Men 2017 yil 17 mart kuni Kun.uz sahifasida Shahnoza To‘raxo‘jayeva degan adabiyotshunos olimamizning «Lotin yoki kirill - qay biri ma'qul?» nomli maqolasini o‘qib, menda o‘z fikrimni bildirish g‘oyasi paydo bo‘ldi. Men tilchi yoki adabiyotshunos emasman, mutaxassisligim iqtisodchi, lekin maqolani o‘qib juda hayratlandim. Agar mana shunday adabiyotshunos olimlarimizdan uch-to‘rttasi shunaqangi kayfiyatda, ikkilanib, chorasiz qolgan insonday lotin alifbosiga fikr bildirsalar, tamom, lotin alifbosining taqdiri hal bo‘ladi qo‘yadi. Kirill alifbosi o‘z mavqeyini saqlab qoladi va hamma lotin alifbosini unutadi.
Hurmatli olimamiz Shahnoza To‘raxo‘jayeva juda dolzarb muammoni ko‘targan. Maqolani o‘qib, lotin alifbosi jonkuyarlari borligiga xursand bo‘lasiz. Haqiqatan ham lotin alifbosiga o‘tish muddati cho‘zilib ketdi, lekin bu degani yaxshi boshlangan savob ishni yo‘qqa chiqarish degani emas, balki qo‘llab-quvvatlashimiz, lotin alifbosini hayotimizga to‘liq kirib borishiga erishishimiz lozim.
Hurmatli olimamiz Shahnoza To‘raxo‘jayeva maqolani oxirida kirillga qaytsak-chi, deb 1993 yildan beri litsey, kollej va oliygohlarda o‘qiyotgan yosh avlodni xohish-istaklarini inobatga olmagan. Nazarimda, bu ham noto‘g‘ri yo‘l emas. Muvaffaqiyatsiz kechayotgan lotinlashtirish jarayoni bu ish avval boshdan to‘g‘ri bo‘lganmidi, degan savolni keltirib chiqarishi tabiiy. Xo‘sh, kirill alifbosiga qaytsak, nima bo‘ladi? Shunday qilsak, biz tariximizni, ulkan ilmiy va adabiy merosimizni, xususan, tom–tom kitoblar, arxivlardagi gazeta-jurnallar, tarixiy hujjatlarga jo bo‘lgan katta ma'lumotlar ummonini saqlab qolamiz.
Hatto internet sarhadlarida ham kirill alifbosi o‘z o‘rnini egalladi, avvalgi texnik muammolar o‘z yechimini topdi. Biz kompyuter texnologiyalariga yaqin bo‘lamiz deb alifbomizni lotinchalashtirguncha, texnalogiyalarning o‘zi kirill alifbosiga yaqinlashib oldi. Qolaversa, lotin alifbosini majburan singdirishga urinsak, ko‘pchilik rus tilida yozishga va o‘qishga o‘tib ketishi mumkin. Axir hozir farzandini rus maktablariga berish urfda–ku. Ana shu aks natijani ham nazarda tutishimiz kerak. Bu – kirillning bizga beradigan imtiyozlari. Faqat bir muammo yuzaga keladi: shu paytgacha lotin alifbosida o‘rganib kelgan avlod-chi? U endi savodsiz bo‘lib qoladimi? Asosli hadik.
Lekin yoshlarni o‘rgatish katta avlodni o‘rgatishdan osonroq, deb oson yo‘lni tanlamoqchilar. Menimcha, olimamiz O‘zbekiston aholisining juda ozchiligini tashkil etadigan va ruslashishga xohish-istaklari kuchli bo‘lgan insonlar manfaatini ko‘zlab shunday maqola yozgan bo‘lsalar kerak. O‘z farzandlarini rus maktablariga berish oldin ham bo‘lgan, hozir ham mavjud.
