалар ва аҳоли маълумотларини юритиш ҳамда маҳаллаларда аҳоли билан ишлаш жараёнлари «Рақамли маҳалла» платформаси орқали амалга оширилади;
ҳар йили умумтаълим мактаблари ўртасида Ўзбекистон Республикаси Президенти соврини учун «Илғор муҳандислик мактаби» миллий танлови ўтказилади;
«Vakolat.uz» платформасини ишга туширилади. Унда давлат хизматларидан фойдаланиш ва давлат хизмати натижаларини олиш бўйича бошқа шахсларга ишончномаларни расмийлаштириш, юридик шахслар томонидан расмийлаштирилган ишончномаларни ихтиёрий рўйхатдан ўтказиш, барча турдаги ишончномаларнинг ҳақиқийлигини онлайн режимда текшириш мумкин бўлади;
истеъмол ва уруғлик картошка етиштириш харажатларини молиялаштириш ва қўллаб-қувватлашнинг янги тартиби жорий этилади;
қишлоқ хўжалиги товар ишлаб чиқарувчилари томонидан етиштирилган қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари (бундан пахта ва ғалла мустасно) реализацияси учун қўшилган қиймат солиғининг «нол» ставкаси жорий қилинади;
мулкчилик шаклидан қатъи назар уруғликларни етиштириш ва реализация қилиш билан шуғулланувчи барча тадбиркорлик субъектлари томонидан рақамли QR кодли ёрлиқланмаган ҳамда ижобий экинбоплик хулосаси олинмаган қишлоқ хўжалиги экинларининг уруғликларини реализация қилиш тақиқланади;
тиббий жиҳозларни чакана реализация қилиш фаолияти учун лицензия талаби бекор қилиниб, ушбу фаолият ваколатли органни хабардор қилиш орқали амалга оширилади;
сайёр солиқ текширувини ўтказишда мобил видеокамерадан фойдаланиш мажбурий бўлади. Мобил видеокамерадан фойдаланмасдан ўтказилган текширувлар ноқонуний ҳисобланади;
жисмоний тарбия-спорт ташкилотларининг тренер-ўқитувчилари ва йўриқчи-услубчилари ҳамда спорт ҳакамларига малака тоифаларини бериш бўйича давлат хизматлари «ERP sport» ягона электрон бошқарув тизими орқали проактив шаклда кўрсатилади;
ЯММТ орқали қайд этилган меҳнат қонунчилиги бузилишини иш берувчи иштирокисиз кўриб чиқиш ва қонунбузилиши ҳолатлари бўйича электрон маъмурий қарор қабул қилиш тизими жорий этилади;
хизмат муддатини ўтаб бўлган ортиқча босим остида ишлайдиган ускуналарни республика ҳудудига олиб кириш тақиқланади;
қимматбаҳо металлар ва қимматбаҳо тошлардан ишлаб чиқарилган заргарлик буюмлари ва ярим тайёр маҳсулотларни реализация қилиш бўйича айланмани қўшилган қиймат солиғидан озод қилишга оид имтиёз ҳамда олтиндан ясалган заргарлик буюмларини чакана савдода сотганлик учун йиғим бекор қилинади;
вилоятлар ва Тошкент шаҳар маҳаллий кенгашлар сессия ҳамда мажлислари давомида сунъий интеллект технологияларидан фойдаланган ҳолда электрон стенограмма юритиш ва автоматик баённомаларни шакллантириш имконияти яратилади;
давлат хизматига биринчи марта қабул қилинган давлат хизматчилари билан меҳнат шартномаси дастлаб бир йил муддатга тузилади ва кейинчалик фаолиятининг ижобий натижаларига кўра меҳнат шартномаси номуайян муддатга узайтирилади. Шунингдек, давлат хизматига биринчи марта қабул қилинган давлат хизматчилари мажбурий «Давлат хизматига кириш» махсус курсларини ва кейинчалик ҳар уч йилда камида бир маротаба малака ошириш курсларини ўтайди ҳамда мазкур курсларнинг якунлари бўйича уларнинг назарий билим ва кўникмалари диагностикадан ўтказилади;
давлат харидларини амалга оширишда экологик мезонлар энг яхши таклифларни танлаш ва тендерлардаги харид қилиш ҳужжатларига мажбурий тартибда киритилади;
мажбурий рақамли маркировкалаш қоидаларини бузиш ҳолатларини солиқ органларининг ахборот тизими орқали аниқлаш бўйича масофавий солиқ текширувини ўтказиш тартиби жорий этилади;
камбағал оилаларнинг «аъло» баҳоларга ўқийдиган фарзандларининг Ўзбекистон касаба уюшмалари федерацияси тизимидаги оромгоҳларда дам олиши ва соғломлаштирилиши харажатлари Болаларни соғломлаштириш ва аҳоли саломатлигини тиклашга кўмаклашиш жамғармаси маблағлари ҳисобидан тўлиқ қоплаб берилади;
умумий ўрта таълим ташкилотларининг директор жамғармаси маблағлари ҳисобидан директор ва унинг ўринбосарларига фаолият самарадорлиги кўрсаткичлари (KPI) натижасига кўра базавий тариф ставкаларига нисбатан тегишлича 20 ва 10 фоиз миқдорида ҳар ойлик устамалар белгиланади;
статистика органларида сунъий интеллект технологияларидан фойдаланган ҳолда ҳисоботларни топширишда корхона ва ташкилотларга маслаҳат берувчи «Маслаҳатчи» сунъий интеллектга асосланган интерактив хизмати, фойдаланувчиларга статистик маълумотларни тез излаб топишга кўмаклашувчи «Таҳлилчи» сунъий интеллектга асосланган консультатив хизмати ҳамда статистик кузатувларни телефон ёрдамида ўтказиш имконини берувчи «Call-марказ» фаолияти жорий этилади;
пишган ва хом ғишт ишлаб чиқаришда ер қаъридан фойдаланганлик учун солиқ ставкаси 2025 йил учун белгиланган ставкага нисбатан 2 бараварга оширилган ҳолда қўлланади ҳамда 2027 йилдан босқичма-босқич қўшимча равишда оширилади;
чиқарувчилар томонидан ўзлари ишлаб чиқарган товарларни таклиф этишнинг очиқ ва шаффоф Ишлаб чиқарувчилар экотизими жорий қилинади;
пулли хизматларни кўрсатиш учун етарли имкониятларга эга сузиш ҳавзалари ўзини ўзи молиялаштириш тартибига ўтказилади. Спорт мактаби ва ихтисослаштирилган спорт мактабига сув ҳавзаларида жорий этиладиган пуллик хизматлар учун тўловлар миқдорини мустақил белгилаш ҳуқуқи берилади;
аҳолининг кенг қатламлари ва жамоатчиликни атмосфера ҳавосининг сифати бўйича ишончли маълумотлар билан таъминлаш мақсадида Тошкент шаҳри ҳудудида ўрнатилган махсус монитор ва таблоларда мажбурий равишда атмосфера ҳавосининг ифлосланиш даражаси ҳамда гидрометеорологик маълумотлар эълон қилиб борилади;
сунъий интеллект ёрдамида сейсмик хавф юқори бўлган ҳудудларда кучли зилзилаларни ўрта ва узоқ муддатларда прогноз қилиш амалиёти йўлга қўйилади.