Қандай қилиб реклама квартираларни инвестиция, ҳаёт тарзи ва кечиктириб бўлмайдиган таклифга айлантиради? Биз турар жой кўчмас мулкига оид 332 та реклама эълонини ўргандик ва қурувчилар харидорга квартира майдони, режаси ва тўлиқ нархидан олдин нималарга эътибор беришни таклиф қилаётганини таҳлил қилдик. Айрим эълонларда квадрат метрлар премиал ҳаёт тарзига, бошқаларида табиатга яқинлик, инвестиция ёки оиланинг келажагига айлантирилади. Нарх ҳам ўзгаради. Биринчи ўринга тўлиқ қиймат ўрнига ойлик тўлов, бошланғич бадал, бир квадрат метр нархи ёки чегирма миқдори чиқади.
Танлов кенгайтирилгандан сўнг, энг кўп учраган усул премиал позициялаш бўлди. Деярли худди шундай тарзда табиат ва қулайлик, мавсумий таклифлар ҳамда муддати чекланган акциялар орқали реклама қилиш усуллари учради.
Позициялаш | Эълонлар | Улуш |
Премиаллик ва мақом | 117 | 35,2% |
Табиат, саломатлик ва қулайлик | 106 | 31,9% |
Тадбирлар ва мавсумий таклифлар | 105 | 31,6% |
Чекланганлик ва муддат | 93 | 28,0% |
Инвестициялар | 27 | 8,1% |
Оила | 24 | 7,2% |
Маданий код |
12
3,6% |
Ушбу ёндашувлар ўртасидаги фарқ тафсилотларда сезилади, аммо уларнинг барчаси дастлабки объектни ўзгартиради. Харидорга нафақат маълум майдон ва нархга эга квартира, балки мақом, атроф-муҳит, эҳтимолий даромад ёки ундаги келажак ҳаётни баҳолаш таклиф қилинади.
Премиал позициялашнинг аниқ белгилари 117 та эълонда учради. Рекламаларда «премиал квартиралар», «резидентлар», инфинити-бассейнлар, эксклюзив ҳудудлар ва ҳашаматли ҳаёт ҳақидаги ваъдалар пайдо бўлган.
Бу хусусиятларнинг айримлари жуда аниқ. Масалан, бассейн қурилиши мумкин, холл безагини кўриш мумкин, ёпиқ ҳовлини текшириш мумкин. Аммо улар билан бир қаторда харидорнинг уй-жойдаги ҳолатини эмас, балки унинг мақомини ифодаловчи сўзлар ҳам пайдо бўлади.
Аҳоли резидентларга, подъезд лоббига, ҳовли хусусий муҳитга, квартира эса ҳаёт тарзига айлантирилади.
Биз бундай тилни алоҳида ҳисобладик ва уни 149 та эълонда топдик. Хусусият қанчалик мавҳум бўлса, лойиҳаларни тўғридан тўғри таққослаш шунчалик қийинлашади. Икки ҳовлининг майдонини таққослаш мумкин, аммо икки хил «шаҳар ҳаётининг янги фалсафаси»ни таққослаш қийин.
Шу тариқа квартира аста-секин параметрлар йиғиндиси бўлишдан тўхтаб, унинг эгасининг хусусиятига айланади.
Табиат, саломатлик ва қулайлик 106 та эълонда учради. Одатда бундай тақдимот лойиҳанинг аниқ хусусиятларидан бошланади. Қурувчи парк, дарахтлар, бассейн, спорт инфратузилмаси, тоғлар ёки панорамали манзаралар ҳақида маълумот беради.
Кейин бу хусусиятлар «табиат ва шаҳар қулайлигининг уйғунлиги», «табиат қўйнида ҳаёт» ёки «дам олиш ва тикланиш учун макон» каби кенгроқ тушунчаларга бирлаштирилади.
