1950-йиллардан бери хизматда: ҳали ҳам парвоз қилаётган беш ҳарбий самолёт

Қарийб 70 йилдан буён KC-135 АҚШ Ҳарбий-ҳаво кучларининг асосий ҳавода ёнилғи қуйиш самолёти бўлиб қолмоқда. У босқичма-босқич Boeing KC-46 Pegasus билан алмаштирилаётган бўлса-да, 2030-йилларгача парвоз қилишда давом этиши кутилмоқда.

Дунёдаги илк реактив йўловчи самолётлардан бири бўлган Boeing 707 базасида яратилган KC-135 ҳақиқий “осмон динозаври” ҳисобланади. Шунга қарамай, у нафақат АҚШ, балки бутун дунё бўйлаб унинг иттифоқчилари учун ҳам ўта муҳим унсурдир.

Ҳавода ёнилғи қуйишнинг глобал тармоғи, масалан, F-22 Raptor қирувчиларига Аляскадан Япониягача парвоз қилиш ва бунда товушдан юқори тезликни сақлаб қолиш имконини беради.

Ҳатто 2026 йилда ҳам U-2 дунёдаги энг мураккаб самолётлардан бири бўлиб қолмоқда — ҳам жисмоний, ҳам техник жиҳатдан. У классик аэрофотосуратга олиш билан рақамли уруш ўртасида ўзига хос кўприк вазифасини бажаради.

Сунъий йўлдошлар ва дронлар ривожланганига қарамай, унинг ноёб хусусиятлари уни сафда сақлаб турибди. U-2 21 километрдан ортиқ баландликда парвоз қилади.

Ташқи кўриниши 1950-йиллардан буён деярли ўзгармаган бўлса-да, унинг жиҳозлари мунтазам янгиланиб боради. Сенсорларининг модулли архитектураси туфайли самолётни янги вазифаларга тез мослаштириш мумкин.

Дронлардан фарқли ўлароқ, U-2 2,3 тоннагача ускуна — разведка тизимларидан тортиб радарларгача олиб юра олади. Ҳатто F-35 Lightning II каби турли авлод самолётларини боғловчи “маълумотлар узели” сифатида ҳам ишлай олади.

C-130 ҳарбий самолётлар орасида узлуксиз ишлаб чиқариш давомийлиги бўйича рекордчи ҳисобланади. Ундан 70 дан ортиқ давлат фойдаланади — юк ташишдан тортиб радиоэлектрон кураш ва ёнғин ўчиришгача.

Унинг асосий афзаллиги — универсаллиги. Самолёт тайёрланмаган учиш-қўниш йўлакларидан ҳам кўтарилиб, қўна олади, бундай шароитда аксарият транспорт самолётлари ишлай олмайди.

Конструкцияси техника, десант ва турли юкларни тез юклаш имконини беради.

Ту-95 — сафда қолган ягона турбовинтли двигателга эга стратегик бомбардимончи самолёт. У қарийб 70 йилдан буён Россиянинг қанотли ракеталар бўйича асосий ташувчиси ҳисобланади.

Модернизация қилинган версиялари 5000 километрдан ортиқ масофага учувчи ракеталарни олиб юра олади. Бу эса ҳаво ҳужумидан мудофаа ҳудудига кирмасдан нишонларга зарба бериш имконини яратади.

“Ёши” катта бўлишига қарамай, ҳозир фойдаланилаётган самолётларнинг аксарияти 1980–1990-йилларда ишлаб чиқарилган.

B-52 70 йилдан ортиқ вақт давомида АҚШ стратегик авиациясининг асоси бўлиб келмоқда. Башоратларга кўра, у 2050 йилгача хизмат қилиб, қарийб бир асрлик хизмат муддатига яқинлашади.

Мустаҳкам конструкцияси ва улкан жанговар юк кўтариш қуввати (32 тоннагача) туфайли у ҳатто ундан замонавийроқ самолётлардан ҳам узоқроқ хизмат қилиши мумкин.

Бугунги кунда B-52 “ракета ташувчи юк машинаси”га айланмоқда ва Northrop Grumman B-2 Spirit ҳамда истиқболдаги B-21 Raider каби самолётларни тўлдириб турибди.

У деярли ҳар қандай қуролни қўллай олади. Ҳавода ёнилғи қуйиш имконияти туфайли унинг учиш масофаси амалда фақат экипаж чидамлилиги билан чекланади. Самолёт жанговар ҳаракатлар ҳудудида соатлаб патрул қилиб, аниқ зарбалар бериши мумкин.

Бу самолётларнинг барчаси совуқ уруш бошларида яратилган. Бироқ вақт ўтиши билан улар замонавий технологияларни олиб юрувчи модулли “платформалар”га айланди.

Бир марталик техника даврида улар изчил модернизация туфайли яшаб қолди: самолётнинг жисмоний қобиғи деярли ўзгармайди, аммо унинг “рақамли мияси” доимий равишда ривожланиб боради.

Ушбу “учувчи реликтлар”нинг борт электроникаси, сенсорлари ва двигателлари XXI аср таҳдидларига мослаштириш учун янгиланган ва улар яна ўнлаб йиллар хизмат қилиши кутиляпти.