Бедарак кетган футбол жамоаси – ғорда қамалиб қолган болалар қандай қутқарилганди?

2018 йил 23 июн. Таиланд шимолидаги провинция. Бир гуруҳ болалар футбол машғулотидан сўнг бедарак йўқолади. Кўп ўтмай болалардан бирининг онаси полицияга қўнғироқ қилиб, ўғли машғулотдан сўнг уйга қайтмаганини маълум қилади. Полиция суриштирув олиб боради ва болалар ўша атрофдаги ғорни томоша қилиш учун унинг ичига кириб кетгани маълум бўлади. Шундан сўнг болаларни қидириш бошланади.

Дунёда ақл бовар қилмас воқеалар, кўз кўриб, қулоқ эшитмаган ҳодисалар, тақдирнинг ғаройиб кечмишлари тез-тез содир бўлиб туради.

2018 йилда таиландлик бир гуруҳ болалар тақдирнинг ана шундай синовига дуч келишади. Ўшанда барчаси фожиа билан тугаши, болалар ва уларнинг мураббийи ҳалок бўлиши ҳам мумкин эди.

Ўша таҳликали вазиятда бутун дунёдан Таиландга ғаввослар, ғоршунослар ёрдамга келишади. Қидирув жараёни телеканалларда жонли тарзда ёритилади.

Ғорга саёҳат ва қопқонга тушиш

2018 йил 23 июн куни Таиланддаги “Ёввойи тўнғизлар” деб номланган болалар футбол жамоаси аъзолари машғулотни тугатгач, ёрдамчи мураббий бошчилигида машҳур ғорни томоша қилиш учун боради.

Мянма давлати билан чегарага яқин ҳудуддаги тоғда жойлашган ва “Тхам Луанг” деб номланган бу ғор ёш футболчилар яшайдиган ҳудудга яқин бўлиб, у сайёҳлар орасида ҳам анча машҳур эди.

Ғорнинг узунлиги 10 км бўлиб, унинг энг ичкарисига кириб бориш учун баъзида тор жойлардан ўтиш, юқорига ва пастга тушиш талаб қилинарди.

Муссон ёмғирлари ёғадиган мавсумда ғорнинг чуқур жойлари сувга тўлар, унга кирганлар чиқа олмаслиги мумкин эди. Шу сабабли ёмғир кўп ёғадиган июлдан ноябргача ғорга кириш тақиқланарди.

Футболчи болаларнинг ёши 11 дан 16 гача бўлиб, уларга ёрдамчи мураббий бошчилик қилади. Болалар ғор ичига 4 км масофага кириб борган пайтда кутилаганда кучли ёмғир ёғади ва унинг чуқур жойлари сув билан тўлади. Оқибатда ортга қайтиш йўли ёпилади ва болалар қопқонга тушиб қолади.

Ғорнинг ичида алоқа йўқлиги сабабли ёш футболчилар ичкарида қолиб кетганлари ҳақида ҳеч кимга хабар бера олишмайди. Шу сабабли болаларнинг ғор ичида қопқонга тушиб қолганини ҳеч ким, ҳатто уларнинг яқинлари ҳам билмайди.

Болаларнинг бедарак йўқолганини энг аввал айрим ота-оналар билишади ва улар полиция ҳамда футбол жамоасининг бош мураббийига бу ҳақда хабар беради.

Бош мураббий ўз ёрдамчиси ва болалар билан боғлана олмайди. Бироқ ўша куни тоғга борган жамоанинг ўн учинчи аъзоси билан гаплашишга муваффақ бўлади.

Бола бош мураббийга ёрдамчи мураббий 12 нафар бола билан ғорга кириб кетганини, ўзи улардан ажралиб, ташқарида қолганини айтади.

Мураббий жамоани қидириб ғор оғзига борганида у ерда болалар қолдирган велосипед ва сумкаларни кўради. У дарҳол қутқарувчиларга хабар беради.

Тезда ғор олдига Таиланд ҳарбий-денгиз флоти ғаввослари, полиция, қутқарув хизмати ходимлари, болаларнинг ота-оналари етиб келади.

Болаларни топиш

Болаларни қутқаришдан аввал улар ғорнинг қаерида эканини аниқлаш лозим эди. Бироқ ғорнинг чуқур жойлари сув билан тўлиб қолгани учун бу осон бўлмайди.

Шунда қутқарувчилар ўша пайтда Таиланд шимолида яшаб турган британиялик ғоршунос Вернон Ансвортни ёрдамга чақиради.

12 нафар бола ҳамда уларнинг мураббийи ғор ичида қолиб кетгани дарҳол шов-шувли воқеага айланади ва ҳодиса жойига Бангкокдан ҳукумат вакиллари ҳам етиб келади.

