Яқин Шарқдаги вазият кескинлашиб, глобал иқтисодиёт ва хавфсизликка таҳдидлар кучайиб боряпти. Ҳўрмуз бўғозининг ёпилиши энергетика таъминотида жиддий узилишларга олиб келди. АҚШ ва Исроилнинг Эронга уруш очишидан олдин нефтнинг Brent маркаси баррелига ўртача 72 доллар, WTI маркаси эса 67 доллардан сотилган бўлса, бир неча кун ичида нархлар 100 долларлик психологик чегарани ёриб ўтди.
Заиф давлатлар гуруҳи
Урушдан олдин Ҳўрмуз бўғози орқали ўтадиган нефтнинг тахминан 80 фоиздан кўпроқ қисми Осиё мамлакатларига йўналтирилган. Сув йўлининг ёпилиши эса бир қатор мамлакатларни стратегик жиҳатдан жуда заиф ҳолатга келтириб қўйди. Масалан, Япония ва Жанубий Корея иқтисодиёти импорт қилинган хомашёни қайта ишлаш ва тайёр маҳсулот экспорти асосига қурилган. Уруш бошланишига қадар Япония нефтнинг 90 фоиздан ортиғини, Жанубий Корея эса 70 фоиздан ортиғини Форс кўрфазидан импорт қиларди. Энергетика нархларининг ошиши ушбу давлатларда ишлаб чиқариш таннархининг кескин ошиши ва экспорт рақобатбардошлигининг пасайишига олиб келиши мумкин.
Ҳиндистон ҳам хавф остидаги йирик иқтисодиётлардан бири. Расмий Деҳли нефтнинг тахминан 90 фоизи ва суюлтирилган газнинг 50 фоизини импорт қилади. Нефтнинг ярми ва суюлтирилган газнинг катта қисми айнан Ҳўрмуз бўғози орқали ўтади. Мазкур йўналишнинг ёпилиши Ҳиндистонга суюлтирилган газ импортининг 40 фоизга пасайишига ва умумий нефт етказиб беришнинг 15 фоизга қисқаришига сабаб бўлди. Март ойи бошида АҚШ ҳукумати Россия нефтига нисбатан санкцияларни 30 кунга юмшатиш ҳақида қарор қабул қилганди. Бу эса Деҳли учун вазиятни қисман нормаллаштириш имконини берди ва февралга нисбатан март ойида Россиядан нефть сотиб олиш 90 фоизга кўпайди.
Хитой дунёнинг энг йирик нефт импортёри ҳисобланади ва умумий хариднинг 50 фоиздан кўпроқ қисми айнан кўрфаз мамлакатларидан амалга оширилади. Россия билан дўстона муносабатлар Пекин учун инқироз шароитида иқтисодий буффер вазифасини бажараётган бўлса-да, истиқболда хомашё учун кўпроқ пул тўлашга тўғри келиши мумкин. Шу пайтгача санкциялар сабаб Эрон ва Россия нефтини Хитой компаниялари чегирма нархларда харид қилиб келарди. Ушбу мамлакатлар хомашёсига чекловларнинг юмшатилиши бошқа муқобил бозорларга чиқиш имкониятини беради. Масалан, Шарқий Сибир — Тинч океани қувури орқали Москва нафақат Хитой, балки Жанубий Корея, Япония, Сингапур, Тайван каби давлатларга ҳам ўз маҳсулотини қимматроқ нархда сота бошлаши мумкин. Бу эса Хитойни нефт учун кўпроқ пул тўлашга мажбур қилади. Шундай бўлса-да, инқироз шароитида Россия билан яқинлик Пекинга геосиёсий устунлик тақдим этяпти. Яқин Шарқ ва рақобатчи мамлакатларда нефть-кимё мажмуаларининг тўхтаб қолиши фонида Хитой экспорт квоталарини назорат қилиб, пластмасса ва ўғитлар етказиб бериш занжирларида монополия ўрнатиши ва глобал жанубдаги таъсирини кучайтириши
