БМТ Исроилни гуманитар ташкилотлар лицензияларини бекор қилмасликка чақирди

БМТ бош котиби Антониу Гутерриш жума куни, 2 январда Исроилни ўнлаб халқаро гуманитар ташкилотлар лицензияларини қайтариб олиш қарорини бекор этишга чақирди. Унинг фикрича, бу қадамлар Ғазо секторидаги сулҳ (ўт очишни тўхтатиш) даврида эришилган нозик тараққиётни издан чиқариши ва “фаластинликлар дуч келаётган гуманитар инқирозни янада оғирлаштириши” мумкин.

Аввалроқ Исроил ҳукумати 37 та халқаро гуманитар ташкилотга — улар орасида “Чегара билмас шифокорлар” (Médecins Sans Frontières) ва Oxfam ҳам бор — лицензиялари 2026 йил 1 январдан бекор қилиниши ва ўша йил 1 мартгача фаолиятини тўхтатиши кераклиги ҳақида маълум қилган. Сабаб сифатида ушбу ННТ Исроил ҳукуматининг янги талабларини, хусусан фаластинлик ходимларининг исмлари ва бошқа маълумотларини тақдим этиш талаби кабиларни бузгани кўрсатилган. Исроилнинг Диаспора ишлари ва антисемитизмга қарши кураш вазирлиги раҳбари Амихад Шиклининг айтишича, агар гуманитар ташкилотлар 1 мартгача бу бузилишларни бартараф этса, уларнинг ишни давом эттириш бўйича аризалари қайта кўриб чиқилади.

Oxfam эълон қилган қўшма баёнотда 53 та халқаро ННТ Исроилни “рўйхатдан ўтказишни бекор қилиш тартибини зудлик билан тўхтатишга ва гуманитар ёрдам кўрсатишга тўсқинлик қилаётган чораларни бекор қилишга” чақирди. Ҳужжатни имзолаганлар донор мамлакатлар ҳукуматларидан бунинг учун “барча мавжуд таъсир механизмларидан фойдаланиш”ни сўради. “Чегара билмас шифокорлар” алоҳида баёнотда Исроил ҳукуматини Ғазо секторида ва Иордан дарёсининг Ғарбий соҳилида ёрдам кўрсатишга тўсқинлик қилишга қаратилган “уриниш”да айблаб, буни халқаро гуманитар ҳуқуқнинг бузилиши деб атади.

Кучли ёмғирлар ва ҳарорат пасайиши билан Ғазо секторидаги вазият ёмонлашди. Шу фонда Канада, Дания, Финландия, Франция, Исландия, Япония, Норвегия, Швеция, Швейцария ва Буюк Британия ташқи ишлар вазирлари қўшма баёнот билан чиқиш қилди. Уларнинг маълумотларига кўра, секторда 1,3 миллион киши тезкор равишда турар жой билан таъминланишга муҳтож. Тиббиёт муассасаларининг ярмидан кўпи ускуна ва материаллар етишмовчилигини бошдан кечирмоқда, инфратузилманинг тўлиқ издан чиқиши эса 740 000 кишини оқова сувлар билан сув босиши хавфи остида қолдиргани баёнотда қайд этилган.

Баёнот муаллифлари Исроилни шошилинч чоралар кўришга, жумладан халқаро нодавлат ташкилотларга Ғазода “доимий асосда” фаолият юритиш имконини таъминлашга чақирди. Бу, жумладан, Фаластин қочқинларига ёрдам кўрсатиш ва ишларини ташкил этиш бўйича БМТнинг Яқин Шарқ агентлигига ҳам тааллуқли, унинг Исроилдаги фаолияти 2025 йилдан тақиқланган — агентлик ходимлари ҲАМАС билан ҳамкорлик қилганликда айбланганидан кейин.

Ушбу ўн мамлакат ташқи ишлар вазирлари, шунингдек, Исроил ҳукумати “икки хил мақсадда қўлланиши мумкин бўлган товарлар” импортига қўйилган асоссиз чекловларни олиб ташлаши керак, деб ҳисоблайди. Бу, жумладан, шошилинч зарур бўлган тиббий ускуналар ва турар жой қурилиши учун техникага ҳам тегишли. Ниҳоят, вазирларнинг фикрича, гуманитар ёрдам оқимини кўпайтириш учун ўтказиш пунктларини очиш зарур.

Яқин Шарқдаги вазият 2023 йил 7 октябрда кескинлашди. Европа Иттифоқи ва АҚШда террористик деб тан олинган ҲАМАС ҳаракати Исроилга кенг кўламли ҳужум уюштирди. Жангчилар Исроилга оммавий ракета зарбалари берди, унинг ҳудудига кириб борди ва тахминан 1200 кишини ўлдирди. Шунингдек, жангчилар 250 нафардан ортиқ одамни гаровга олиб, уларни Ғазо секторига олиб кетган. Гаровдагиларнинг бир қисми алмаштирилган ёки озод қилинган, бир қисми ҳалок бўлган.

Бунга жавобан Исроил ҲАМАСга қарши уруш эълон қилди. ҲАМАС назоратидаги соғлиқни сақлаш вазирлиги маълум қилишича, қуруқликдаги амалиёт ва Ғазога уюштирилган бомбардимонлар натижасида 70 мингдан ортиқ фаластинлик ҳалок бўлган, 169 мингдан зиёди яраланган.

Ғазо секторида ўт очишни тўхтатиш бўйича келишувга Мисрда 13 октябр куни эришилган. Исроил ва ҲАМАС ўртасидаги келишувлар ижросига АҚШ, Туркия, Қатар ва Миср кафил сифатида қатнашган.