«Jamiyatda ijtimoiy adolat tamoyili qaror topmoqda»
|20:00 / 20.10.20179 27810 min
«Xalq davlat idoralariga emas, davlat idoralari xalqimizga xizmat qilişi kerak».
Mamlakatimizda davlat va xöjalik boşqaruvi organlari tomonidan fuqarolar murojaatlarini öz vaqtida, töliq hamda beğaraz örganiş va ular yuzasidan qonuniy çoralar körişda ana şu tamoyil ustuvor ahamiyat kasb etmoqda. Xalq bilan oçiq hamda samarali muloqot olib boriş, joylarda aholini öylantirayotgan dolzarb masalalarni hal qiliş ular faoliyati mezoniga aylanayotgani bugun ijtimoiy hayotimizning barça jabhasida sezilarli özgarişlarga turtki beryapti.
«Ijtimoiy fikr» jamoatçilik fikrini örganiş markazi tomonidan davlat hokimiyati va xöjalik boşqaruvi organlarining fuqarolar murojaatlari bilan işlaşini yilning har çoragida monitoring etib boriş doirasida ötkazilgan navbatdagi tadqiqot buni yana bir karra isbotladi. Bu gal markaz mutaxassislari hududlardagi 2 mingta xonadonga taşrif buyurib, aholi keng qatlami vakillarining ayni yönalişdagi fikr-mulohazalarini, munosabatini yaqindan örgandi.
Yurtimizning barça hududida turli yoşdagi hamda turli millatga mansub fuqarolar şuni ta'kidladilarki, davlatimiz rahbari tomonidan asos solingan fuqarolar bilan muloqot qilişning yangi tizimi, «Xalq qabulxonalari», «Virtual qabulxona» institutlari inson huquqlarini muhofaza etiş, jamiyatda qonun ustuvorligini ta'minlaş, odamlarning ijtimoiy adolatga işonçini oşirişda muhim örin tutmoqda.
Tadqiqotning körsatişiça, davlat hokimiyati va xöjalik boşqaruvi organlariga öz huquq hamda qonuniy manfaatlarini talab qilib murojaat etişda şaharliklar qişloq aholisiga qaraganda faoldir. Qiziği, ayollarimiz murojaat qiliş bilan boğliq konstitutsiyaviy huquqidan erkaklarga nisbatan keng foydalanmoqdalar. Sönggi paytlarda pensionerlarning, davlat va nodavlat muassasalari, taşkilotlar xodimlari, tadbirkorlar murojaatlari sonida ham ösiş kuzatilyapti. Hududiy kesimda Sirdaryo (44 foiz), Andijon (35,6 foiz), Farğona (33,8 foiz), Navoiy (32,2 foiz) viloyatlari hamda Qoraqalpoğiston aholisi bu borada yetakçilik qilmoqda.
Fuqarolarni qanday masalalar öylantiryapti?
Ijtimoiy sörovda iştirok etganlarning qariyb yarmi öz huquq va manfaatlari yölida turli darajadagi hokimliklarga murojaat qilgan. Har uçinçi respondent tegişli masala böyiça mahalla fuqarolar yiğini yoki tuman (şahar)dagi Xalq qabulxonalaridan yordam söragan. Fuqarolarning 8,2 foizi sud, huquqni muhofaza etiş hamda nazorat organlariga murojaat yöllagan.
Tahlillarga köra, 21 — 39 yoşdagi kişilar köpinça özlarini taşvişlantirayotgan muammoga çora topiş uçun mahalla fuqarolar yiğini madadiga umid qilgan bölsa, örta va keksa yoşdagi respondentlar har qanday masalada töğridan-töğri mahalliy hokimliklarga uçragan.
Mavzuga oid
Söralganlarning 34,9 foizi xususiy uy-joy mulkdorlari şirkatiga hamda kommunal xizmatlar körsatuvçi taşkilotlarga murojaat etgan. Bu, ayniqsa, Samarqand, Toşkent, Andijon va Jizzax viloyatlari aholisiga xos bölib, ularni köproq içimlik suvi, tabiiy gaz hamda elektr energiyasi ta'minotidagi uzilişlar öylantiradi.
