GM Uzbekistan narxlarni oşirdi: Potentsial xaridorlarda jiddiy savollar tuğilmoqda

3. Nega avtomobilning narxi internet va uyali aloqa kompaniyalarning tariflari kabi dollarda belgilangan, holbuki u sömda sotiladi? Bu, birinçidan, avtomobil narxining doimiy ravişda oşib borişiga olib keladi, çunki xorijiy valyutaning rasmiy kursi keyingi oylarda haftasiga örtaça 25–30 sömdan oşib bormoqda. 

Masalan, «Spark» LS M/T avtomobilining narxi 15.586 dollar qilib belgilangan yoki şu hafta rasmiy kursi (3846,33 söm) bilan hisoblansa 59 mln. 948 ming 899 söm bölib turibdi. Keyingi haftaga dollar kursi masalan 3872 söm bölsa, maşina narxi 60 mln. 348 ming 992 sömga kötariladi, ya'ni bir haftada tafovut 400 mingga teng böladi. 

Ikkinçidan, aynan şu omil mamlakatning fuqarolari, ayniqsa oylik maoşga kun körayotgan fuqarolari bu şartlarda heç qaçon avtomobil xarid qila olmasligini bildiradi. Çunki oylik maoş bir haftada örtaça 400 mingga oşmaydi (maoşlar yilda bir marta 10 yoki 15 foizga oşirilişiga könikib qolganmiz). Darvoqe, bu nafaqat oylikxörlar, balki biznesmenlar va işbilarmonlarning çöntagiga ham ta'sir qiladi.

Nihoyat, uçinçidan, davlat yoki jamoat taşkiloti işçisi örtaça 1 mln. 300 ming (2016 yil yakunlarining rasmiy raqami) oylik maoş bilan (yemasdan, içmasdan, kiyinmasdan, şunçaki pul yiğib) narxi davlat kursidagi sömda tölanadigan 10.110 dollar bölgan eng arzon avtomobil M modeldagi «Matiz»ni xarid qilişi uçun neça yil işlaşi kerak?

GM Uzbekistan avtomobillariga sömda narx idrok doirasida belgilanişi zarur edi, ya'ni hozirgidek tuşunarsiz haddan ziyod baland narx emas, Özbekiston Respublikasining rasmiy ijtimoiy-iqtisodiy körsatkiçlari asos qilib olinganida örinli bölar edi. Nihoyat, «Özavtosanoat» AJ siyosatini kompaniyaning özi emas, mamlakat hukumati yoki rahbariyati belgilab berişi kerak, çunki bu soha mamlakat iqtisodiyotining muhim qismi hisoblanadi. 

Mamlakatimiz avtomobil oldi-sotdisi odamlar hayotiga jiddiy ta'sir ötkazadi va uşbu vaziyat, töğriroği, muammoli vaziyat imkon qadar tezroq hal etilişi kerak.

* * *

Muzaffar ismli muxlis masala yuzasidan qisqaça munosabatini quyidagiça bayon qilgan:

«Ta'kidlab ötiş joizki, narxlar xaridni amalga oşirgan kundagi AQŞ dollarining davlat kursi böyiça hisoblanadi. Bundan taşqari, GM Uzbekistan avtomobillari endi faqat sömda sotiladi, lekin narxlar dollarga boğlangan. Dollarning rasmiy kursi özgarişiga qarab, avtomobillarning narxi ham har hafta özgarib turadi. Endi oylik maoşlarni ham dollarga boğlab qöyiş kerak, rasmiy kurs özgarişiga qarab, oyliklar ham har hafta özgarib tursin».

* * *

Ismini oşkor etmagan muxlislarimizdan biri quyidagiça fikr bildirgan:

Sizning «GM Uzbekistan avtomobillarining yangi narxlari ma'lum» mavzusi ostida berilgan yangilikdan hayratda qoldik. Sizdan iltimos, maşina narxlarini belgilaşda qanday sabablarga köra xorijiy AQŞ dollari kursiga boğlab qöyilganligi, hamda narxlarni birdan oşib ketişi töğrisida tahliliy maqolalar tayyorlab çop etsangiz. 

Boisi, söngi vaqtlarda barça mahsulot turlariga nisbatan narxlarni belgilaşda, aynan xorijiy valyuta kursi farqidan kelib çiqilmoqda. Lekin mamlakat aholisining daromadlar (yollanib işlaydigan, daromadlari oylikka boğliq bölgan)ni köpayişida bunday omillar hisobga olinmaydi. Şu sababdan, aholining oylik daromadlarining asosiy qismi kundalik ehtiyojlarni qoplaş uçun ham ba'zida yetmay qoladi. 

Narxlarning sun'iy tarzda oşirilişi, insonlarning qöşimça daromad manbaini qidirişga, köp hollarda mansabni suiiste'mol qiliş yoki tamagirlik şaklidagi salbiy illatlar ortişiga olib kelmoqda. 

Yaqin kunlarda aholi daromadlari va xarajatlarining şakllanişi, şuningdek, aholi xarid quvvati pasayişiga olib kelayotgan GM misolidagi narx siyosati töğrisida maqolani tayyorlaşni iltimos qilamiz.

* * *
Tahririyatdan: Avtosalonlarda maşinalar narxining oşişi öz navbatida YHXBda uni röyxatga qöyişda undiriladigan davlat boji, yöl jamğarmasiga ajratma kabi tölovlarning ham keskin oşişiga sabab böladi. 

Masalan, 1 iyungaça 14 mln. sömdan sal qimmat bölgan «Matiz» M uçun 700 ming atrofida pul tölanar edi. Endi 3 foizlik tölov ham 14 mln sömdan emas, «Matiz»ning yangi narxi 38 mln. sömga qarab undiriladi. Bu yerda esa narxning deyarli UÇ (!) barobar ösgani heç kimning esiga kelmayapti.