Харидор нафақат парк бор-йўқлигини, балки у билан боғлиқ бўлган ҳаёт тарзини ҳам баҳолай бошлайди. Реклама эътиборни аниқ хусусиятдан кенгроқ ваъдага кўчиради. Тадқиқотларда бундай таъсир фрейминг деб аталади: бир хил маълумот уни қандай тақдим этишга қараб турлича қабул қилинади.
Лойиҳаларни таққослаш учун рекламавий ибораларни яна ўлчаш мумкин бўлган параметрларга қайтариш лозим. «Яшил муҳит» — кўкаламзорлаштирилган ҳудуд майдонига, «табиатга яқин» — парккача бўлган масофага, дам олиш ва спорт инфратузилмаси эса аниқ объектлар рўйхати ва уларга хизмат кўрсатиш қийматига айлантирилади.
105 та эълонда уй-жой сотуви байрам, фасл, ярмарка ёки махсус кун билан боғланган. Рамазон, Наврўз, Янги йил ва давлат байрамларига бағишланган таклифлар, шунингдек, ёзги акциялар, махсус дам олиш кунлари ва очиқ эшиклар кунлари учрайди.
Шу тариқа объект атрофида қўшимча муддат пайдо бўлади. Квартира ойлар давомида сотилиши мумкин, аммо чегирма, махсус бошланғич бадал ёки совға фақат бир неча кун амал қилиши мумкин.
Тақвимдаги аниқ сана аниқ муддати бўлмаган қарорни ҳозир қабул қилиниши керак бўлган қарорга айлантиришга ёрдам беради.
Танқислик ва муддат сигналлари 93 та эълонда учради. Уларда «охирги квартиралар», «миқдор чекланган», «фақат ой охиригача» каби иборалар ҳамда қолган объектларнинг аниқ сонидан фойдаланилган.
Квартиралар очиқ ва аниқ чекловсиз мавжуд бўлганда, харидор лойиҳаларни хотиржам таққослаши мумкин. Миқдор чеклангани ҳақида хабар берилгандан кейин эса эътибор танловдан таклифни йўқотиб қўйиш эҳтимолига кўчади.
«Қайси квартира яхшироқ?» деган савол аста-секин «сотиб олишга улгураманми?» деган саволга ўрин бўшатади. Шунинг учун қолган квартиралар ҳақидаги хабарни объектнинг бошқа хусусиятларидан алоҳида таҳлил қилиш фойдали. Агар учта квартира қолган бўлса, улар бутун мажмуада қолганми ёки фақат муайян режалаштиришдами, муайян навбатдами ёки махсус нархдами — шуни аниқлаш керак.
Мавжуд квартиралар сони хона майдонига, транспорт қулайлигига ёки қурилиш сифатига ҳеч нарса қўшмайди.
Инвестицион ёндашув 27 та эълонда учради. Рекламаларда «фойдали инвестиция», «инвестицион жозибадорлик», «юқори ликвидли студиялар», «барқарор даромад» ва «ҳаёт, дам олиш ва даромад бир жойда» каби иборалар ишлатилган.
Шундан кейин квартирани баҳолаш мезонлари ўзгаради. Агар объект уй-жой сифатида сотиб олинса, режалаштириш, ҳудуд ва уй сифати муҳим. Агар у инвестиция сифатида таклиф қилинса, кутилаётган пул оқими, харажатлар, хавф, ликвидлик ва қопланиш муддатини ҳисобга олиш керак.
Рекламаларда инвестицияга оид ибораларга қараганда аниқ ҳисоб-китоблар анча кам учрайди. Шунинг учун бундай ваъдани дарҳол рақамларга айлантириш керак: қандай даромад кутиляпти, қайси муддатда, қандай харажатлар ҳисобга олинган ва объектнинг келажакдаги қиймати бўйича прогноз нимагa асосланган?
Бу маълумотларсиз «инвестиция» сўзи квартира даромадлилигини эмас, балки уни сотиш усулини ифодалайди.
