Sanktsiyalar demokratiyadan ancha olisda yashab kelayotgan davlatlarga nisbatan qo‘llanadi. Biroq, taqdir taqozosi bilan aynan shunday davlatlarga nisbatan sanksiyalar ta'sirchan vosita bo‘lmay, kutilgan natijaga erishib bo‘lmaydi. 

Foto: AP

Shu yilning 8 avgust kuni Donald Tramp ma'muriyati Skripallar ishiga aralashganlikda ayblanayotgan Rossiyaga nisbatan yangi sanksiyalar joriy etdi. Shuningdek, birdan kurashning keyingi raundi haqida ma'lumot berildi: bu gal kimyoviy qurollardan foydalanmaslik kafolatiga bog‘liq. Avvalroq, AQSh Turkiyaga nisbatan sanksiyalar e'lon qildi, taqiqlar «guldastasi»dan Eron ham bebahra qolmadi. Bularning barchasi siyosatda bir holat barqaror ekanligidan darak beradi, ya'ni, Ikkinchi jahon urushidan so‘ng, xalqaro munosabat ishtirokchilari tashqi siyosatda sanksiyalardan maqsadga erishish vositasi va bosim kuchi sifatida foydalanmoqda. 

Uilyam Kempfer va uning hamkasblari olib borgan tadqiqotlar natijasiga ko‘ra, sanksiya paketlarining 3/4 qismi avtoritar boshqaruv rejimida bo‘lgan davlatlarga qaratilgan. Asosiy paradoks shundan iboratki, aynan ularga nisbatan sanksiyalar kam ta'sir kuchiga ega. Demokratik sharoitlarda iqtisodiy-ijtimoiy tashqi bosimlar mamlakat ichki siyosatiga qattiq zarba beradi. Vaziyat yomonlashib borsa, fuqarolar hukumatdan norozi bo‘lishni boshlaydi, buni xalq saylov yo‘li orqali ham namoyon etadi. Ammo, avtoritar davlatlar bilan ayni jarayon biroz sekinlashadi. 

Sanktsiyalar diktatorlarga qanday tahdid paydo qiladi?

Sanktsiyalar - bu, bor-yo‘g‘i, mamlakat ichki siyosatiga ta'sir o‘tkazishga harakat qilishning bir usuli. Yadroviy dastur, harbiy harakatlar yo notinch vaziyatni keltirib chiqarish bo‘ladimi, bir qator sanksiyalar orqali davlat rahbarlarini «tarbiya»ga chaqirish mumkin. Sanktsiyadan ko‘zlangan asosiy maqsad - mavjud siyosiy rejim barqarorligini ta'minlash imkoniyatiga ega, ammo yuzaga kelgan siyosiy inqirozdan manfaatdor bo‘lmagan kuchlarni uyg‘otish va rahbariyatga bosim o‘tkazishga undashdan iborat. Demokratiyada bu saylovchilar bo‘lsa, avtoritar rejimda ular turli «yuz»larda qiyofalanadi: koalitsiya, boshqaruvchi guruhlar, oligarxlar va diktator tayangan kuchlar.