Ötgan yili meni sport jurnalisti sifatida «Navbahor» jamoasi va muxlislar uçraşuviga taklif qilişgandi. Birorta yopiq zalda bölib ötsa kerak degan fikr bilan Namanganga bordim. Mezbonlar meni töğri stadionga yetaklaşganidan taajjublandim. Uçraşuvga ellik-oltmiş çoğli odam kelsa kerak deb adaşibman. Markaziy stadionning törtta sektori işqibozlar bilan töla edi. 3 mingga yaqin odam töplanibdi. Futbol işqibozi stadionga futbol körgani kelar edi. Yöq unday emas... Muxlislarni öz jamoasining taşvişlari ham qiziqtirar ekan.
Viloyat hokimligi, turli taşkilotlar vakillari, jamoa boş murabbiyi kirib kelganida işqibozlar ularni qarsaklar bilan kutib olişdi. Ikki soat davomida mutasaddilar va jamoa murabbiyi sodiq işqibozlarning savollariga javob berib turgani guvohi bölganman.
Endi, ötgan hafta Andijonda bölib ötgan voqeaga töxtalsam. Aşaddiy futbol muxlislari meni şahar çetidagi mini-stadionda bölib ötadigan futbol uçraşuviga çaqirişdi. Ensam qotganiça: «Mayli şu yigitlarning sazasi ölmasin» deb keçki soat 19:00da bölib ötadigan öyinga yöl oldim. Işonmasligingiz mumkin, lekin tomoşabinlar uçun heç qanday şaroit yaratilmagan mini-stadion atrofi işqibozga tölib ketibdi. Keyin suriştirsam, haftaning har payşanba kuni Andijon, Namangan va Farğonaning havaskor jamoalari şu yerda kuç sinaşar ekan. Jamoalarning nomlari ham oddiy - «Balon bozor», «Yortöla», «Omad», «Gumbaz». Muxlislar: «Bugun falon jamoada «Aqiy» tuşadi, narigisida esa «Jyemba» bor» deya öyindan bir soat oldin kelib, bahsni kutişdi. Qarangki, işqibozlar oddiygina mahalla yigitlardan tuzilgan jamoalardagi futbolçilardan qahramonlar yasab ham olibdi. Öşa kuni uçta öyin bölişi kerak edi. Uçinçisi oxiriga yetmadi. Sababi, içki işlar xodimlari kelib, tamoşabinlar ketişini söradi. Ular haq edi. Çunki, 100 kişidan köp odam yiğilgan tadbir – ommaviy tadbir hisoblanadi. Bunday tadbirni ötkaziş uçun esa alohida ruxsat oliş kerak.
Mavzuga oid
Qiziq va javob topiş muşkul bölgan jihat. Oliy liga deya atalmuş musobaqaning oldi örinlarida turgan jamoalar öyiniga stadion töldirgani majburlab muxlis kirgizilsa, oddiy köça futbolidan muxlislar çiqarib yuborilsa...
Poytaxt futbolining oğriqli nuqtasi
Poytaxt klublarining birida matbuot kotibi bölib işlaydigan xodimiga: «Nega klubingiz öyinlarida muxlis yöq hisobi?» deb savol berib, zör javob olganman. «Aka, Toşkentda teatr, sirk, muzey singari tamoşabop joylar juda köp, şuning uçun». Habba... Demak, «Mançester Yunayted» öynaydigan Stretfordda, «Real» öynaydigan Madridda köngiloçar joylar tanqis. Ha aytganday, poytaxtimizdagi teatr va muzeylar ham juda tölib ketgani yöq.
Bu mavzuda juda köp maqola va körsatuvlar tayyorlangan. Meni esa qaynoq fikrlar bilan «yangi orol» oçiş niyatidan uzoqman. Kimdir stadiondagi «muxlislar defitsiti»ga kelişilgan öyinlar va hakamlar noxolisligi aybdor deydi. Bor gap. Yana boşqasi klubning işqibozlar bilan iş olib borişi notöğri ekanini aytadi. Yangi 12talik superligada poytaxt va Toşkent viloyatidan 5ta jamoa qatnaşişini hisobga oladigan bölsak, mezbonlar iştirokidagi öyinlar alohida - «kimsasiz öyingohlar ligasi» bölişi mumkin. Yana bir gap. Har qanday urf ya'ni moda poytaxtdan tarqaladi. Ayting, ayting futbolda bunday bölmasin! Televizor orqali muntazam jonli efirda olib beriladigan öyinlar ham faqat mana şu beş jamoaga tegişli ekanini hisobga olsak, ösib kelayotgan yoşlarimiz uçun zör - «futbol antitarğiboti» bölyapti. Ular yoşlikdan bizning futbolga heç kim qiziqmasligini bilib ulğayayotgani açinarli.
Qiziq, «Nomi uluğ, stadioni quruq» jamoalar mutasaddilari çempionlik medallari sari urinişdan taşqari, muxlislarni stadionga jalb etişga ham e'tibor qaratsalar bölarmidi?..