Har beşinçi respondent pensiya va ijtimoiy nafaqalarning hisoblanişi bilan boğliq masalalarni hal qiliş uçun Pensiya jamğarmasiga murojaat etgan. Uşbu mazmundagi murojaatlar Andijon, Qaşqadaryo hamda Xorazm viloyatlarida yaşovçilar örtasida tez-tez uçraydi.
Buxoro va Navoiy viloyatlaridagilar esa, boşqa hududlar aholisidan farqli ölaroq, kredit yoki ssuda olişda muammolarga duç kelmoqda. Oilaviy-maişiy masalalarda davlat organlariga murojaat yöllagan fuqarolar soni 14,7 foiz kamaygan.
Murojaat qilişdagi muammolar
Tadqiqot asnosida fuqarolarning öz murojaatlarini qay yösinda yöllaşni afzal bilişi ham inobatga olindi. Iştirokçilarning 76,7 foizi davlat idoralariga yozma tarzda, qabulxonalar orqali murojaat etişni maqbul sanaydilar. Qolgan respondentlar uçun internet orqali, jumladan, hukumat portali (gov.uz) hamda hokimliklar, vazirliklar va idoralarning elektron manzillariga murojaat yöllaş har tomonlama qulay.
Söralganlarning mutlaq qatta qismi mutasaddi idora yoki vakolatli şaxsga murojaatini taqdim qilişda heç qanday tösiqqa, murakkablikka duç kelmaydi. Şu bilan birga, ayrim hududlarda odamlar öz murojaatini rasmiylaştiriş va yuborişda e'tirozga sabab bölguvçi holatlarga töqnaş kelmoqda. Qoraqalpoğistonda 16,7 foiz, Toşkent viloyatida 8,7 va Samarqandda 8,3 foiz aholi ana şunday fikr bildirgan. Har ikkinçi fermer davlat organlariga murojaat yöllaşda muayyan qiyinçiliklarni çetlab ötolmagan. Nodavlat muassasalar xodimlarining 16,7 foizi, şuningdek, uy bekalari hamda bola parvarişlaş uçun ta'tilda bölgan ayollar birmunça maşaqqatlarni boşdan keçirgan. Aksariyati murojaatni röyxatdan ötkazişda muammolarga duç kelgan bölsa, ba'zi fuqarolarning arizalari mutasaddilar tomonidan qabul qilinmay, qaytarilgan.
Keksa yoşdagi respondentlar va imkoniyati çeklangan şaxslar internet vositasida murojaat etişni muşkul vazifa deb biladi.
10,7 foiz respondent murojaatni yozişda malakali huquqşunoslar maslahatidan foydalangan.
Şikoyat ham bor, taklif ham bisyor
Örganişlardan ayon böladiki, davlat taşkilotlariga kelib tuşgan murojaatlarning salmoqli qismi (87,6 foizi) individual mazmunga egadir. Jamoaviy murojaatlar soni esa ança kam (12,4 foiz) bölib, ularda ma'lum hududdagi aholini yoki bir qança fuqarolarni öylantirayotgan muammolar tilga olinadi. Uyuşgan holda yozilgan ariza hamda şikoyatlar Qoraqalpoğiston Respublikasida (28,6 foiz), Navoiy (26,3 foiz), Jizzax (22,2 foiz) va Toşkent (21,1 foiz) viloyatlarida, çunonçi, şaharlarda qişloq joylardagiga nisbatan köproq uçraydi.
Ayni vaqtda davlat hokimiyati organlariga şikoyat mazmunidagi murojaatlar soni oxirgi çorakda bir oz kamaygan, takliflar esa tegişinça ösgan. Hududiy kesimda şikoyatlar poytaxtimizda (37,2 foiz), Toşkent (28,9 foiz) hamda Buxoro (25,9 foiz) viloyatlarida örtaça körsatkiçdan yuqoriligi kuzatiladi.
Köpçilik respondentlar öz huquqlarini himoya qiliş va qonuniy manfaatlarini tiklaşda davlat organlari yordam bera olişiga qat'iy işonadi. «Siz murojaat etgan davlat taşkiloti yoki xöjalik boşqaruvi organining rahbar yoki mas'ul şaxsi sizni suhbatlaşiş uçun qabul qildimi?» degan savolga ularning 83,1 foizi tasdiq javobini berdi. Uşbu körsatkiç barqaror bölib, davlat hamda fuqarolar örtasidagi özaro aloqalarning samarali rivojidan dalolat beradi.
