Andijonda xorijiy investor mulkini kim tortib oldi? Bunga haqi bormi özi?
|02:10 / 17.01.2018109 42014 min
Yaqindagina saytimizda Qarşi şahar hokimligi Prezident qarorini rökaç qilib, tadbirkor foydalanayotgan yer maydonini tortib olayotgani haqida jurnalistik suriştiruvi ötkazgan edik. Buni qarangki, şunga öxşaşroq holat Andijon viloyatining Xonobod şahrida ham yuz bermoqda. Farqi — hokimlik tortib olmoqçi bölayotgan mol-mulk xorijiy investorniki…
Tahririyatimizga Andijon viloyati Xonobod şahridagi «SIBUZ INVEST» MÇJdan kelgan murojaat e'tiborimizni tortdi va uşbu murojaat yuzasidan jurnalistik suriştiruv ötkazişni maqsad qildik.
Dastavval, muammo yuzaga kelgan nuqtaga e'tibor qaratsak.
Özbekiston Respublikasi Prezidentining 2017 yil 23 fevraldagi «Tadbirkorlarning işlab çiqariş maydonlaridan foydalanişlarini yanada rağbatlantiriş çora-tadbirlari töğrisida»gi qarori ijrosini ta'minlaş maqsadida mahalliy hokimliklar tomonidan respublikadagi mavjud, foydalanilmay yotgan, biroq xususiylaştirilgan binolar röyxati tuzildi.
Unga köra, Andijon viloyati Xonobod şahri, Işçilar köçasi 1-uy manzilida joylaşgan, sobiq «Tarandubitel» çarm-attorlik işlab çiqariş birlaşmasining bino va inşootlari va qariyb 4 gektarlik yer maydoniga hozirda egalik huquqi berilgan «SIBUZ INVEST» mas'uliyati çeklangan jamiyati ham uşbu röyxatdan örin olgan.
1994 yilda «Tarandubitel» IÇB Davlat raqobat qömitasi tomonidan davlat tasarrufidan çiqariladi. Ta'kidlaş kerak, ayni jarayon davlat raqobat qömitasi ekspertlar guruhining xulosasi asosida öşa vaqtda amalda bölgan qonun hujjatlariga töla muvofiq tarzda amalga oşirilgan.
2007 yilgaça «Tarandubitel» birlaşmasi qarovsiz yotgan bino va inşootlar ayrim «mutasaddilar»ning rahnamoligida talon-taroj qilinadi. 2007 yilga kelib esa Xonobod şahar Davlat soliq inspeksiyasining da'vo arizasiga köra Andijon viloyati xöjalik sudi tomonidan bankrot, deb topiladi.
Şundan söng, bankrot bölgan korxonaning mol-mulklari davlat raqobat qömitasi tomonidan tuzilgan ekspertlar guruhi tomonidan baholanadi va Respublika köçmas mulk birja savdosiga qöyiladi. Birja savdolari çoğida asli özbekistonlik, Rossiya Federatsiyasida xizmat körsatgan neftçi, «Inkom-Neft» korxonasi ta'sisçisi, Rossiya Federatsiyasi fuqarosi Jakbarali Akbarov qariyb
Mavzuga oid
355 million söm
ga sobiq «Tarandubitel» işlab çiqariş birlaşmasi bino va inşootlarini sotib oladi.
Ulğayib ösgan qişloğida yangi iş örni oçiş niyatida iş boşlagan J.Akbarov şu tariqa «Inkom-Tarandubitel» şu'ba korxonasiga asos soladi.
Sotib olingaç, binolarni zamonaviy ta'mirlaş uçun 2007-2008 yilda 415,1 mln söm (310 ming AQŞ dollari), tikuv-biçuv maşinalari va boşqa jihozlar uçun 201,2 mln söm (150 ming AQŞ dollar) sarf qilinib 100 dan ortiq iş örinlar yaratildi va mahsulotlar Rossiya davlatiga eksport qilindi. 2009 yilda Işçilar köçasi 1-uy manzilidagi bino va inşootlar «Inkom-Tarandubitel» şu'ba korxonasi J.Akbarov ta'sisçi bölgan «SIBUZ INVEST» MÇJ ustav fondiga qöşib olinadi.
