Бир йилда битта машинага сертификат чеклови бекор қилинди: бу нимани англатади?

Ўзбекистонда жисмоний ва юридик шахслар ўз эҳтиёжи учун автотранспорт воситасини импорт қилганида, бир йилда фақат битта транспорт воситасига мувофиқлик сертификати бериш чеклови бекор қилинди. Бу амалда нимани ўзгартиради? Энди исталган одам истаганча автомобил олиб кириб, сертификат олиши мумкинми? Kun.uz мухбири шу мавзуда “Autodeklarant” лойиҳаси муаллифи Азизбек Бердиев билан суҳбатлашди.

Мувофиқлик сертификати – бу импорт қилинган автомобилнинг Ўзбекистондаги техник ва хавфсизлик талабларига мос келишини тасдиқловчи ҳужжат. Оддий қилиб айтганда, машина четдан олиб келингандан кейин ваколатли ташкилотлар унинг техник регламентларга, хавфсизлик меъёрларига ва экологик талабларга мослигини текширади ва мос келса, сертификат беради.

Бу ҳужжат автомобилни давлат рўйхатидан ўтказиш учун керак бўлади. Сертификатсиз машинани ЙҲХББда рўйхатдан ўтказиб, давлат рақами олиш имконсиз.

– Кўпчилик бу қарорни энди исталган одам чексиз машина олиб кириб сотиши мумкин, деб талқин қиляпти. Бу қанчалик тўғри?

– 2017 йилда қабул қилинган транспорт воситаларининг хавфсизлиги тўғрисидаги умумий техник регламентга кўра, жисмоний шахслар шахсий эҳтиёжи учун транспорт воситаси импорт қилганида, бир йилда фақат битта транспортга сертификат олиши мумкин эди. 2018 йилда бу чеклов юридик шахсларга нисбатан ҳам татбиқ этилди. Лекин амалда мазкур чекловнинг ишлай бошлаши 2024 йил апрел ойига тўғри келганди.

Эндиликда ана ўша чеклов, яъни бир йилда битта сертификатлаш тамойили бекор қилинди. Бу дегани, жисмоний ва юридик шахслар ўз номига хоҳлаганча автомобил импорт қила олади дегани.

Лекин шу томони бор: юридик шахслар ўз номига хоҳлаганча автомобил импорт қилса ва дилерлиги йўқ бўлса, эрта бир кун унда сотишда муаммо бўлади. Халқ тилида “счет-справка” – ҳисоб-маълумотнома дейилади, шу ҳисоб-маълумотнома асосида сотиш керак. Масалан, менда фирма бор, фирма номига божхона расмийлаштирувини қиляпман, энди мен бу импорт машинани мижозга сотмоқчи бўлсам, ҳисоб-маълумотнома беришим керак. Лекин расмий дилерлигим йўқ бўлгани учун, янги транспорт воситаси сифатида сота олмайман, фақат иккиламчи бозорда – нотариус орқали сотишим мумкин. Жисмоний шахсларда эса бундай чеклов йўқ.

– Бир йилда бир нечта автомобил импорт қилган фуқаро билан, автомобил савдоси билан шуғулланаётган фуқаро ўртасидаги фарқ қонуний тартибга солинмаган, тўғрими?

– Шундай, ҳозирги кунда фуқаро ўз номига учта, тўртта ёки бешта автомобил импорт қилгандан кейин унинг фаолияти тижорий фаолият деб аталиши тўғрисида ҳеч қанақа қарор ёки бирор норма йўқ. Энди менга келган инсайд хабарлар бўйича, яқин бир-икки ой ичида шу нарсага ўзгартириш киритилиши эҳтимоли бор экан. Чунки фактик ўйлаб қараса ҳам, масалан, бу ерда 100 та автомобил импорт қилган юридик шахс ва 100 та автомобил импорт қилган жисмоний шахс ўртасида барибир фарқ бор. Юридик шахс қимматроқ сотади, чунки у солиқ тўлайди, бошқа нарсалар тўлайди. Жисмоний шахс нисбатан арзонроқ сотади ва шунинг учун ҳам, менимча, яқин орада бунга ойдинлик киритилса керак

– Сертификат бўйича чеклов бекор қилинди. Амалда бундан энг кўп ким ютади?

– Энди, барибир, фуқаролар ютса керак, чунки фирмалар ҳозир ҳам воситачилик шартномаси асосида импорт қиляпти, чунки уларда дилерлик ҳуқуқи йўқ. Лекин мен ўзим, масалан, ўзимнинг номимга учта ёки тўртта автомобилни божхона расмийлаштирувидан ўтказа олмасдим авваллари, ҳозир менда шу имконият бор. Воситачилик шартномаси асосида импорт қилаётган фирмаларда бу имконият ҳозирча йўқ, чунки уларда дилерлик йўқ. Агар дилерлик бўлса, бемалол 10 та, 100 та ёки 1000 тагача автомобилни божхона расмийлаштирувидан ўтказа олади.

– Бу чекловнинг олиб ташланиши бозордаги нархларга таъсир қилиши мумкинми?

– Нархлар сезиларли даражада ўзгармайди, сабаби божхона тўловлари ўша, сертификатлаш нархлари, логистика харажатлари ўзгармади. Фақатгина таклиф кўпайяпти бозорда, шунинг ҳисобидан нарх бироз тушиши мумкин. Унчалик катта фарқ бўлмаса керак деб ўйлайман.

Қолаверса, яқинда Хитой ҳукумати янги автомобилларни “ишлатилган” дея расмийлаштириб экспорт қилиш амалиётига қарши чоралар киритди. Унга кўра, рўйхатдан ўтказилганига 180 кун бўлмаган автомобилларни экспорт қилиш анча қийинлаштирилган. Шунинг ҳисобига ҳам ҳозирги кунда кўпчилик барибир Ўзбекистондан автомобил олишни маъқул кўради.