Tanaffus paytida lotereya taşkil qiliş endi almisoqdan qolgan iş. Avtomobil öynaladigan lotereyaga ötkazilgaç, ikkinçi bölimda heç kim qolmaydi. Talabalarni öyinga majburan olib kirib, muxlis qila olmaysan. Öyinlar ötadigan vaqtni işga xalaqit bermaydigan vaqtga töğrilaş biroz haqiqatga yaqin omil, xolos.
Ğalati tavsiya
Futbol özi ğalati hodisa. U rostdan ham muxlislar uçun öynaladi. Oldin ham şunday edi, bundan keyin ham şunday bölib qoladi.
«Lokomotiv» joriy mavsumdagi çempionligini nari borsa 500 nafar işqiboz oldida nişonlagandir. Öylantiradigan holat. 2003 yildan beri kuçli beştalikka kira olmagan «Navbahor»ni şu yutuq uçun qutlagani 9 ming işqiboz keldi. «Nasaf»ning kumuş medalga ega çiqişiku Qarşida çinakam bayramga aylanganiga guvohmiz.
Xorazm, Nukus, Andijon kabi şaharlarda futbolga qiziqiş juda katta. Oddiy tavsiya - bu. «Lokomotiv» temir yöllar tizimiga qaraşli. Xudoga şukr, deyarli barça viloyatlarimizda temir yöl bor. «Loko» bir-ikki yil biror viloyatda mavsum ötkazsin. Deylik Nukusda. Ijobiy samara berişi toza gap.
«Bunyodkor» va «Paxtakor»ga alohida takliflar. «Paxtakor»ni - xalq jamoasi deyişadi. Milliy filmlarimizdan bölgan «Tanka» kinofilmida qahramon xalq artisti yoniga kelib «Xalq artistimisan? Sening oldinga xalqing keldi», deydigan joyi bor. Xalq jamoasi dunyo futboli tajribasida bölmagan işni amalga oşiriş imkoniyatiga ega. Andijonda bir-ikki mavsum öynab bersin. Işoning, oddiy liga öyinida stadion tölişiga men kafil. Qit'a kubogi öyinlarida esa doimiy anşlag böladi. «Bunyodkor» Nukus yoki Urgançda öynab bersa qanday yaxşi. Axir «Toğ yoninga kelmasa, sen toqqa borasan», degan ibora bor. «Ön ikkinçi öyinçi» qanday bölişini şunda bilasiz.
Öquvçi, siz sözlarimni öqib miyiğingizda kulmang. Ha, haqiqatda ğalati tavsiya. Lekin, bu loyiha ham klub uçun ham futbolimiz yana işqibozlarga juda foyda berişi mumkin. Asosiysi, futbolimiz yutadi. Ahli Şoş futbol işqibozlari mendan xafa bölmasin-u.. Bu orada poytaxtliklar ham futbolni soğinib qoladi.
Keyingi yil mavsumi boşlanişiga uç oydan köproq vaqt bor. Harakat qilib viloyatlardagi stadionlarni talab darajasiga olib çiqiş mumkin.
Böladigan gap..
Kaminaning yuqorida yozganlarini hohlasangiz jiddiy yoki xomxayol deb qabul qiling, xohişingiz. Esimni tanibmanki, futbol içidaman. Ötgan yili oddiy tumanda mahalliy yigitlardan futbol jamoasi taşkil qildik. Avvaliga, ikkinçi liga ya'ni viloyat birinçiligida iştirok etgan ikkita öyinimizga 100-200 nafar muxlis keldi. Söng esa qöşni tumanlardagi öyinlarimizga işqibozlar uçun uç-törttadan avtobus taşkil qiliş zaruriyati tuğildi.
«Paxtakor» va «Bunyodkor» poytaxtda öz futbol akademiyalari va tizimiga ega. Ular uçun biror viloyatga borib futbol öynaş qiyinçilik tuğdirar. «Poytaxt jamoalari mutasaddilari astoydil urinsa bölmaydimi?» deb öylanib qolaman. Saviyali mutaxassislar bilan tört-beşta teşa tegmagan loyiha orqali bir mavsumda beş-olti ming işqibozni stadionga keladigan qilib oliş nahotki oğir iş bölsa?! Halol öyna, yut. Muxlislar köngliga yöl top.
Şunda jamoang - stadion haqiqiy futbol işqibozlari bilan tölib, bir jismga aylanganiça quvvatlab tursa qanday bölişini anglaydi. Futbolni bor jozibasi şunda axir.
Mamlakat kubogi final öyini köplab böş örindiqlar bilan ötdi. Murabbiylar örindiğidan çiqqan ovoz böş örindiqlarga urilib aks-sado berayotgan qup-quruq stadiondagi öyin majburan olib kirilgan «aşaddiy fanatlar»ga yarim töla öyingohda ötdi.
Sarlavhada yozilib, keyin batafsil töxtalgan fikrim haqida ÖFF va PFL bir öylanib körsa bölar edi...