Korxona 2009 yil 107,5 ming AQŞ dollariga xomaşyo va maşinalar, 2013 yilda 142,3 ming AQŞ dollariga yangi tikuv maşinalari xarid qilinib, 217,0 ming AQŞ dollariga 3 ta tikuv dastgohi qöşimça örnatilib, 2014 yil işga tuşirildi.
Korxona faoliyatiga nazar solar ekanmiz qator ijobiy körsatkiçlarni köriş mumkin. Jumladan, korxona 2008–2009 yillar davomida iş joylar sonini 92 nafardan 250 gaça oşirib borgan.
2015 yilgaça ösiş körsatkiçi bilan faoliyat körsatgan korxona kadrlar muammosi sababli mahsulot işlab çiqariş töxtab qoladi. Şundan söng tadbirkorlarga binolar dastgohlari bilan ijaraga berildi. Ya'ni, binolar PVX-granula hamda işçilar qölqopi işlab çiqaruvçi «Vodiy Universal Global» MÇJ, «Uz-Dongvon Ko» YoAJ, hamda trikotaj mahsulotlari işlab çiqaruvçi «Zulayxo Elit Servis» MÇJga ijaraga beriladi va bino-inşootlar röyxatga qöşilgan kunga qadar işlab kelayotgan edi.
Xöş, «SIBUZ INVEST» MÇJning mol-mulklari foydalanilmayotgan bino va inşootlar röyxatiga kiritilişi adolatdanmi yoxud amaldagi qonunçilikka töğri keladimi?
Agar haqiqatdan ham bino va inşootlardan foydalanilmayotgan bölsa Prezidentning 2017 yil 23 fevraldagi «Tadbirkorlarning işlab çiqariş maydonlaridan foydalanişlarini yanada rağbatlantiriş çora-tadbirlari töğrisida»gi qaroriga köra bino va inşootlardan foydalaniş böyiça taklif söralişi kerak emasmidi? Şundan söng ham natijada bölmasa soliq stavkalarini bosqiçma-bosqiç kötarib çora körilişi kerakmasmidi? Afsuski bunday bölmadi!
Xorijiy investor Jakbarali Akbarovning ukasi Haydarali Akbarov şunday hikoya qiladi:
— Viloyat prokuraturasiga çaqirişdi. Prezident qarorini körsatişdi. Bizda 85 foiz binolarimiz faoliyat körsatyapti dedim. Faqat ikkita bino boşdan boş avariya holatida, deb tuşuntirdim. «Sen hozir bino va inşootlarni öz ixtiyorim bilan nol balansda davlatga topşiraman, deb yozib berasan», deyişdi. Mening bunga vakolatim yöq, dedim. Quloq solişmadi. Tungi soat 9-10 larga olib ötirişdi. Baribir vakolatim yöq, yuridik kuçga ega emas, şulardan qutilay, deb yozib berdim arizani. Çunki men vakolatli emasman, investor yozib berişi kerak bunday xatlarni.
Undan söng viloyat hokimligiga çaqirişdi. Respublika Boş prokurorining örinbosari keldi. Mendan söraşdi. 85 foiz binolarimiz faoliyat körsatayotgani, işçilar iş bilan ta'minlanganini aytdim. Şunda respublikadan kelgan prokuror nega bu korxonani röyxatga qöşib qöyding, dedi. Davlat raqobat qömitasi Andijon viloyat hududiy boşqarmasi boşliği (hozir - örinbosar) Rustam Şaripov respublikadan kelgan amaldor oldida «Böldi, çiqarib yuboraman», degandi.
Keyin bu masala Xalqaro press-klubning Andijon viloyatida bölib ötgan sayyor sessiyasi vaqtida ham kötarilgan. Unda ham R.Şaripov söz olib, sudga binoni davlat ixtiyoriga qaytariş haqidagi da'vo arizasi notöğri kiritilganligi, ariza qaytarib olişini jonli efirda aytgan edi.
Uning özidan söraganimizda bu masala yuzasidan tuzuk-quruq javob bera olmadi. Ha biz çiqarmoqçi edik, şuning uçun XPKda çiqaraman deb, aytdim, lekin yuristlarimiz bilan maslahatlaşib da'vo arizasini qoldirişga qaror qildik, qabilida.
