2019 yil 1 yanvardan boshlab, O‘zbekistonda ko‘plab korxonalar qo‘shilgan qiymat solig‘ini (QQS) to‘lashga o‘tishdi. Bu haqda saytimizda turkum maqolalarni, mutaxassislarning fikrlarini yoritib borayotgan edik.
Bu maqola esa Kun.uz sayti o‘quvchisi Shukurulla Fayzullayev tomonidan yuborilgan bo‘lib, unda QQS bo‘yicha mushtariyning fikr va mulohazalari keltirilgan.
Soliq islohotining zarurligini ko‘pchilik tushunib yetgan. Unifikatsiya qilingan yagona soliq to‘lovi tadbirkorlik faoliyatini rivojlantirishga haqiqatan ham to‘siq bo‘layotgan bo‘lishi mumkin. Buning ustiga soliq islohoti kompleks tarzda olib borilayotgani, jumladan, daromad va dividendlardan olinadigan soliqlarning kamaygani, aksiz soliqlarining bir qator hollarda bekor qilinishi, bojxona yig‘imlarining kamaytirilishi yoki bekor qilinishi yaxshi, albatta. Lekin men hozir faqat qo‘shilgan qiymat solig‘i — QQS haqida to‘xtalmoqchi edim.
So‘nggi kunlarda QQS bilan bog‘liq gap-so‘zlar juda ommaviy tarzda muhokama qilinyapti. Bu to‘g‘ri ham, chunki soliqlarning o‘zgarishi tovarlar va xizmatlarning narxiga ta'sir qilish orqali har bir fuqaroning cho‘ntagiga ta'sir qilishi aniq.
Bu muhokamalarda QQS alohida ko‘rsatilgan do‘kon cheki shov-shuvga sabab bo‘ldi. Ba'zi hurmatli tadbirkorlarimizning yozishicha, do‘kondagi narxlar hali oshmagan, QQSning alohida qatorda ko‘rsatilishi — davr talabi. Moliya vazirligi va boshqa davlat tashkilotlari esa QQSning joriy etilishi tovarlar va xizmatlar narxining oshishiga olib kelmaydi, deb bizni ishontirishmoqchi. Ruxsatingiz bilan mana shu gaplarga o‘z munosabatimni bildirsam.
1. Do‘konlardagi narxlar 1 yanvar holatiga deyarli oshmagan, degan iddaoga qo‘shilaman. Chunki hali ko‘pchilik ishlab chiqaruvchilar va yetkazib beruvchilar tomonidan QQS joriy etilgani yo‘q. QQS bo‘yicha tegishli normativ hujjatlar 2018 yilning oxirgi kuniga qadar o‘zgarib turdi. Masalan, go‘sht, non va ba'zi sabzavot mahsulotlari QQSdan ozod etilgani yil so‘ngida ma'lum bo‘ldi. Shuning uchun deyarli barcha ishlab chiqaruvchilar o‘z mahsulotlarini eski narxlarda sotyapti, vaziyatning aniqlashuvini kutyapti. Do‘konlar ham ilgarigi mavjud narxlardan faqat QQSnigina alohida ko‘rsatyapti, xolos.
2. “Narxlar o‘zgaradimi?”, degan savolga men: “Ha, hoynahoy o‘zgaradi va oshadi”, deb javob beraman. 2 yanvar kuni Kun.uz saytida “Qo‘shilgan qiymat solig‘i narx oshishiga olib keladimi?” sarlavhali material chop etildi. Maqolada shokolad ishlab chiqaruvchi o‘z mahsulotini QQS bilan 3000 so‘mga sotganda 300 so‘m soliq to‘lashi misol qilib keltirilgan. Holbuki eskicha Yagona soliq tizimida soliq summasi 150 so‘m bo‘lar edi. Shu misolning o‘zida ko‘rinib turibdiki, QQS kiritilgach, soliq summasi 150 so‘mga, ya'ni ikki barobarga oshgan. Bu soliq bosimi oxir-oqibatda xaridorning yelkasiga tushishi aniq. Shunday ravshan ko‘rinib turgan vaqtda davlat tashkilotlarining “QQSning kiritilishi tovarlar va xizmatlar narxining oshishiga olib kelmaydi”, deyishi g‘alati.