Оилавий мотивлар 24 та эълонда учради. Қурувчилар болалар майдончалари, хавфсиз дам олиш, оила учун мўлжалланган ҳудудлар ва болалар улғайиши мумкин бўлган жойлар ҳақида сўз юритган.
Бу ерда эътибор уйнинг ўзига эмас, балки унинг ичидаги тахмин қилинаётган ҳаётга қаратилади. Харидор энди нафақат икки квартира, балки келажакнинг икки хил сценарийсини таққослайди.
Ҳақиқий таққослаш учун бу сценарийни яна параметрларга ажратиш керак: ҳовли қанчалик катта, мактаб қаерда жойлашган, йўлга қанча вақт кетади, ҳовлида машиналар борми ва болалар хонасининг майдони қанча?
Рекламавий тавсиф лойиҳадаги ҳаётни тасаввур қилишга ёрдам беради. Аниқ параметрлар эса уни муқобил вариантлар билан таққослаш имконини беради.
Маданий код позициялашнинг энг кам учрайдиган тури бўлди. Биз 12 та эълонда маҳалла, миллий мотивлар, анъанавий архитектура ва бошқа маҳаллий ишораларни кўрдик.
Бундай тил орқали янги турар жой мажмуаси жой ва унинг тарихи билан боғланади. Ҳовли маҳалланинг замонавий кўринишига, умумий фойдаланиш жойи анъанавий қўшничиликнинг давомига, архитектура деталлари эса маданий маънога эга бўлади.
Сюжетлардан ташқари рекламани тақдим этишдаги техник усулларни ҳам алоҳида ҳисобладик.
Усул | Нимани шундай усул сифатида ҳисобладик | Эълонлар | Улуш |
Эътиборни бошқа томонга буриш | Квартира мақом, табиат, оила, инвестиция ёки ҳаёт тарзи орқали тасвирланади | 171 | 51,5% |
Мақомга оид сўзлар билан алмаштириш | Аҳоли «резидентлар», подъезд «лобби», уй «резиденция» деб аталади | 149 | 44,9% |
Нархни қисмларга бўлиб тақдим этиш | Тўлиқ нарх ўрнига ойлик тўлов, бошланғич бадал ёки 1 м² нархи кўрсатилади | 127 | 38,3% |
Муддат ва танқислик | «Охирги квартиралар», чекланган муддат ёки миқдор | 93 | 28,0% |
Нарх-мўлжал | Аввал «бошланғич нарх», «... гача чегирма» ёки юқорироқ эски нарх кўрсатилади | 91 | 27,4% |
Бошқа харидорларнинг танлови | «90% сотилди», калитларни топшириш ва талаб мавжудлигини кўрсатувчи бошқа сигналлар | 23 | 6,9% |
Кўпинча реклама эътибор марказини ўзгартиради. 171 та эълонда квартирага нафақат майдон, режалаштириш ва нарх орқали, балки мақом, табиат, оила, инвестиция ёки ҳаёт тарзи орқали баҳо бериш таклиф қилинган.
149 та эълонда тавсифнинг ўзидаги тил ўзгарган. Оддий хусусиятларга мақомни англатувчи номлар берилган: аҳоли «резидентлар», подъезд «лобби», турар жой мажмуаси эса «резиденция»га айланган. Бундай усул тўғридан-тўғри таққослашни қийинлаштиради, чунки аниқ параметр кенгайиб, камроқ ўлчанадиган ваъда билан алмаштирилади.
Нарх билан ҳам шунга ўхшаш ҳолат юз беради. Тўлиқ қиймат ўзгармайди, аммо реклама берувчи харидор таклифни баҳолашни бошлаган рақамни танлайди.
Фараз қилайлик, квартира 800 млн сўм туради. Рекламада тўлиқ қийматни, 1 квадрат метр учун 16 млн сўмни, 120 млн сўм бошланғич бадални, ойига 8 млн сўмдан бошланувчи тўловни, 25% чегирмани ёки 200 млн сўмгача маблағ тежашни кўрсатиш мумкин.
