“Трансперенси”: РФ британ офшорлари орқали савдо олиб бормоқда

Инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилишга йўналтирилган “Трансперенси Интернешнл — Россия” лойиҳаси ўтказган тадқиқот натижаларига кўра, Россия компаниялари Британиянинг денгизорти ҳудудлари орқали фаол ташқи савдони давом эттирмоқда. Бу офшорлар “Украинага қарши урушнинг бешинчи йилида ҳам Россия фойдаланаётган халқаро савдонинг муҳим канали” эканини ҳуқуқ ҳимоячилари чоршанба, 25 феврал куни қайд этди.

Тадқиқотда таъкидланишича, уруш бошланганидан кейин жорий қилинган санкциялар, логистика занжирларининг узилиши ва хорижий бизнеснинг Россиядан чиқиб кетиши Россия ташқи савдосини тўхтатмаган — фақат унинг йўналишлари ўзгарган. Британия денгизорти ҳудудларида рўйхатдан ўтган компаниялар орқали Россия фирмалари ҳануз “ускуналар сотиб олади, хомашё сотади ва активларни кўчиради”.

Ташкилот ҳисоб-китобига кўра, 2022 йил феврал ойидан 2025 йил январ ойигача ушбу ҳудудлар орқали савдо ҳажми камида 8 млрд долларни ташкил этган, операциялар сони эса 29 мингтадан ошган. Маълумотларга кўра, бундай операцияларнинг 95 фоиздан ортиғи Британия Виргин ороллари ва Бермуд оролларига тўғри келади — бу ерларда компания эгалари ҳақидаги маълумотларга кириш чекланган.

Тадқиқот муаллифлари таъкидлашича, “бундай шаффофликнинг йўқлиги уларни санкциялар шароитида халқаро савдо учун қулай воситага айлантиради: воситачи тузилмалар таъминот занжирларини ‘суюлтириш’ ва молиявий оқимларни кузатишни қийинлаштириш имконини беради”.

Россиянинг экспорт операцияларида энг кўп ҳолатда Британия Виргин ороллари иштирок этади. Ҳуқуқ ҳимоячилари фикрича, бу хомашё экспортидан тушадиган даромадларни яширишга ишора қилиши мумкин. Тадқиқот муаллифлари британ офшорлари орқали амалга оширилган етказиб беришларда қуйидагилар учраганини аниқлаган: нефт маҳсулотлари, Украинанинг оккупация қилинган ҳудудларидан кўмир, нефт-газ соҳаси учун ускуналар, вертолётлар ва бизнес-жетлар, шунингдек люкс товарлар.

Суриштирувчилар маълумотларига кўра, 2022 йилдан 2024 йил бошигача Россиядан ёки Россияга британ офшорлари орқали яхталарни кўчиришнинг камида 160 та ҳолати бўлган. “Бу битимлар офшор тузилмалар фақат савдо операцияларида эмас, балки қиммат активларга эгалик қилиш ва уларни кўчириш учун ҳам ишлатилаётганини кўрсатади”, — деб ҳисоблайди “Трансперенси Интернешнл — Россия”.

Шу билан бирга, савдо операцияларида бошқа нарсалар қаторида Буюк Британия санкцияларига тушадиган металлар ҳам иштирок этгани айтилган — бу эса санкция режими бузилаётганидан далолат бериши мумкин.

“Трансперенси Интернешнл — Россия” мустақил экспертлар лойиҳаси Россияда тугатиб юборилган Transparency International халқаро антикоррупция тармоғининг Россия бўлими ишини давом эттирмоқда. 2023 йил кузидан бери у Россиядан ташқарида фаолият юритмоқда.