Депрессия белгилари ва даволашга жавоб турли одамларда бир-биридан анча фарқ қилади. Сидней университети нейробиологлари ва психиатрлари бу фарқларнинг бир қисми циркад ритмлар — организмнинг ички биологик соати билан боғлиқ бўлиши мумкинлигини ўрганди.
Циркад ритмлар физиологик жараёнларнинг кун ва тун алмашинувига мос, тахминан 24 соатлик ўзгаришларидир. Уларни мувофиқлаштирувчи асосий ташқи сигнал ёруғлик ҳисобланади.
Бу тизим уйқу ва уйғоқлик, кайфият, модда алмашинуви ҳамда диққатни жамлашда муҳим ўрин тутади. Унинг бузилиши одамда худди бир нечта вақт минтақасини кесиб ўтгандан кейинги ҳолат — жетлагга ўхшаш чарчоқ ва уйқу муаммолари билан намоён бўлиши мумкин.
British Journal of Psychiatry журналида эълон қилинган тадқиқотда 18 ёшдан 90 ёшгача бўлган 11 380 кишига оид маълумотлар таҳлил қилинган. Олимлар қуйидаги олтита белгидан камида учтаси бор иштирокчиларни циркад кичик турга ажратган:
— Кайфиятнинг мавсумий ўзгариши. Белгилар йил фаслларига қараб кучайиши ёки сусайиши.
— Кечки хронотип. Кеч ётиш ва тунги фаолликка мойиллик.
— Уйқу вақтининг кечикиши. Уйқу даврининг ўрта нуқтаси одатдагидан кечроқ вақтга тўғри келиши.
— Ҳаддан ташқари узоқ ухлаш. Имконият бўлганда одатдагидан анча кўп ухлаш.
— Эрталабки ҳолсизлик. Уйғонганда ўзини дам олмагандек ҳис қилиш.
— «Ижтимоий жетлаг». Организмнинг табиий уйқу ритми иш ёки ўқиш жадвалига мос келмаслиги, ҳафта давомидаги уйқу етишмаслигини дам олиш кунлари қоплашга уриниш.
Ушбу мезонлар асосида 2604 киши — иштирокчиларнинг қарийб 23 фоизи циркад гуруҳга киритилган. Бу тадқиқотда қўлланган тасниф бўлиб, белгиларнинг мавжудлиги ўз-ўзидан алоҳида ташхисни англатмайди.
Мазкур гуруҳда депрессия одатда ёшликда, ўртача 19 ёшда бошланган. Аёллар улуши юқорироқ бўлган, мания, психоз ва ўз жонига қасд қилишга мойиллик каби оғир клиник белгилар ҳам кўпроқ қайд этилган. Депрессив эпизодлар даврида вазн ортишига мойиллик ҳам юқорироқ бўлган.