Вернон Таиланд ҳукуматига ғорларда қутқарув бўйича Британия кенгашидан ҳам ёрдам сўрашни маслаҳат беради. 27 июн куни британиялик қутқарувчилар ҳам ғор олдига етиб келишади.

Унгача 25 июн куни ҳарбий бўлинма ғаввослари ғорга шўнғиб, болаларни қидиради, бироқ уларни топа олмайди. Чунки ғорга селнинг лойқа сувлари тушган, сув остида ҳеч нарсани кўриб бўлмасди.

Бунинг устига ўша кунлари ёмғир ёғишда давом этади ва ғорга яна лойқа сув кириб, ғаввосларнинг ишини қийинлаштиради.

27 июн куни ғорга британиялик ғаввослар киради. Бироқ яна натижа бўлмайди. Шундан сўнг Тайландга АҚШ, Австралия, Япония, Хитой ва яна бир қанча давлатлар ўз ғаввосларини юборади. Улар навбати билан ғордаги сувга шўнғишади, бироқ болалар қамалиб қолган жой топилмайди.

Муаммо шунда эдики, ғорнинг баланд жойи очиқ, паст жойини лойқа сув босганди. Болалар турган жойга етиб бориш учун бир неча марта сувга шўнғиш ва очиқ жойдан ўтиш керак бўларди.

29 июн куни ғор олдига Таиланд бош вазири Прают Чан-Оча ва бошқа мутасаддилар ҳам етиб келади.

2 июл куни, болалар қамалда қолганига 10 кун бўлганида британиялик ғаввослар – Ричард Стэнтон ҳамда Жон Волентен ғорнинг анча ичкарисига кириб боришга муваффақ бўлади ва болаларни топади.

Уларнинг ҳаракатларини британиялик яна бир ғаввос ташқаридан видеоалоқа ёрдамида кузатиб туради. Болалар ғорга кириш жойидан 4 км ичкарида эди.

Ғаввослар болаларни топгани ва улар билан дастлабки мулоқот тасвирланган видео дарҳол интернет орқали тарқатилади ва барча хурсанд бўлади. Бироқ ҳали болаларнинг қандай ҳолатда экани аниқ эмасди. Чунки улар 10 кун давомида қоронғи ва зах жойда, егуликсиз қолиб кетганди.

Бунинг устига, ғаввослар жуда қийналиб етиб борган жойдан болаларни олиб чиқиш муаммоси ҳам кўндаланг турганди. Чунки болалар ҳам ғаввослар билан бирга бир неча соат сув остида бўлиши лозим эди.

Қутқарув амалиёти

Болалар турган жой аниқ бўлганидан сўнг турли давлатлардан борган ғаввослар ишга киришади ва ғорнинг баланд сув босмаган жойларида махсус қўналғалар ташкил этишади.

Бундан мақсад – болаларни навбати билан сув босган жойлардан олиб ўтишда улар ўша қўналғаларда ёрдам бериши лозим эди.

12 нафар болани навбати билан ғордан уч уринишда олиб чиқишга қарор қилишади. Ундан аввал болаларга иссиқ кийимлар, озиқ-овқат етказилади. Уларни бир неча кун шифокорлар назорати остида енгил ҳазм бўладиган юқори калорияли егуликлар билан овқатлантиришади.

Болалар видео орқали ота-оналарига салом йўллашади ва барча хотиржам бўлгач уларни ғордан олиб чиқиш бошланади. Бу орада ғорнинг сув босган тор қисмларини кенгайтириш ишлари олиб борилади.

Ўшанда шифокорлар – австралиялик Ричард Харрис ва британиялик Крейг Челлен болаларни уйқу дори ёрдамида ухлатиб, сўнг ғордан олиб чиқишни таклиф этади. Таклиф қабул қилинади.

Бу икки шифокор болаларнинг ёши, вазни ва бошқа кўрсаткичларга қараб, уларнинг ҳар бири учун алоҳида доза тайёрлаб беради.

Болаларни ғордан олиб чиқиш амалиёти 8 июл куни бошланади. Болаларнинг олдига 18 нафар маҳаллий қутқарувчи ғаввос, 13 нафар хорижлик ғаввос ва 5 нафар ҳарбий-денгиз кучлари ходимлари боради.

Уларни ғор бўйлаб турли жойларда яна 90 нафар маҳаллий ва хорижлик ғаввослар қўллаб туради. Кимлар биринчи бўлиб чиқишини болаларни ўзи танлайди. Шифокорлар Ричард Харрис ва Крейг Челлен ҳам ғаввослар билан бирга болалар олдига борган эди.

