Naked Science хабарига кўра, тадқиқот npj Palaeoecosystems журналида эълон қилинган. Олимлар Хитой жанубидан топилган тобут тахталаридаги дарахт ҳалқаларини ўрганиб, 805–1150 йиллардаги намлик шароитларини тиклашга уринган.
960–1127 йилларда мавжуд бўлган Шимолий Сун ўз даврининг иқтисодий жиҳатдан энг ривожланган давлатларидан бири эди. Суғориш технологиялари, такомиллаштирилган меҳнат қуроллари ва янги шоли навлари қишлоқ хўжалиги ўсишига ёрдам берган. Ҳунармандчилик, металлургия, денгиз савдоси ва қоғоз пул муомаласи ҳам ривожланган.
Бироқ 1127 йилда чжурчжэнлар Сун пойтахтини эгаллаб, императорни асир олган. Сулола ҳукмронлиги Хитой жанубида давом этган бўлса-да, мамлакатнинг шимолий қисми қўлдан кетган.
Янги тадқиқот муаллифлари бу мағлубиятгача давлатни заифлаштирган омилларни ўрганган. Улар тобут тахталаридаги турли йилларга тегишли ҳалқаларда кислород изотоплари нисбатини таҳлил қилган.
Дарахт ёғочидаги кислород-18 миқдори намлик шароитлари ҳақида маълумот беради. Ушбу кўрсаткичларни таққослаш Хитой жанубида 1080-йиллардан бошлаб ёғингарчилик жиддий ва узоқ муддатга камайганини кўрсатган.
Тадқиқотчилар бу жараённи ҳароратнинг пасайиши билан ҳам боғлаган. Эҳтимолий сабаблардан бири сифатида Жанубий Хитой денгизининг совиши келтирилган. Бу денгиздан буғланадиган сув ва қуруқликка келадиган намлик миқдорини камайтирган бўлиши мумкин.
Таҳлилларга кўра, 1101 йилдан кейин қурғоқчилик янада кучайган. Ушбу давр ўрганилган 805–1150 йиллар оралиғидаги энг ноқулай намлик шароитлари билан ажралиб турган. Бироқ қўлланган усуллар ўзгаришларнинг аниқ миқдорини белгилаш имконини бермаган.
Тарихий манбалар ҳам шу даврда ҳосилдорлик пасайгани, экин майдонлари қисқаргани ва XII аср бошида Хитой жанубида цитрус дарахтлари оммавий нобуд бўлганини қайд этади. Гуруч нархи эса кескин кўтарилган.
Шимолдаги ҳарбий можаролар учун маблағга муҳтож давлат иқтисодиёт заифлашаётганига қарамай, солиқ тушумларини сақлашга уринган. Натижада аҳоли зиммасидаги солиқ юки оғирлашиб, норозилик кучайган.
1120 йилда асосий иштирокчилари норози деҳқонлар бўлган Фан Ла қўзғолони бошланган. Хитой тарихий манбаларида қўзғолон ва уни бостириш давомида икки миллион киши ҳалок бўлгани келтирилади. Бу воқеалар давлатга катта харажат келтириб, армияни ҳам заифлаштирган.
