Ўтган ой Туркияда бўлиб ўтган НАТО саммити чоғида Эрон томонидан президент Доналд Трамп ва «1-рақамли борт» (Air Force One)га нисбатан таҳдид борлиги аниқланган. Бу ҳақда New Yokr Times'га маълумот берган АҚШнинг икки юқори мартабали расмийсига кўра, шундан сўнг Трампни Туркиядан олиб чиқиб кетиш учун пухта ўйланган алдов режасини амалга оширилган ва уни кейтеринг контейнерида ҳарбий самолётга олиб ўтилган.
Трамп ва бошқа расмийлар 8 июль куни Туркиядан Қатар совға қилинган ва ўзи учиб келган ҳашаматли самолётида эмас, балки эски «1-рақамли борт»да жўнаб кетишини очиқчасига айтишган эди. Ўшанда Трамп журналистларга бу ўзгаришни «эски даврлар ҳурмати» учун қилаётганини айтган.
Ўша куни Трамп камералар қаршисида чап томондаги эшик орқали эски самолётга кўтарилди. АҚШ расмийларидан бирининг сўзларига кўра, Трамп ўша эски, оч ҳаворанг, модификация қилинган Boeing 747 самолётида учиш ўрнига, эшикнинг қарама-қарши томонига кўтарилган кейтеринг контейнери орқали самолётдан яширинча олиб чиқиб кетилган. Вазиятдан хабардор расмийнинг айтишича, шундан сўнг президент учинчи самолётга ўтказилган ва у ушбу самолётда яширинча Британияга учиб кетган.
Times'нинг ёзишича, эски самолётдаги америкалик журналистларга Трамп улар билан учмаётгани айтилмаган. Бу эса уларни беихтиёр ҳийла иштирокчиларига айлантирган. Оқ уйнинг баъзи ходимлари ва пресс-пул журналистлари ўзлари бехабар ҳолда чалғитувчи нишон – хўрак вазифасини бажаришга мажбур бўлган.
Ушбу махфий операция ҳақида аввалроқ ёзган Washington Post президентни Туркиядан Британияга олиб ўтган самолёт Boeing 757нинг ҳарбий варианти - C-32A эканлигини маълум қилганди.
«Тезкор режа»
Нашрнинг ёзишича, афтидан бу мураккаб режа — расмийлар Эрон томонидан Трампга нисбатан қилинган таҳдид жиддий эканини аниқлаганидан кейин бир неча соат ичида ишлаб чиқилган.
«Бу ҳолат Эрон томонидан Трампга йиллар давомида қилинаётган таҳдидлар ва у ушбу мамлакатга қарши бошлаган уруш фонида содир бўлди. Шунингдек, бу жамоатчиликни президентнинг қаердалиги ҳақида алдаш билан боғлиқ ғайриоддий ҳолат эди».
Президентларнинг улар билан бирга бўлиши белгиланган матбуот гуруҳисиз, ёки ўз атрофига уларни яқинлаштирмай саёҳат қилиши камдан-кам учрайдиган ҳолатдир.
Масалан, президент Жорж Буш 2001 йил 11 сентябрдаги терактлардан кейинги тартибсиз соатларда дастлаб ҳарбий базага, кейин эса Вашингтонга учганида ўзи билан қисқартирилган пресс-пулни олиб юрган. Бошқа президентлар, шу жумладан Трампнинг ўзи ҳам уруш ҳудудларига ёнларидаги журналистлар билан саёҳат қилган.
Нозик тафсилотлар
Режадан хабардор расмийнинг айтишича, таҳдид ҳақида маълумот берилгач тез орада ҳукуматнинг юқори мартабали амалдорларидан иборат кичик гуруҳ, жумладан, Бирлашган штаблар бошлиқлари қўмитаси раиси генерал Ден Кейн ва мудофаа вазири Пит Ҳегсет иштирокида режа тузилган.
Трамп Туркиядан кетиш учун аэропортга келганида, олдиндан ўрнатилган камера унинг эски «1-рақамли борт»га чиқаётганини муҳрлади. У билан саёҳат қилаётган журналистлар орқа тарафдаги пастки зинапоядан самолётга чиқишга шошилаётганларида, уни фақат бир зум кўриб қолишди. Самолёт ҳавога кўтарилаётганда пресс-пулга матбуот салонидаги дераза пардаларини ёпиқ сақлаш тавсия қилинди».
