Orzu-maqsadsiz, umidsiz yashab bo‘lmaydi. Orzusiz inson – inson emas. U tirik jism xolos. Orzu degani esa chegara bilmaydi. Ko‘ngilga qo‘yib bersang, nimalarni istamaydi. Yoshdan, maslakdan qat’i nazar odam nimanidir istayveradi. U istak esa xoh ma’nili bo‘lsin, xoh ma’nisiz istovchisi uchun eng buyuk omil. Abduqayum Yo‘ldoshevning «Parim bo‘lsa…» hikoyasi bosh qahramoni G‘aniboy ham orzusi yo‘lida aqldan ozdi…
Syujyet:
Asar shahar jinnisi bo‘lgan Ibodulla haqida batafsil ta’rif bilan boshlanadi. U shunchalar shaharni sevadiki, har gal shaharga tushish u uchun bayram bo‘lardi. U o‘zini shaharda shunday tutardiki, shaharliklar uni chindan shaharlik deb o‘ylardi. Ovullarida kim shaharga bormoqchi bo‘lsa, uni ham birga olib ketishardi.
Shunday yumush bilan uni bir kun boyvachcha tadbirkor, ovulining “kattasi” hisoblanmish G‘aniboy chaqirtirib qoladi. G‘aniboy filologiya fakultetida o‘qigan, ammo bu sohada bir kun ham ishlamagandi. U Ibodulladan shaharga o‘zi birga tushib chiqishini iltimos qiladi. Ibodulla rozi bo‘ladi. Shaharga borgach esa uni hayratga soluvchi voqealar guvohiga aylanadi.
Ular shaharga borgach teatrga tushadi. “Oqqush ko‘li” nomli namoyishga kirishadi. U yerdan G‘aniboy bitta baletchi qizga es-hushidan ayrilgulik darajada termiladi. U o‘sha balerinaga avvalroq oshiq bo‘lib qolgandi. Bu shunday oshiqlik ediki, buni G‘aniboyning o‘zi bir ko‘rishdagi muhabbat deb hisoblardi. U uchun shaharning o‘rtasidan katta bir imorat qurdirgandi. Bu imoratni Ibodullaga ko‘rsatganda Ibodulla hang-u mang bo‘lib qoladi.
Afsuski, balerina ayolning boshqa sevgani bor edi. O‘sha ma’shug‘i bilan uyiga kirib ketayotganini ko‘rgan G‘aniboy aqldan ozgudek bo‘ladi va o‘sha joydayoq yiqiladi. Telbavor holatda o‘rnidan turadi. Shifoxonada unga “psixogen amneziya” tashxisini qo‘yishadi. Borib-borib tildan qoladi. Xullas, u o‘z hayoti mazmuni deb o‘ylagan muhabbati vayron bo‘lganini hazm qilolmaydi…
Tahlil:
Hikoyada oddiy, mehnatkash insonlar hayoti qalamga olinadi. Hikoyani o‘qib borarkansiz Ibodulla haqida uzundan uzoq ta’rif-u tasvirlashlardan hozir nimadir bo‘ladi-yu Ibodulla nimadir qiladi va asar kulminatsiyasi boshlanadi deb o‘ylaysiz. Yo‘q. Kulminatsiya G‘aniboy bilan sodir bo‘ladi. E’tibor berilsa, ikki qahramon ham boshqalardan ozroq bo‘lsa ham farq qiladi. Ibodulla shaharga o‘chligi, shahar desa o‘zini tomdan tashlashi, borgach o‘zini tutishi, ya’ni ozroq quvligi bilan ajralib tursa, G‘aniboy esa aynan filologiya fakultetida o‘qib, ammo bu sohada biror kun ham faoliyat olib bormagani hikoya boshidayoq “qistirib o‘tiladi”
