Ўтган кун давомида жаҳонда рўй берган энг асосий воқеа ва янгиликлар шарҳи билан кундалик хабарномада таништирамиз.
Трамп: «Ҳамас қуролсизланади»
АҚШ президенти Доналд Трамп воситачилар ва Ҳамас етакчилари ўртасида бўлиб ўтган музокаралар Ғазода қуролсизланиш бўйича келишувга олиб келганини маълум қилди. Бироқ Ҳамас расмийси келишувни «қоралама» деб атади.
«Бугун Тинчлик кенгаши Ҳамас ва Ғазодаги бошқа барча қуролли гуруҳларни ТЎЛИҚ ҚУРОЛСИЗЛАНТИРИШ бўйича ТАРИХИЙ келишувга эришди», деб ёзди Трамп. У қуролсизланиш босқичма-босқич амалга ошишини қўшимча қилди.
Трампнинг сўзларига кўра, бу келишув Ғазонинг «Тинчлик кенгаши» деб аталувчи тузилма билан ҳамкорлик қиладиган янги ҳукумат бошқаруви олиб боради.
Ҳамасдаги манбанинг Reuters’га маълум қилишича, «келишув қоралама»сида оғир қуроллар фақат Фаластин маъмурияти назорати остида сақланиши ва уларни Исроилга ўтказиб бериш мумкин эмаслиги белгиланган.
«Биз Исроил Ғазо секторидан олиб чиқиб кетилмагунча, қуролсизланиш бўйича ҳеч қандай чора кўрмаймиз», деди Ҳамас музокаралар гуруҳи аъзоси Ғозий Ҳамад Al Jazeera'га.
Исроилнинг Вашингтондаги элчихонаси Трампнинг баёнотига изоҳ бермади. Пайшанба куни АҚШ расмийси журналистларга Исроил — «Ҳамаснинг қуролсизланишига жуда шубҳа билан қараётганини» айтганди. Манбага кўра, Трампнинг баёнотидан олдин Исроил ушбу таклифни рад этган.
Жараён қанча давом этиши ҳақида ҳам саволлар юзага келмоқда. Тинчлик кенгаши расмийси бу тахминан 200 кундан 320 кунгача вақт олишини айтди.
Музокараларда иштирок этаётган дипломатнинг айтишича, режа туннеллар, қурол захиралари ва қурол ишлаб чиқариш объектларини йўқ қилишни ўз ичига олади. У жараён охирига бориб Ғазода Ҳамаснинг ҳеч қандай инфратузилмаси қолмаслигини таъкидлади.
Аммо ҳозиргача Ғазодаги мавжуд реал вазият келишув мақсадларидан анча йироқ. Ҳамас Исроилнинг Ғазога ҳужумларни тўхтатиш бўйича мажбурият олишини ва ўз қўшинларини олиб чиқиб кетишини хоҳлайди. Енгил ёки шахсий қуроллар масаласи нима бўлиши, шунингдек, Ҳамаснинг янги позицияси Исроил ёки Тинчлик кенгаши томонидан қабул қилинадими-йўқми, ҳозирча аниқ эмас.
Испанияда муҳожирлар тўлқини
Сўнгги кунларда 1500 дан ортиқ муҳожир Испаниянинг автоном шаҳри Сеутага бостириб кирди. Бу ҳудуд — Гибралтар бўғозининг Африка қирғоғида жойлашган ва Марокаш билан чегарадош. Эксклавда «ҳуманитар ва ижтимоий фавқулодда ҳолат» юзага келмоқда, деди 30 июл куни автоном шаҳар раҳбари Хуан Вивас.
Кейинроқ Сеута расмийлари эксклавга етиб олишга уринган тўққиз киши чўкиб кетгани ҳақида хабар берди. Ушбу муҳожирлар оқими 2021 йилдан бери энг йириги бўлди, ўшанда 10 000 дан ортиқ киши Сеута чегарасига бостириб кирганди.
Испания бош вазири Педро Санчес ҳукумат – Сеутадаги вазиятга «зудлик билан муносабат билдириш» учун «барча зарур ресурсларни сафарбар қилганини» айтди. Мамлакат ички ишлар вазирлиги шаҳарда «хавфсизликни сақлаш учун» ҳарбийлар кўчирилишини эълон қилди.
Испания ва Марокаш Сеутага ноқонуний кирганларни «энг қисқа вақт ичида» Марокашга қайтариш ниятида.
Сеута расмийлари муҳожирлар оқимининг кескин кўпайишини Испания Олий судининг қарори билан боғлашмоқда. Июл ойида суд – денгиз орқали келаётган муҳожирларни тегишли тартиб-қоидаларсиз дарҳол орқага қайтариш мумкин эмаслиги ҳақида қарор чиқарганди.
Испаниянинг Сеута ва Мелиля эксклав шаҳарлари орқали ўтадиган йўналиш африкаликларнинг Ғарбий Европага миграциясининг асосий йўли ҳисобланади.