My favorite part: This Turkish catering truck nonchalantly moving from Air Force One to the other plane https://t.co/vQSoncQw9f pic.twitter.com/Ob5r1hxSwL
— John Hudson (@John_Hudson) August 11, 2026
Пресс-пул ҳисоботига кўра, эски «1-рақамли борт» Англиядаги Милденхолл ҳарбий базасига қўнгач, Трамп у ердан 40 дақиқадан сўнг тушди. АҚШ расмийсининг сўзларига кўра, унгача журналистларга билдирмасдан, Трамп учинчи самолётдан эски «1-рақамли борт»га транспорт орқали олиб келинган. У бошқа кириш жойи орқали самолётга кўтарилган ва ҳар доимгидек юқори чап томондаги зиналардан тушиб келган.
Шундан сўнг "ҳўрак самолётда" учиб келган кичик журналистлар гуруҳи ва Трамп Қатар берган самолётда Вашингтонга қайтди.
Туркиядан учиш вақтида нима сабабдан дераза пардаларини ёпиш буюрилгани сўралганда эса, Трамп ҳеч қандай аниқ таҳдид ҳақида билмаслигини айтди, лекин ўзини Эроннинг доимий қамали остида эканлигини таъкидлади. «Мен уларнинг рўйхатида биринчи ўриндаман, сизлардан олдин. Аммо агар мен кетсам, сизлар ҳам кетасизлар. Шундай эмасми?» деди у журналистларга.
Оқ уй нима демоқда?
Ўтган ой Times нашри Эрон таҳдиди билан боғлиқ хавотирлар фонида Қатар совға қилган самолётнинг хавфсизлик борасидаги камчиликлари ҳақида хабар берганди. Шундан сўнг, Оқ уйнинг коммуникациялар бўйича директори Стивен Чунг Трампнинг Туркиядан жўнаб кетишида ҳийла ишлатилганига ишора қилгандек бўлди.
«Президент яқинда айтганидек, Американинг кўплаб душманлари уни нишонга олишган ва биз бу таҳдидларга қарши курашиш учун ихтиёримиздаги барча воситалардан, шу жумладан чалғитиш ва йўлдан адаштиришдан ҳам фойдаланамиз», деганди у ўшанда.
Воқеалар ривожидан хабардор инсонларнинг айтишича, Эрондан келган таҳдид айнан Қатар совға қилган самолётга қаратилмаган эди. Аксинча, қайси самолётда учишидан қатъи назар Трамп нишонга олинган.
NYT сўровига кўра, Мудофаа вазирлиги ва генерал Кейннинг матбуот котиби барча саволлар юзасидан Оқ уйга мурожаат қилишни маслаҳат берган. Оқ уй эса Чунгнинг НАТО саммити ўтказилган ҳафтадаги баёнотини қайта чоп этди. Фақатгина «чалғитиш ва йўлдан адаштириш» ибораси қатнашган бандни олиб ташлади.
Президент Буш ва президент Барак Обамани ҳимоя қилиш гуруҳларида ишлаган Махфий хизматнинг собиқ агенти Доналд Миҳалекнинг NYT'га айтишича, авваллари ҳам президентларни яширинча кўчириш учун чалғитувчи автокарвонлар ва парвозлардан фойдаланилган.
«Президент эҳтимолий жанговар хавф мавжуд бўлган ҳудудда бўлган ҳар қандай вақтда, Махфий хизмат ҳимоя қарши чораларини, шу жумладан чалғитувчи нишондан фойдаланишни қўллаган», деди жаноб Миҳалек.
Унинг қўшимча қилишича, агентлик доимо президент хавфсизлигини жамоатчилик олдидаги очиқликдан устун қўйган. «Бу ташкилот жамоатчилик билан ишлаш агентлиги эмас. Агентлик — бу махфий хизмат муассасаси. Уларнинг биринчи галдаги вазифаси президент хавфсизлигини таъминлашдир», деди у.
Нашрнинг ёзишича, Трамп ва унинг бир қатор маслаҳатчилари йиллар давомида таҳдидларга дуч келишган. Айниқса Трамп ўзининг биринчи муддатида Эроннинг қудратли қўмондони, генерал майор Қосим Сулаймонийни ўлдиришга буйруқ берганидан сўнг.