Ayni çoğda söralganlarning 16,9 foizi ariza yoki şikoyat bilan murojaat etganda mansabdor şaxslar tomonidan qabul qilinmagan. Bunday javobni köproq Qoraqalpoğiston Respublikasi (34,3 foiz), Sirdaryo (36,4 foiz), Buxoro (33,3 foiz) va Navoiy viloyatlari (31,6 foiz) aholisi bildirdi. Mansabdor şaxs tomonidan qabulning rad etilişi sabablari sifatida respondentlar quyidagilarni körsatdi: «rahbarning vaqti kamligi yoki yöqligi», «xodimlarning öta bandligi» yoki «rahbarning iş joyida yöqligi» (ta'tilda, yiğilişda, xizmat safarida ekanligi).
«Sizga öz arizangizni qaytarib oliş yoki özgartiriş maqsadida biror kişi tahdid qiliş, qörqitiş bilan ruhiy bosim ötkazdimi?» savoliga esa 95 foiz iştirokçi «Yöq» deb javob berdi. Fuqarolarning 50,6 foizi öz arizasiga Özbekiston Respublikasining «Jismoniy va yuridik şaxslarning murojaatlari töğrisida»gi Qonunida belgilangan ön beş kunlik muddat içida javob olgan. 13,1 foizi murojaatlariga javobni bir oylik muddat içida olganligini qayd etişdi. Albatta, şikoyat yoki arizani körib çiqiş uçun qöşimça vaqt hamda tekşiriş talab qilingan hollarda, qonunan bunga yöl qöyiladi.
Monitoring öz murojaatiga vaqtida javob ololmagan fuqarolar soni köpayganini ham aniqladi.
Natijalar sarhisobi
52,3 foiz iştirokçining ta'kidlaşiça, ular murojaat etgan taşkilot masalani yeçiş yuzasidan aniq harakatlarni amalga oşirgan. 47,7 foiz respondent, afsuski, öz murojaati böyiça heç qanday amaliy iş qilinmaganini keltirdi. Bu raqam monitoring jarayonida 20 foizdan ziyod oşgani davlat hokimiyati va xöjalik boşqaruvi organlari murojaatlar bilan işlaş sohasida yanada jonlanişi, xalq bilan muloqotni kengaytirişi, faol yondaşuvni namoyon etişi zaruratini körsatadi.
Sörovning yarmidan köp qatnaşçilari — 58,7 foizi davlat muassasalariga murojaat qiliş natijalaridan töla qoniqadilar, 23,9 foizi esa qisman. 72,6 foiz fuqaro davlat hokimiyati hamda xöjalik boşqaruvi organlariga murojaatlari tufayli öz muammolarini hal etişga muvaffaq bölgan.
Murojaatiga berilgan javobdan qoniqmagan fuqarolarning aksariyati mavjud muammosini hal qiliş uçun keyingi qadamlarni taşlamagan. Respondentlar orasida öz qonuniy manfaatlarini közlab tegişli taşkilotga qayta ariza yozgan, nazorat etuvçi yoki yuqori turuvçi idoralarga uşbu taşkilot ustidan şikoyat yöllagan yoxud yordam sörab prokuratura, sud va huquqni muhofaza qiluvçi boşqa organlarga murojaat etganlar ham bor.
Umuman, 2017 yilning birinçi, ikkinçi hamda uçinçi çoraklarida ötkazilgan jamoatçilik fikri sörovlari monitoringi davlat hokimiyati va xöjalik boşqaruvi organlari murojaatlar bilan işlaş sohasida ijobiy özgarişlarni qölga kiritayotganini tasdiqladi. Jismoniy hamda yuridik şaxslar murojaatlariga tezkor, mufassal va xolisona javob beriş, amaldagi qonun talablariga rioya qiliş ana şular sirasiga kiradi.
Sörov natijalariga tayanib aytiş mumkinki, davlat idoralari xalq bilan yuzma-yuz muloqotni kengaytiriş, odamlarda bugungi kundan rozilik hamda ertangi kunga işonç hissini kuçaytiriş yölidagi tizimli işlarni yanada jadal sur'atda davom ettirişi hayotiy zaruratdir.
«Ijtimoiy fikr» jamoatçilik fikrini örganiş markazi materiallari asosida F. Mahkamova tayyorladi.
