Gas Infrastructure Europe маълумотларига кўра, 19 август ҳолатида Германиядаги 40 дан ортиқ ерости табиий газ омборларининг тўлдирилганлик даражаси 50,14 фоизни ташкил этган.
Бу август ойи ўрталари учун сўнгги бир неча йилдаги энг паст кўрсаткичдир. Германиядаги газ захиралари ўтган йилнинг шу даврига нисбатан тахминан чоракка кам. 2023 ва 2024 йиллардаги кўрсаткичлар билан таққослаганда эса фарқ 45 фоиз пунктдан зиёдни ташкил этмоқда.
Шунга қарамай, Германия ҳукумати мамлакат истеъмолчилари қишда газ танқислигига дуч келмаслигини билдирмоқда.
Нега газ омборлари кам тўлдирилган?
Одатда энергетика трейдерлари ёзда газни нисбатан арзон нархларда сотиб олиб, уни омборларда қишгача сақлайди. Совуқ мавсумда талаб ва нархлар ошгач, газ қимматроқ сотилади. Бу бозорда «ёз-қиш нарх спреди» деб аталади.
Бироқ бу йил вазият бошқача. Эрондаги уруш билан боғлиқ етказиб беришдаги узилишлар табиий ва суюлтирилган табиий газнинг жаҳон бозоридаги нархларини оширган. Шу сабабли трейдерларда омборларни ҳозирги юқори нархларда газ билан тўлдириш учун иқтисодий рағбат камайган.
20 август куни Нидерландиянинг TTF биржасида газнинг улгуржи нархи бир мегаватт-соат учун қарийб 65 еврони ташкил этган. Бу ўтган йилнинг шу даврига нисбатан тахминан икки баравар юқори.
АҚШ ва Эрон ўртасидаги можаро қайта кучайиши фонида сўнгги икки ҳафтанинг ўзида TTF индекси қарийб 25 фоизга кўтарилган.
Трейдерлар нарх тушишини кутмоқда
Европанинг айрим давлатларидан фарқли равишда, Германия газ омборларини тўлдиришда асосан хусусий энергетика савдо компанияларига таянади.
Бозор иштирокчилари Эрондаги уруш якунланса, яқин ойларда газ нархлари пасайиши мумкин, деган ҳисоб-китоб билан ҳозирча катта ҳажмда газ сотиб олишга шошилмаяпти. Нарх пасайгандан кейин газ харид қилиш улар учун иқтисодий жиҳатдан манфаатлироқ бўлади.
Бироқ бундай ёндашув Германияда танқидларга ҳам сабаб бўлмоқда. Айрим сиёсатчилар трейдерларни мамлакат энергетик хавфсизлигини таваккал остига қўяётганликда айблаган.
19 август куни Германия Иқтисодиёт вазирлиги ҳам газ омборлари операторларини захираларни кўпайтиришга чақирган.
Европада ҳам газ захиралари камайган
Муаммо фақат Германияга хос эмас. Нидерландия, Белгия, Словакия, Швеция ва Латвияда ҳам газ омборларининг тўлдирилганлик даражаси 50 фоиздан ошмаган.
19 август ҳолатига Европа Иттифоқи бўйича ўртача кўрсаткич 61 фоизни ташкил этган. Бу ўтган йилги даражадан қарийб 17 фоиз паст, 2023 ва 2024 йиллардаги кўрсаткичлардан эса қарийб учдан бирга кам.
Айни пайтда Испания, Италия, Дания ва Полша газ таъминоти нисбатан барқарор бўлган ЕИ давлатлари сифатида қайд этилмоқда.
71 фоизлик мақсадга эришиш «деярли имконсиз»
Германия магистрал газ қувурлари операторлари бирлашмаси — FNB Gas 19 август куни ҳукуматнинг 1 ноябргача газ омборларини ўртача 71 фоизга тўлдириш мақсади ҳозирги шароитда «деярли имконсиз» эканини маълум қилди.
Ҳозир омборларга газ тўлдириш суръати кунига 0,5 тераватт-соат атрофида. Ташкилот ҳисоб-китобига кўра, бу кўрсаткич кунига 1,2 тераватт-соатгача оширилган тақдирда ҳам 1 ноябрга келиб захиралар белгиланган мақсаддан сезиларли паст бўлади.
FNB Gas кам ҳажмдаги суюлтирилган табиий газ импорти, совуқ об-ҳавонинг эрта бошланиши ёки узоқ давом этиши ҳамда инфратузилмадаги узилишлар қишда газ таъминоти учун хавф туғдириши мумкинлигидан огоҳлантирган.
Германия Россия газига қарамликни қандай камайтирган?
Россиянинг Украинага қарши уруши бошланганидан кейин Германия бошқа Европа давлатлари каби Россия энергия ресурсларига қарамликни кескин камайтиришга киришган.
Мамлакат АҚШ ва Қатардан суюлтирилган табиий газ импортини кўпайтирди, Норвегиядан қувур орқали етказиб бериладиган газ ҳажмини оширди.
Шунингдек, 2022–2023 йиллардаги энергетика инқирозидан кейин Германия Шимолий ва Болтиқ денгизлари соҳилларида бир нечта сузувчи ва қуруқликдаги LNG терминалларини тезкор равишда барпо этди.
Ҳукумат айнан шу янги таъминот манбаларига таяниб, газ омборларидаги ҳозирги паст кўрсаткичларга қарамай, мамлакат газ таъминоти ишончлилигича қолаётганини таъкидламоқда.
Қишда газ қимматлаши мумкин
Истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилувчи ташкилотлар эса келаётган қишда газ нархлари ошиши мумкинлигидан огоҳлантирмоқда.
Verivox нархларни таққослаш хизмати маълумотига кўра, аҳоли учун янги газ шартномалари нархи март ойи бошидан буён сезиларли ошган. Кейинчалик бу ўсиш амалдаги мижозларга ҳам таъсир қилиши мумкин.
Йилига 20 минг кВт·соат газ истеъмол қиладиган хусусий уй учун қўшимча харажатлар тахминан 400 еврони ташкил этиши мумкин.
Шу сабабли мутахассислар газ захираларининг тўлдирилиш суръати ва жаҳон бозоридаги нархлар динамикаси Германия учун 2026-2027 йилги қиш мавсуми олдидан асосий омиллардан бири бўлиб қолишини қайд этмоқда.