Ибора | Эътибор нимагa қаратилади? |
800 млн сўм | тўлиқ нарх |
1 м² учун 16 млн сўм | майдон бирлиги нархи |
120 млн сўм бошланғич бадал | харидни бошлаш учун зарур сумма |
ойига 8 млн сўмдан | ойлик юклама |
25% чегирма | нисбий фойда |
200 млн сўмгача тежаш | эҳтимолий тежаш |
Бу рақамларнинг барчаси битта квартирага тегишли бўлиши мумкин, аммо ҳар бири харидорни битимга бошқа нуқтаи назардан қарашга мажбур қилади. Тўлиқ нарх хариднинг кўламини кўрсатади, ойлик тўлов харажатни даромад билан таққослашга ёрдам беради, чегирма эса эътиборни нисбий фойдага қаратади.
«200 млн сўмгача тежаш» деган ибора эътиборни янада кучлироқ ўзгартиради. Харидор тўлаши керак бўлган суммани эмас, балки гўёки сақлаб қоладиган пулини кўради.
Нархни қисмларга бўлиб тақдим этиш усули 127 та эълонда учради. Кўпинча қурувчилар биринчи ўринга бўлиб-бўлиб тўлаш, бошланғич бадал, ипотека тўлови ёки квадрат метр нархини олиб чиққан.
«Реклама тўғрисида»ги қонун ноаниқлик, икки маънолилик, бўрттириш ёки маълумотни яшириш натижасида фойдаланувчини чалғитадиган ёки чалғитиши мумкин бўлган маълумотни ишончсиз реклама деб белгилайди.
Шунингдек, қонуннинг 16-моддаси агар реклама ахборотининг мазмуни ўзгарадиган бўлса, товар ва уни сотиб олиш шартлари ҳақидаги муҳим маълумотларни яширишни тақиқлайди.
Ўзбекистон Республикасининг «Реклама тўғрисида»ги қонуни Рақобатни ривожлантириш қўмитасининг амалиёти регулятор бундай рекламани қандай баҳолашини кўрсатади.
Бир ҳолатда 50 млн сўмгача микроқарз реклама қилинган. Қўмита хабарда фоиз ставкаси ва муддат каби муҳим шартлар кўрсатилмаганини қайд этган.
Tenge Bank рекламаси бўйича қарор Бошқа ҳолатда ташқи рекламада 50 млн сўм ва 50 кун фоизсиз деган маълумот берилган. Текширув вақтида регулятор сайтда фоиз ставкаси, нақд пул ечиш ва маблағларни ўтказиш учун комиссиялар ҳамда ташқи рекламада кўрсатилмаган бошқа шартларни аниқлаган.
Invest Finans Bank рекламаси бўйича қарор Яна бир иш 0% ли бўлиб-бўлиб тўлаш шарти билан реклама қилинган автомобилга тааллуқли. Қўмита муҳим шартлар ва қўшимча тўловлар ҳақида аниқ маълумот йўқлигига эътибор қаратди.
Ўрганилган эълонларда реклама кўпинча харидор уни баҳолашни бошлайдиган нуқтани ўзгартиради.
Квартира резиденцияга, резиденция ҳаёт тарзига, кейин эса инвестицияга айланади. Тўлиқ қиймат ойлик тўловга, оддий нарх чегирмага айланади. Квартирани исталган вақтда сотиб олиш имконияти эса бир неча кундан кейин тугайдиган шошилинч таклиф сифатида тақдим этилади.
Икки лойиҳани таққослаш учун рекламавий ибораларни яна бир хил параметрларга қайтариш керак: квартира майдони, режалаштириш, жойлашув, тўлиқ қиймат, тўлов шартлари, топшириш муддати, келажакдаги харажатлар ва инфратузилманинг тайёрлик даражаси.
