19 mart kuni Qozog‘iston prezidenti Nursulton Nazarboyev jonli efirda mamlakat aholisiga murojaat qilib, iste’foga chiqishini e’lon qildi. Qozog‘istonni qariyb 30 yil boshqargan Nazarboyevning ketgani ko‘pchilik uchun kutilmagan hol bo‘ldi. Biroq Qozog‘istondagi siyosiy jarayonlarni sinchkovlik bilan kuzatib borganlar oxirgi yillardagi o‘zgarishlar sabab Nazarboyevning iste’fosini taxmin qilishlari mumkin edi.
Nazarboyev Xavfsizlik kengashining qonuniy butun umrlik rahbariga aylanishi, fevralda bosh vazirning o‘zgarishi aslida iste’foning anonsi bo‘lgandek go‘yo. To‘g‘ri, Nazarboyev prezidentlikdan ketdi, lekin boshqaruvdan ham ketdimi? Unchalik uzoqqa emas.
Nazarboyev Xavfsizlik kengashi rahbari lavozimida qoldi. Bu lavozimda butun umr qolishi ham mumkin. Endilikda Birinchi prezident deb ataluvchi Nazarboyev kengash rahbarligida qolishiga ikki og‘iz gap bilan ta’rif berdi: “Sizlar bilan qolaman”.
Qozog‘istonlik siyosatchi Do‘sim Satpayevning fikricha, Nazarboyev mamlakat siyosatidagi nazoratni saqlab qoladi. U Nazarboyevning ketishi kutilgan holat bo‘lganini ta’kidladi. Ekspert Nazarboyev administratsiyasi fevraldayoq iste’fo uchun harakatni boshlaganini eslatdi. “O‘sha vaqtdan iste’fo haqida gapirish mumkin edi”, — deydi Satpayev. Uning ta’kidlashicha, Nazarboyev 2010 yilda o‘zining millat yetakchisi — Elboshi nomini qonuniylashtirib, bugungi voqealarga tayyorgarlikni boshlab yuborgan.
Qozog‘istonda prezidentlik saylovlari 2020 yilda bo‘lishi mo‘ljallangan. Ungacha mamlakatni Senat raisi Qosim-Jo‘mart To‘qayev boshqaradi. U bugun mamlakat prezidenti sifatida ishga kirishdi. Biroq To‘qayev Nazarboyevning o‘rinbosari degani emas. U shunchaki konstitutsiyaga ko‘ra, saylovgacha mamlakatni boshqarayotgan bo‘lishi katta ehtimol (darvoqe, To‘qayev o‘z vaqtida bosh vazir vazifasini bajaruvchi bo‘lib ham ishlagan). Satpayev saylovlar qiziqarli kechishini aytdi: “Saylovlar qiziqarli kechadi. Haqiqiy o‘rinbosarlar o‘shanda ko‘rinadi. Kim saylovlarda qatnashishi, kim unda qatnashmasligini yaqin orada bilib olamiz”, — deydi ekspert.
Nazarboyev ketgach, Xavfsizlik kengashi haqida ko‘p gapirilmoqda. U oxirgi yillarda kengashning vakolatlarini kengaytirdi. Bugun kengash mamlakat siyosatida hal qiluvchi tashkilot darajasiga ko‘tarilgan. Shu sabab Nazarboyevning kengash rahbarligida qolishi ko‘p narsani anglatadi.