FIFA’да инқироз
Европа футболининг бошқарув органи бўлган UEFA жаҳон футболи бошқарув органи — FIFA мусобақаларини бойкот қилмоқчи. Бойкот, агар FIFA 20 миллиард долларга баҳоланаётган янги тижорат шуъба корхонасини ташкил этса ва озчилик улушини сармоядорларга сотиш режаларини амалга оширадиган бўлса, амалга ошади.
Ушбу шуъба корхона FIFAʼнинг тижорат ҳуқуқлари, хусусан, унинг мусобақалари учун трансляция, ҳомийлик, чипталар сотуви ва лицензиялаш шартномалари учун жавобгар бўлади.
«Ушбу таклифлар тўлиқ бекор қилинмагунча ва FIFA ўз бошқаруви ёки мусобақаларига хусусий мулкчиликни бошқа ҳеч қачон йўлатмаслиги ҳақида қатъий кафолатлар бермагунча, UEFA'нинг ҳеч қайси миллий терма жамоаси FIFA мусобақаларида иштирок этмайди», дейилади UEFA баёнотида.
«Жаҳон чемпионатига сармоявий маҳсулот сифатида қараш мумкин эмас. Жаҳон чемпионати сотилмайди», дея қўшимча қилинган баёнотда.
FIFA ўзининг 211 аъзо ассоциациясига ушбу схемани ёзма равишда қўллаб-қувватлашларини билдиришлари учун 19 сентябргача муҳлат берди. Таклиф қабул қилиниши учун оддий кўпчилик овози ва FIFA кенгашининг маъқуллаши талаб этилади.
Қаршиликларга юз тутган FIFA президенти Жанни Инфантино чоршанба куни кечқурун видеомурожаат эълон қилиб, ушбу лойиҳани «ўйиннинг бутун дунё бўйлаб ривожланишини тезлаштириш учун олтин имконият» деб атади.
Бошқа танқидчилар ушбу келишув даромадларни кўпайтириш ва сармоядорлар улушининг қийматини ошириш мақсадида кўпроқ турнирлар, жамоалар ва ўйинларнинг ташкил этилишига олиб келишидан хавотирда.
Ҳисоботни танқид қилган ягона конфедерация фақат UEFA эмас. Шимолий ва Марказий Америка учун жавобгар бўлган CONCACAF, шунингдек, Осиё Футбол конфедерацияси ҳам таклиф улар билан маслаҳатлашмасдан оммага эълон қилинганидан хавотир билдирди.
Россия ракетаси НАТО ҳудудига тушди
Полша расмийлари мамлакат ҳаво ҳудуди бузилиши ҳолатига ойдинлаштирувчи маълумотларни топиш мақсадида Люблин шаҳри яқинидаги кратерни кўздан кечирмоқда.
Полиция ва ҳарбийларнинг айтишича, диаметри 10 метр бўлган кратер — Украинага қарши йирик бомбардимон кампанияси чоғида эҳтимолий Россия ракетасининг қулаши оқибатида юзага келган.
Бир неча кун олдин Россиянинг ҳужумлари нафақат Украина пойтахти Киевга, балки Лвив каби ғарбий шаҳарларга ҳам қаратилганди. Полшадаги зарба нуқтаси Люблин яқинидаги дала бўлиб, у Украина чегарасидан тахминан 80 километр узоқликда жойлашган.
Маҳаллий полициянинг маълум қилишича, ўша тунда маҳаллий аҳоли деразаларни зириллатиб юборган кучли портлаш овозини эшитган. Шундан сўнг полиция тезда улкан «кратер» ва «номаълум объект қолдиқлари»ни топган.
Полша ҳарбийлари НАТО аъзоси бўлган ушбу давлатнинг ҳаво ҳудуди бузилганини қайд этгач, F-16 қирувчи самолётини ҳавога кўтарганини маълум қилди.
Полша бош вазири Доналд Туск мудофаа ва ички ишлар вазирлари ҳамроҳлигида воқеа жойига борди. Жўнаб кетишидан олдин у «Россиянинг ғарбий Украинага қаратилган оммавий ракета ҳужуми вақтида Полша ҳаво ҳудудининг бузилиши юз берди», деди.
Тускнинг айтишича, «барча далиллар бу — Россиянинг X-101 қанотли ракетаси эканига ишора қилмоқда». Лекин у «пухта тергов натижаларидан олдин барвақт хулоса чиқаришни истамаслиги»ни қўшимча қилди.
НАТО Полша расмийлари билан яқин алоқада экани ва иттифоқ ҳудудини ҳимоя қилиш учун барча зарур чораларни кўришда давом этишини таъкидлади. Тўрт йилдан ортиқ давом этаётган уруш давомида Россия самолётлари, дронлари ва ракеталари НАТОга аъзо қатор давлатлар ҳаво ҳудудини бир неча бор бузиб ўтди.