Xullas, ikki marta korxonani röyxatdan çiqariş masalasi kötarilganida ham, R.Şaripov «böldi, xöp, çiqaraman», deb yo özining, yo kimningdir körsatmasi bilan bu işni paysalga solgan.
Tadbirkorlarga yordam qölini çöziş uçun mas'ul bölgan taşkilot — viloyat savdo-sanoat palatasi rahbari örinbosari Abdumalik Nişonov uşbu iş böyiça ma'lumotga endi ega bölganini aytib ötiribdi.
Sud uçun materiallarni Xonobod şahar iqtisodiyot va hududlarni kompleks rivojlantiriş bölimi rahbari Ixtiyor Töxtaboyev tayyorlagani ma'lum böldi va u korxona hududidagi ikkita avariya holatidagi binoni suratga tuşirib ma'lumot tayyorlagan. Mavjud 6 ta binodan 4 tasi ta'mirlangani va u yerda işlab çiqariş bilan boğliq iş ketayotganini qasddan yaşirgan.
Andijon viloyat hokimining örinbosari Abduraşid Egamberdiyev bilan telefon orqali ayni şu mavzuda uçraşişni söradik. Ular rozi böldi. Biroq tasvirga tuşirişimizni xohlamadi. Uçraşuvda esa u «SIBUZ INVEST» haqida hatto tasavvurga ham ega emasligi, viloyatda şu kabi korxonalarning 80 dan ortiği röyxatga tuşganligi, «SIBUZ INVEST»siz ham muammolari boşidan oşib yotganligini izhor etdi.
Hatto «SIBUZ INVEST» murojaatiga viloyat hokimligi taqdim etgan javob xatida hali bölib ötmagan sud qarori ilova qilingani haqida söraganimizda esa şunçaki «Bilmadim, bölişi mumkin emas, javob xatlarini tayyorlab olib kirişadi, men imzo çekib beraman», deyişi bizni qattiq taajjubga soldi.
Yuzlab insonlar taqdiri va boqi-beğam hokim örinbosari. Quyida «SIBUZ INVEST» MÇJ murojaatiga viloyat hokimligining javob xati. Javob xati 21 avgust kuni taqdim etilsa-da, unga 24 avgust kuni çiqariladigan sud hukmi ilova qilinmoqda! Bu korrupsiyami, folbinlikmi yoki murojaatlar bilan işlaşdagi ijro intizomidagi mas'uliyatsizlikmi? Bizda ikkita variant bor: yoki hokimlik sud qanday qaror çiqarişini oldindan bilgan yoki javob xatining muddati soxtalaştirilib, orqa sana bilan yuborilgan. Bu jumboqqa rasmiy izohni viloyat hokimligidan kutib qolamiz.
Xullas jurnalistik suriştiruvlardan söng, Xonobod şahar hokimligining va Davlat raqobat qömitasi Andijon viloyat bölimining pozitsiyasi özgargandek böldi. Ya'ni ularda mulkni tortib oliş istagi ortga taşlangandek tuyuldi. Biroq masala oçiqligiça qolmoqda. Işlab çiqariş korxonasida 100 ga yaqin işçilar — işsiz. Vaqt esa ötib bormoqda.
Biz Andijonning Xonobodida hokim boşçiligidagi qator mutasaddilar 100 foiz xorijiy investorning mol-mulklarini kör körona tortib oldimi? — degan savolimizga aniq javob olişni istaymiz.
Sudning qarorini tahlil qilişga vakolatimiz yöq. Lekin birgina jihatini xalqqa yetkazib qöyişni ma'qul deb topdik.
«SIBUZ INVEST»ning mulkini tortib oliş böyiça bölib ötgan sudda Raqobat qömitasi mulkni olib qöyişga asos sifatida umuman boşqa sababni körsatgan. Ya'ni, xuddi 1994 yilda (23 yil muqaddam) uşbu binoni xususiylaştiriş paytida narx notöğri baholangan emiş! Şu sababli 1994 yili «Tarandubitel» jamiyatiga, u bankrot bölgaç, 2007 yili birja orqali uni BeLGILAB QÖYILGAN SUMMAGA ŞAFFOF VA HALOL USULDA sotib olgan «Inkom-neft» AJga, undan keyin esa töliq xorijiy investor tomonidan oçilgan «SIBUZ INVEST» MÇJga mazkur bino noqonuniy ötgan, deya da'vo kiritilgan!
