Сотилган орзулар ёхуд катта бўлиш касаллиги | 5 дақиқа

Инсон улғайгани сари кўп нарсани ўрганади: қандай пул топишни, қандай обрў орттиришни, қандай ўзини оқлашни, қандай қилиб керакли одамларга ёқишни. Аммо баъзан шу ўрганилган нарсалар эвазига энг муҳим қобилиятини - ҳайратланиш, меҳр бериш ва масъулият ҳиссини йўқотади.

Антуан де Сент-Экзюперининг “Кичкина шаҳзода” асари шунчаки болалар эртаги эмас. Бу - орзуларини катта бўлишга алмаштирган одамлар ҳақидаги китоб.

Асар қаҳрамонининг самолёти саҳрода ҳалокатга учрайди. Унинг ёнида ҳеч ким йўқ. Ана шундай пайтда олдига ғаройиб бир бола келади ва жуда оддий илтимос қилади:

- Менга қўзичоқнинг расмини чизиб бер...

Шу лаҳзадан бошлаб китоб оддий воқеадан ҳаёт ҳақидаги катта суҳбатга айланади.

Кичкина шаҳзода ерлик эмасди. У жуда кичик бир сайёрада яшарди. Унинг сайёрасида учта вулқон ва битта атиргул бор. Унинг атиргули нозик, инжиқ, мақтанчоқ ва айни пайтда жуда ёлғиз эди. Кичкина шаҳзода уни яхши кўрса-да, унчалик тушунмасди. Гулнинг инжиқликларидан чарчаб, сайёрасини тарк этади ва бошқа сайёраларга саёҳатга чиқади.

Аслида китобнинг асосий қисми ҳам шу саёҳатдир. Шаҳзода учратган ҳар бир одам катталар дунёсининг бир қиёфасини ифодалайди.

Биринчи сайёрада подшоҳ яшайди. У ҳеч кимни бошқармайди, аммо ўзини бутун оламнинг ҳукмдори, деб ҳисоблайди. Унинг учун ҳокимиятнинг ўзи муҳим.

Кейинги сайёрада шуҳратпараст одам бор. У ҳар бир келган меҳмондан ўзини мақташини талаб қилади. Унинг ҳаёти бошқаларнинг олқишига боғлиқ.

Яна бир сайёрада майхўр яшайди. У нега ичишини сўрашса, ичганидан уялаётганини айтади. Нима учун уялади, деб сўрашса, ичгани учун уялаётганини айтади. Бу айлана ҳеч қачон тугамайди.

Бошқа бир сайёрада яна ҳам бемазароқ одам яшарди. У юлдузларни санайди, уларни ўзиники деб ҳисоблайди. Аммо улар билан ҳеч нарса қилмайди. Фақат эгалик қилиш ҳиссининг ўзи уни қониқтиради.

Яна географ бор. У бутун дунё ҳақида китоб ёзади, аммо ҳаётида бирор жойни бориб кўрмаган.

Бу қаҳрамонлар кулгили туюлади. Бироқ муаллифга кўра, биз уларнинг ҳар бирини ҳақиқий ҳаётда учратамиз. Баъзан эса уларнинг бир қисми ўзимизда ҳам борлигини сезиб қоламиз.

Тулки китобдаги энг доно қаҳрамон ҳисобланади. У шаҳзодага ҳаёт ҳақида китобларда топиб бўлмайдиган ҳақиқатларни айтади. Унинг биринчи сабоғи шундай бўлади: “Агар бирор нарсани ўзингга дўст қилсанг, у учун масъул бўласан”.

Бу жуда оддий фикрга ўхшайди. Аммо ҳаётимиздаги энг муҳим муносабатларнинг асоси айнан шу. Ота-она ва фарзанд муносабати ҳам, дўстлик ҳам, муҳаббат ҳам масъулиятсиз яшай олмайди.

Кичкина шаҳзода яна бир муҳим ҳақиқатни англайди.

У Ерда минглаб атиргулларни кўради. Аввал ўзига хос деб билган гулидан бу ерда сон-саноқсиз эканига гувоҳ бўлади. Бир лаҳзага унинг атиргули оддийдек туюлади. Аммо кейин тушунади: унинг гули бошқалардан чиройлироқ бўлгани учун эмас, балки у билан вақт ўтказгани учун қадрли. Уни суғоргани, шамолдан асрагани, гапларини эшитгани учун қадрли.

Бу дегани, инсон учун муҳим нарсалар тайёр ҳолда қадрли бўлиб қолмайди. Ажратилган вақт ва меҳр уларни қадрли қилади.

Китобнинг яна бир қизиқ жиҳати бор. Муаллиф катталарни танқид қилар экан, уларни ёмон одамлар сифатида кўрсатмайди. Аксинча, у катталарнинг ниманидир йўқотиб қўйганини кўрсатади. Улар бир вақтлар бола бўлган. Улар ҳам ҳайратланган, орзу қилган, оддий нарсалардан қувонган. Кейин эса рақамлар, ҳисоб-китоблар ва ташвишлар орасида ўша қобилиятларини йўқотган.

Китобда учувчи кичиклигида бўғма илоннинг расмини чизади. Катталар эса уни шляпа деб ўйлайди. Муаллифга кўра, биз кўпинча ҳақиқатни эмас, кўришга одатланган нарсаларимизни кўрамиз. “Кичкина шаҳзода” шу маънода болалар ҳақидаги китоб эмас. У болалигини йўқотган катталар ҳақидаги китоб.

Муаллиф катта бўлиб ҳам ҳайратланиш қобилиятини сақлаб қолган одамларни энг бахтли одамлар, деб ҳисоблайди.

Бу китобни энди ўқийсизми-йўқми, билмадим. Бироқ фарзандингиз албатта ўқиши шарт!