Sharqiy Afrikadagi Somalilend davlati o‘z aholisining yuqori darajada savodsizligi bilan ajralib turadi, mamlakat iqtisodiyoti esa fuqarolik urushi natijasida tanazzulga yuz tutgan. Shunday bo‘lsa-da, Somalilend Yer yuzidagi naqd pullar muomaladan chiqariladigan yagona mamlakat bo‘lishi mumkin.
O‘zini o‘zi davlat deya e'lon qilgan Somalilendning poytaxti Xargeys ko‘chalarida bir necha erkak ko‘p sonli rastalardan biri atrofiga yig‘ilgan. Ular kat (ko‘pincha bir vaqtning o‘zida ham qahva, ham kokaninga qiyoslanuvchi yengil giyohvand modda)ning xususiyatlari haqida bahs yuritishardi.
Xaridorlar o‘z vaqtlarini bekorga sarflashni yoqtirishmaydi: ular sotuvga ruxsat berilgan bu yashil barglardan iborat bog‘ini olib, mobil telefonlarida bir necha raqamni shoshilinch terib, qanday paydo bo‘lishgan bo‘lsa, shunday ko‘zdan g‘oyib bo‘lishardi.
Biroq xaridorlarning hech birida naqd pullar yo‘q, bu yerda kredit kartalaridan ham foydalanishmaydi. Biroq bu kat bepul beriladi degani emas: u uchun telefon orqali hisoblashishadi, mobil qurilmada bir necha raqam teriladi, xolos.
Naqd bo‘lmagan to‘lovlar — bu Somalilend jahonda yetakchilik qiluvchi yagona tizim bo‘lsa kerak.
Somalilend 1991 yilda Somalidan ajralib, o‘zini o‘zi avtonom respublika deya e'lon qildi, xalqaro hamjamiyat esa uni hanuz mamlakat sifatida tan olmagan. Shunga qaramay, bu mamlakatning naqd bo‘lmagan to‘lovlarni qo‘llashda o‘ziga xos yetakchi bo‘lishiga xalaqit bermadi. Somalilend naqd pul vositalaridan voz kechgan jahondagi birinchi jamiyat bo‘lishiga yaqin turibdi.
Yo‘l chetidagi kioskmi yoki Xargeysdagi supermarketmi - xaridlar mobil to‘lovlar orqali amalga oshiriladi.
"Odamlar hamma narsa uchun telefon orqali hisoblasha boshlashdi, - deydi Omar, o‘z mobil telefonida raqamlarni terar ekan. - Bu ancha oson".
Rivojlangan yoki rivojlanayotgan iqtisodiyotga ega mamlakatlarda ham telefonlar yoki kartalar orqali to‘lovlarni amalga oshirish holatlari ko‘paymoqda, biroq Somalilenddagi vaziyat o‘ziga xos.
Naqd pullardan voz kechish sabablaridan biri - bu milliy valyutaning shiddatli devalvatsiyasi. Bugun 1 AQSh dollari uchun 9000 somalilend shillingi beriladi. Bir necha yil avval bu kurs ikki barobar yuqori bo‘lgan.
Somalilend shillingi 1994 yilda qurol-yarog‘ xarid qilish va harbiy operatsiyalarni moliyalashtirish jarayonida paydo bo‘lgan. Hukumat o‘z maqsadlariga erishish uchun ko‘proq pul bosib chiqara boshlagan. Bularning bari milliy valyutaning deyarli bir zumda qadrsizlanishiga olib kelgan.
