Özbekiston uçun çin tarixiy qadam: Xalqaro kredit reyting va ilk suveren yevrobond

Isoqovning ta'kidlaşiça, davlat uçun suveren reyting belgilaşda bir qança omillarga e'tibor beriladi va şu omillarning özgarişi reyting agentliklari tomonidan doimiy ravişda kuzatib boriladi. Ularning asosiylari quyida:

1. Makroiqtisodiy barqarorlik;

• Iqtisodiy ösiş dinamikasi – YaIM real ösiş sur'atlari, ösişning özgaruvçanligi;
• Iqtisodiyot salmoği -YaIMning AQŞ dollarida miqdori;
• Milliy daromad – Aholi jon boşiga töğri keladigan YaIM;
• Iqtisodiyotning moslaşuvçanligi – Har xil taşqi va içki iqtisodiy şoklarga çidamlilik;

2. Institutsional omillar;

• Institutsional tizim va samaradorlik – Jahon Bankining Boşqaruv körsatkiçlari, jumladan Davlat boşqaruvi samaradorligi (Governance Effectiveness), Qonun ustuvorligi (Rule of Law), Korrupsiyaga qarşi kuraş (Control of Corruption), Söz erkinligi va hisobdorlik (Voice and Accountability), Qonunlar sifati (Regulatory Quality), Siyosiy barqarorlik va zöravonlikning yöqligi (Political Stability and Absence of Violence) böyiça körsatkiçlar;
• Şaffoflik va davlat idoralarining javobgarligi;
• Fuqarolik jamiyati va ijtimoiy integratsiya darajasi;
• Statistik ma'lumotlarga işonç va ma'lumotlar töplaş jarayoni;
• Biznes muhitining osonlik darajasi (Ease of Doing Business);

3. Fiskal soğlomlik;

• Qarz yuki – Davlat qarzining YaIMga nisbati, davlat qarzining davlat daromadlariga nisbati;
• Qarz töloviga qurbi yetiş darajasi – Davlat qarzi foiz tölovlarining davlat daromadiga nisbati, Davlat qarzi foiz tölovlarining yalpi içki mahsulotga nisbati;
• Taşqi qarz – Taşqi qarzning barqarorligi, moliya manbalarining turfa-xilligi, bozor xatarlariga moslaşuvçanlik darajasi;
• Davlatning likvidlik bilan boğliq xatari – Asosiy körsatkiçlar, davlat xarajatlarini bozorda moliyalaştiriş imkoniyati;
• Davlat korxonalarining va banklarining soğlomligi – mamlakat iqtisodiyoti tarmoqlarida tutgan örinlari, moliyaviy holatlari, byudjyetga dividendlar miqdori yoki byudjyetdan subsidiya miqdori, korporativ boşqaruv, turfa xil moliyalaş manbalaridan foydalaniş imkoniyati;

4. Moliyaviy tizimning soğlomligi;

• Moliyaviy tizimning soğlomligi - Bank tizimining barqarorligi va hajmi, banklarning moliyalaştiriş manbalari, aholining banklarga işonçi va pul jamğarmalari;
• Normativ va nazorat tizimining sifati – Markaziy bank faoliyatida iqtisodiy erkinlik taqdim etiş va nazorat balansi;
• Monetar siyosatning işonçliligi va samaradorligi – Inflyatsiya darajasi va özgaruvçanligi;
• Moliyaviy tizimning şartli qarz majburiyatlari

5. Siyosiy omillar – Içki siyosiy barqarorlik va geosiyosiy omillar;

• Siyosiy barqarorlik – mamlakat içidagi siyosiy kuçlar muvozanati, içki ğalayon yoki qözğolon xatari, milliy yoki diniy nizolar xavfi, terror hujumlari xavfi;
• Geosiyosiy omillar – qöşni mamlakatlar bilan mavjud nizolar, ularning sabablari va davomiyligi, yirik davlatlar bilan munosabatlar, xalqaro siyosiy taşkilotlardagi faoliyati.  

Reyting agentliklari yuqoridagi omillarni öta sinçkovlik bilan örganib, har bir xatarni stress testlaridan ötkazişadi. Boşqa teng reytingdagi mamlakatlar bilan qiyoslab, har bir mamlakatning kuçli va zaif taraflarini tahlil etişadi. Va oqibatda ular mamlakat uçun özlarining reytinglarini taqdim etişadi.

Eng ahamiyatli jihati – reyting bu bir martalik baho emas, balki har doim yangilanib turadigan baho. Şuning uçun reyting olgan mamlakatlar doimiy ravişda xalqaro reyting agentliklari kuzatuvida bölib, har bir muhim özgariş mamlakatning tölov qobiliyatini ösişi yoki pasayişi nuqtai nazaridan tahlil etiladi. Natijada, suveren reyting yuqorilaşi yoki pastlaşi mumkin.

«Yurtimizda keng kölamli islohotlar davom etmoqda. 32 million aholisi bor Özbekiston haqiqiy ma'noda özgarmoqda va bu ijobiy özgarişlar jahon hamjamiyati tomonidan kuzatilmoqda va keng e'tirof etilmoqda. Özbekiston hukumati uçun xorijiy investorlarni iqtisodiyotimizga jalb etiş yuksak ahamiyat kasb etadi. Oldimizda turgan muhim vazifalardan biri xalqaro suveren reytingini oliş va jahon moliya bozorlarida Özbekiston Respublikasining ilk suveren Yevrobondini çiqarişdan iboratdir. Bu amallar mamlakatimizning xorijiy investitsiyalar uçun oçiqligini yana bir bor isbotlaydi», deydi Moliya vaziri maslahatçisi Isoqov.