O‘zbekiston Respublikasi normativ-huquqiy hujjatlar loyihasi muhokamasi portalida «Tekstil va tikuv-trikotaj sanoatida sohaning eksport salohiyatini yuksaltirishga yo‘naltirilgan islohotlarni yanada chuqurlashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi hujjat loyihasi e'lon qilindi.
Bu mening xotiramdagi sohani boshqarishning mavjud – eskirgan tizimini saqlab qolish ochiqdan ochiq lobbi qilinayotgan va ma'murchilik islohotini yo‘q qilishga qaratilgan ikkinchi hujjat loyihasidir, — deb yozadi iqtisodchi ekspert Yuliy Yusupov. — Birinchisi «Elektrotexnika sanoatini rivojlantirishning qo‘shimcha chora-tadbirlari to‘g‘risida» deb nomlangan edi va u haqida o‘z vaqtida men maqola ham yozgan edim.
Keling, bir nechta savol qo‘yib, ularga javob beraylik:
Sohalar ustidan davlat boshqaruvi tizimini isloh qilish nega kerak?
Ayni paytda iqtisodiyotning ko‘plab sohalari bozor iqtisodiyoti prinsiplariga mutlaqo zid bo‘lgan uslublarda tartibga solinib kelinyapti. Tartibga solish bilan «assotsiatsiya»lar, «konsern»lar yoki kamtargina «aksiyadorlik jamiyati»lariga aylantirilgan sobiq vazirliklar shug‘ullanishmoqda va ular o‘ziga xos bo‘lmagan quyidagi funksiyalarni bajarishmoqda:
- Sohani rivojlantirish siyosatini belgilash, soha ishlashi kerak bo‘lgan qoidalarni ishlab chiqish (bular vazirlik, hukumat va parlament funksiyasidir);
- Mazkur siyosatni amalga oshirish, masalan, ruxsatnoma, litsenziya berish, standartlar va boshqa narsalarni belgilash (bu davlat agentligi funksiyasi);
- O‘rnatilgan qoidalarning bajarilishini nazorat qilish (davlat inspeksiyasi funksiyasi);
- Soha korxonalari manfaatlarini ilgari surish (ko‘ngilli assotsiatsiya funksiyasi);
- Tijorat faoliyati (bu bilan mustaqil tijorat korxonalari shug‘ullanishi kerak).
Bularning barchasi bilan bitta idora shug‘ullanadigan bo‘lsa manfaatlar to‘qnashuvi yuz berishi shundoq ko‘rinib turibdi. Biz uchun hayotiy zarur bo‘lgan islohotning mohiyati ushbu funksiyalarning barchasini bir biridan mustaqil tuzilmalar o‘rtasida ajratilgan bo‘lishiga erishishdir. Chunki, bitta muassasaning o‘zi siyosatni belgilab, o‘zi uni amalga oshirishi, o‘zi shu siyosat obekti bo‘lishi va o‘zini o‘zi nazorat qilishi mumkin emas, axir. Bu sog‘lom tafakkur chegarasidan chiqib ketgan, turib bitgan absurdning o‘zginasi-ku?! Lekin bugun iqtisodiyotimizning ko‘plab sohalari aynan mana shunday absurd usullar bilan boshqarilmoqda. Samarasizlik, monopolizm va korrupsiyaga ham shular sabab bo‘lmoqda.
