Dars paytida o‘qituvchi bolalarga okeanda cho‘kib ketgan kema haqida so‘zlab berdi.
“Kemada er-xotin ham bor edi, halokat paytida ular qutqaruv qayig‘iga yetib borishdi, lekin unda faqat bir kishigagina joy bor edi. Er kutilmaganda xotinini surib, qayiqqa chiqib oldi. Ayol suvga g‘arq bo‘lishi oldidan faqat bir og‘iz so‘z ayta oldi...”.
O‘qituvchi bir oz tin oldi va bolalarga savol berdi: “Kim aytadi, ayol eriga o‘limi oldidan nima degan?”.
Deyarli barcha o‘quvchilar ayol “Buni kutmagandim!” yoki “Sizni yomon ko‘raman”, degan deb javob qaytarishdi. O‘quvchilardan biri jimgina o‘tirardi. O‘qituvchi unga ham shu savolni berdi. “Menimcha, ayol bolamga yaxshi qarang, degan bo‘lsa kerak”, dedi o‘quvchi. O‘qituvchi hayron bo‘lib so‘radi: “Bu hikoyani oldin eshitganmisan?”. “Yo‘q, eshitmaganman, lekin onam vafot etayotib dadamga xuddi shunday deganlar”. O‘qituvchi ko‘ziga kelgan yoshni artib oldi va “Javobing to‘g‘ri” dedi.
Hikoyaning davomi bor edi.
Halokatda jon saqlab qolgan er tez orada uyiga qaytdi. Uyda uni qizi kutardi. Erkak qizi katta bo‘lgunicha uni mehribonlik bilan parvarish qildi.
Oradan yillar o‘tdi. Otasi vafot etganidan so‘ng qiz uning buyumlarini yig‘ishtirayotib, yon daftarcha topib oldi. Unda shunday deb yozilgandi: “O‘sha kemaga chiqishimizdan oldin biz shifokor huzurida bo‘lgandik va u xotinimning tez orada og‘ir kasallikdan vafot etishini aytgandi. Xotinimning umri judayam oz qolgandi. Men okeanda xotinimning o‘rniga cho‘kib ketishga, uning uchun jonimni berishga tayyor edim, lekin xotinim tez orada olamdan o‘tgach, qizimga kim qarardi? Birgina yo‘l xotinimni okeanda qoldirish va o‘zim tirik qolib, qizimga g‘amxo‘rlik qilish edi”.
Butun sinf jimjit bo‘lib qoldi.
O‘qituvchi o‘quvchilarga yaxshilik niqobi ortida yovuz niyat, bir qarashda dahshatli, inson nafratini keltiradigan harakat ortida esa yaxshilik turishi mumkinligini aytdi. Shu bois ham insonning qilgan ishi, uning o‘zi haqida ilk tasavvur bilan hukm chiqarib bo‘lmaydi. Ko‘pchilik uning bu harakati ortida nima turganidan mutlaqo bexabar bo‘ladi.
*
Bir erkak yigirma yoshlardagi o‘g‘li bilan vagonga kirdi va joylarini egallashdi. O‘g‘il vagon derazasi tomonga o‘tirdi. Poyezd qo‘zg‘alishi bilan u qo‘li bilan ishora qilib, “Dada, qarang, hamma daraxtlar orqaga yuryapti” dedi. Dadasi kulib qo‘ydi.
