Yomon iqtisodiyotga ega mamlakatlarda aholining iqtisodiy tushunchalari baland bo‘lishi mumkin. Aksincha, rivojlangan davlatlarda jamiyatning iqtisodiy savodxonligi past bo‘lishi kuzatilgan. Ammo O‘zbekiston sharoitida, biz iqtisodiyot to‘g‘risida bilimlarimizni yangilab, u haqda aniq tasavvurga ega bo‘lishimiz zarur.
Shu bois, Singapurdagi Nanyan texnologiyalar universiteti bakalavri, AQShning Viskonsin universiteti doktoranti, 2016 yilning may oyidan e'tiboran, Veynart ishbilarmonlik markazida tadqiqotchi sifatida ishlab kelayotgan Behzod Hoshimov bilan suhbatlashdik.
Video: Mover (tas-ix)
Video: Youtube
Sizda AQSh va O‘zbekiston iqtisodiyotini solishtirish imkoniyati paydo bo‘ldi. Iqtisodiyot haqidagi tushunchalar bu ikki jamiyatda har xilmi, qay darajada rivojlangan?
Albatta, bir xil emas.Jamiyatning rivojlanganlik ko‘rsatkichlari yuqori bo‘lgan jamiyatda iqtisodiyot haqidagi tushunchalarning darajasi ham shunga mos bo‘ladi. Bu esa iqtisodiyot fanining o‘qitilishi bilan bog‘liq, deb o‘ylayman.
Masalan, AQShda taxminan 50-65 foiz bakalavr talabalari fakultet yo‘nalishidan qat'iy nazar iqtisodiyot asoslari fanini o‘tishadi. Iqtisodiyot fanini o‘rganish sal xavfli, chunki uni boshlagandan keyin orqaga qadam yo‘q. Negaki iqtisoddan boxabar odam iqtisodga yot g‘oyalarni eshitsa, buning mutlaqo noto‘g‘ri ekanligini tushunadi. Ilmga asoslanmagan g‘oyalarga ular ishonmaydi. U yerda 50-60 foiz odam iqtisod haqida tushunchaga ega. Demak, ular, misol uchun, Oq uy ma'muriyati tomonidan iqtisodiyotga qo‘yilayotgan cheklovlarning noto‘g‘ri ekanligini bilishadi. Bunday cheklovlarga mamlakatdagi o‘ngchilar ham so‘lchilar ham birdek norozilik bildirganligi misolida ham buni ko‘rish mumkin.
Iqtisodiyot haqidagi tushunchalarga ega bo‘lish bilan ish bitadimi? Ya'ni AQSh aholisi iqtisodiyot nazariyasini bilgani uchun ham turmushi shu darajaga yetdi, deb ayta olamizmi?
Yo‘q, bunday emas. Misol uchun, Argentinada iqtisodchi bo‘lish rok yulduzi bo‘lib, mashhurlikka erishishdek gap. Lekin u yerda iqtisodiyot yaxshi rivojlanmagan. Menimcha, yomon iqtisodiyotga ega bo‘lgan mamlakatda ham odamlar bu borada yaxshi tushunchaga ega bo‘lishi mumkin. Masalan, avtomobilingiz tez-tez buzilsa, uni qanday ta'mirlash, tuzatish haqida ko‘nikmaga ega bo‘lib borasiz. Agar avtomobilda hech qanday muammo bo‘lmasa, uning holati bilan qiziqmaysiz. Xuddi shunday iqtisodiyoti zo‘r rivojlangan Singapur kabi davlatlarda kishilarning iqtisodiy tushunchalari zo‘r deb aytish qiyin.