Endi savol tuğiladi, nima uçun hamma mojaro mulkni foydalanilmayotgan binolar röyxatiga qöşişdan boşlanib, birdaniga sudda umuman boşqa masala körilgan? «Binodan foydalanmayapsan», deya e'tiroz qilayotgan raqobat qömitasi hududiy boşqarmasi nima uçun tösatdan, osmondan tuşganday, 23 yil oldingi savdolarda baho notöğri qöyilganini eslab qoldi?
Sababi oddiy. Raqobat qömitasining sudga taqdim etgan hujjat va ma'lumotlarida bugungi kunda «SIBUZ INVEST»ga tegişli binolarning 50 foizidan kamroq qismi foydalanilmayotganligi qayd etilgan va bu sud qarorida ham yozilgan. Prezidentning 2017 yil 23 fevraldagi PQ-2796-sonli qarorining 4-bandida 50 foizdan köproq qismi foydalanilmayotgan bölsagina, binoni foydalanilmayotgan işlab çiqariş maydonlari sifatida e'tirof etilişi belgilangan.
Bundan körinib turibdiki, «SIBUZ INVEST»ning mulkini har qanaqasiga foydalanilmayotgan binolar röyxatiga qöşib bölmasdi va uşbu sabab bilan binoni tortib olişga heç kimning haqi yöq edi. Lekin Raqobat qömitasi uşbu mulkni qanday bölmasin tortib olişga qaror qiladi va boşqa yöllarini qidirişga tuşadi. Natijada 23 yil avval mulkni 1 mln. 139 ming söm-kuponga baholaşganda xatolik ketgan degan öta kulgili va mantiqsiz bahona topadi.
Nimasi notöğri baholangan ekan deysizmi? Mulk mutaxassislar tomonidan 1993 yil 1 noyabr holatiga baholangan va oradan 3 oy ötmasdan, ya'ni 1994 yil 27 yanvar kuni sotilgan. Mana şu davrda mulk narxi oşgan bölişi mumkin edi, şuning uçun oradan 23 yil ötgan bölsa ham xorijiy investorning binosini tortib olamiz, deyişdan uyalmagan Raqobat qömitasiga bahoni özingiz bering: eng asosiysi — öşa paytda amalda bölgan vaqtinçalik Nizomda baholangan mulklar 3 oy içida sotilsa, qayta baholaş şart emas deya belgilangandi. Demak, «SIBUZ INVEST»ga oçilgan da'vo talabi nafaqat kulgili va mantiqsiz, balki noqonuniy ham edi.
Biroq Toşkent şahar Yakkasaroy tumanlararo iqtisodiy sudi nima uçundir yuqoridagi asosli faktlarni, da'vo muddatini inobatga olmay, Raqobat qömitasining da'vosini töliq qanoatlantiriş haqida qaror çiqargan. Bu qaror adolatlimi yoki yöq, bunga ham özingiz uçun xulosa çiqarib olavering.
Xurşid Daliyev,
Elmurod Ermatov,
KUN.UZ maxsus muxbirlari
Tahririyatdan: Özbekiston Respublikasi Prezidenti matbuot markazida ötkazilgan brifingda boş vazir örinbosari Suhrob Xolmurodov ham xorijiy investorlarning biznes-aktivlari daxlsiz ekanligiga alohida töxtalib ötdi:
«Özbekiston kelajagi xorijiy investitsiyalarsiz mavjud bölmaydi, buni barçamiz juda yaxşi anglab turibmiz. Agar biz xorijiy investorlar işonadigan, inonadigan investitsion iqlim hosil qilmasak, barça sa'y-harakatlarimiz bekor ketadi. Valyuta bozorini liberallaştiriş bilan foydani repatratsiya qiliş masalasi hal böldi — jarayon işga tuşdi — ortga yöl yöq. Investitsion iqlim takomillaşib boradi, barça mavjud qonunçilik hujjatlari şunday qabul qilinadiki, Özbekistonda investorning heç narsasi heç kim heç qaçon tortib ololmaydi, buning iloji bölmaydi», — dedi boş vazir örinbosari.