Ғордан олиб чиқилаётган болаларга гидрокостюм, унинг устидан қутқарув нимчаси кийдирилади. Юзларига АҚШдан келтирилган махсус ғилоф тақилади. Бу ғилоф кислород етказиб берувчи қопча билан жиҳозланганди.

Хавфсизлик учун ғорга кириш жойидан болалар турган жойгача трос тортилади. Биринчи куни тўрт нафар бола махсус пластик ўриндиққа жойлаштирилади. Сўнг шифокорлар уларга укол уриб, ухлатиб қўяди.

Болаларни олиб чиқишда аввал сувда олиб юрилади. Баландроқ жойга етганда уларни кўтариб олиб ўтишади. Сўнг яна сувга тушилади ва шу тахлитда бир неча соатда уларни ғор оғзига етказиб келишади.

9 ва 10 июл кунлари қолган болалар ҳам шу тарзда ғордан олиб чиқилади. Ёрдамчи мураббий ва бошқалар 11 июл куни ташқарига чиқади. Шу тариқа барча болалар ва уларнинг мураббийи қутқарилади.

Ҳамманинг эътиборига тушган ёш футболчилар

Болалар ташқарига олиб чиқилган заҳоти шифохонага олиб кетилади. Улар тиббий кўрикдан ўтказилади. Шунда ёш футболчиларнинг ҳар бири ғорда ўтказган вақтида 2-3 килограммдан вазн йўқотгани маълум бўлади.

Ёш футболчиларнинг ғордан чиқариб олиниши жаҳон бўйлаб катта шов-шувга айланади. Болалар халқаро даражада эътибор қозонади.

Жумладан, ФИФА президенти Жанни Инфантино болаларни 2018 йилда бўлиб ўтган футбол бўйича жаҳон чемпионатининг финал ўйинига таклиф этади.

Барселона футбол жамоаси эса ёш футболчиларни 2019 йилда ўз академиясида ўтказиладиган халқаро турнирга ва Камп Ноудаги ўйинларнинг бирини томоша қилишга таклиф этади.

Манчестер Сити ва Англия терма жамоаси ҳимоячиси Кайл Уокер болаларга футболкалар юборади. 2018 йил октябрда болалар Британияга боради ва Олд Траффорд стадионида бўлиб, Манчестер Юнайтед иштирокидаги ўйинни томоша қилади.

Шунингдек, болаларни Халқаро олипия қўмитаси 2018 йилда Буэнос-Айресда бўлиб ўтган ўсмирлар ёзги олимпия ўйинларининг очилиш маросимига таклиф этади.

Ундан аввалроқ, болаларни қутқариш жараёни бошланиши арафасида Илон Маск ихчам сувости кемаси қуриб, уни Таиландга юборишга ваъда беради. Ўшанда унга ғорга ихчам сувости кемаси сиғмаслигини айтишади. Маск 9 июл куни Таиландга келади ва ғор олдигача боради.

Шунингдек, болаларни қутқаришда иштирок этганлар ҳам қуруқ қолмайди. Улар ватанига қайтганда давлат раҳбарлари томонидан қабул қилинади.

Ғаввосларнинг айримлари болаларни қутқаришда кўрсатган жасорати ва хизмати учун ўз давлати томонидан турли мукофотларга лойиқ кўрилади.

Қурбон бўлган ғаввослар

Гарчи болалар соғ-омон қутқарилган бўлса-да, айнан ўша ҳодиса туфайли икки киши ҳалок бўлади. Уларнинг бири 37 ёшли қутқарувчи-ғаввос Саман Кунан эди.

Таиланд ҳарбий-денгиз кучлари собиқ пиёда аскари бўлган бу йигит болаларни қутқариш амалиётига кўнгилли тарзда қўшилади.

5 июл куни кечки пайт Саман ва унинг шериги ғордаги сув босмаган жойларда ташкил этилган қўналғаларга кислород баллончаларини қўйиб чиқиш учун ичкарига киради.

Қайтишда Саманнинг ўзи фойдаланган кислород баллончада ҳаво тугаб қолади ва у ҳушини йўқотади. Шериги уни сувдан чиқаради, бироқ йигит ўзига келмайди. Орадан бир неча соат ўтгач унинг вафот этгани эълон қилинади.

Қутқарув амалиётидан бир ярим йил ўтиб, 2019 йил декабрда таиландлик яна бир ғаввос, ҳарбий-денгиз кучлари аскари Бейрут Пакбара вафот этади.

Маълум бўлишича, Бейрут болаларни қутқариш пайтида қонига инфекция юқтириб олади ва бир ярим йил давомида касаллик билан курашади. Охир-оқибат қон заҳарланиши туфайли вафот этади.