Makron dunyoning bosh siyosatchisiga aylanishga urinayotgan ko‘rinadi. U buning uchun nimalar amalga oshirdi?

2 yildan keyin lavozimidan ketishi mumkin bo‘lgan va barcha tomondan ham xushlanaverilmaydigan AQSh prezidenti Donald Tramp, sog‘lig‘i bilan muammolarga ega bo‘lishi mumkin bo‘lgan Germaniya kansleri Angela Merkel va Buyuk Britaniyani Yevropa Ittifoqi tarkibidan eng kam yo‘qotishlar bilan olib chiqishga urinayotgan Boris Jonson fonida Fransiya prezidenti Emmanuel Makron ko‘rinishicha, g‘arb dunyosining yangi yetakchisiga aylanishga intilmoqda. Unda ham davlati ichida muammolar mavjud, biroq bu tashqi siyosiy maydonda o‘z qarashlarini mustahkamlashga urinishga yana bir sababdir. 

Xo‘sh, Makron bosh siyosatchiga aylanish uchun nimalar qilmoqda? Bu haqda “Meduza” nashri fikr yuritdi.

Eron tashqi ishlar vazirini “Katta yettilik” sammitiga chaqirdi

Navbatdagi G7 sammiti Fransiyaning Biarrits shahrida o‘tishi barcha uchun ancha oldin ma'lum edi. Biroq sammit kuni shaharda Eron tashqi ishlar vaziri Muhammad Javod Zarifning paydo bo‘lishini deyarli hech kim bilmagan. The Washington Post nashrining ta'kidlashicha, Zarifni taklif qilish Makronning shaxsiy tashabbusi bo‘lib, u bu haqida qolgan hamkasblarini ogohlantirmagan. Sammitdan bir kun avval ikki siyosatchi Parijda uchrashgan edi.

Rasman Zarifning fransiyalik hamkasbi Jan-Iv Le Drian bilan uchrashuvi rejalashtirilgan, biroq g‘arb OAV bundan asl maqsad Eron va AQSh vakillarini yuzma-yuz to‘qnashtirishdan iborat bo‘lganiga shubha qilmayapti.

Eron va AQSh o‘rtasidagi inqiroz sammitda muhokama qilingan bosh mavzulardan biri bo‘lgan. Ikki davlat o‘rtasidagi munosabatlar Tramp ma'muriyati 2015 yilda Eron bilan tuzilgan yadro kelishuvidan chiqib, unga nisbatan yangi sanksiyalar kiritgandan so‘ng keskinlashgan. Tehron bunga javoban yadro texnologiyalari ustida ishlar qayta boshlanishini e'lon qilgan, dunyo okeanida esa “tankerlar urushi” boshlangan. 

“Yettilik”ning qolgan davlatlari Eron bilan murosaga borishni qo‘llab-quvvatlashmoqda. Makron Biarritsdagi uchrashuvda muammoni hal qilishning o‘z variantini taklif qilgan – Eron neftining Hindiston va Xitoyga yetkazilishiga qarshi sanksiyalarni bekor qilish yoki Tehronga iqtisodiy yordam ko‘rsatish. Biroq Tramp har qanday yon bosishlarga qarshi chiqmoqda.

Natija. Hozircha biror aniq natija yo‘q. The Washington Post’ning ta'kidlashicha, Zarifning kutilmaganda taklif qilinishi hamkorlarini kutilmagan bayonotlar va harakatlar bilan esankiratuvchi Trampga xos uslubdir. AQSh prezidenti Eron vakilining paydo bo‘lishiga izoh berishdan bosh tortgani, bir qarashda, tezda muvaffaqiyatga erishmoqchi bo‘lishga umid qilgan bo‘lsa, Makron uchun muvaffaqiyatsizlikdek ko‘rinadi. Makronning bu tashabbusi Trampga yoqmasligi mumkin edi. Boshqa tomondan, eronlik mehmonni kutmagan g‘arb davlatlari yetakchilaridan farqli, Zarif qayerga borayotganini aniq bilgan. Eron tashqi ishlar vazirining bunga rozi bo‘lganining o‘zi Eron rahbariyati AQSh tomon ilk qadamlar qilishga tayyorligidan darak berishi mumkin – bu esa Tramp erishmoqchi bo‘layotgan narsadir.

Amazonka o‘rmonlari himoyasiga o‘tdi

Braziliyada joriy yil boshidan o‘tgan yilning shu davriga nisbatan deyarli ikki martaga ko‘paygan o‘rmon yong‘inlari Makron “umumiy uyimiz yonmoqda” deb aytib, “yettilik” yetakchilarini bu mavzuni muhokama qilishga chaqirgandan keyin bosh xalqaro mavzuga aylandi. 

Braziliya prezidenti Jair Bolsonaru Makronning bu haqdagi tvitiga keskin e'tiroz bilan javob bergan va unda Fransiya prezidentini “mustamlakacha fikrlash”da ayblagan. U, shuningdek, Braziliyada maydoni bo‘yicha Yevropadan oshadigan o‘rmon yong‘inlarini eplash uchun zaxiralar yo‘qligini aytgan. Keyingi kun Fransiya yetakchisi vakillari iyun oxirida Amazonka o‘rmonlarining himoyasini Makron bilan muhokama qilgan va bu masala bo‘yicha qandaydir kafolatlar bergan Bolsonaruni yolg‘onchilikda ayblashgan.

Fransiya Braziliya o‘rmon yong‘inlariga qarshi favqulodda choralar ko‘rmasa, Yevropa Ittifoqi va Janubiy Amerikaning bir necha davlatlari, jumladan Braziliya o‘rtasidagi savdo kelishuvini bloklash bilan tahdid qilgan. Yevropa davlatlariga Braziliya eksportining 10 foizi to‘g‘ri keladi. Dunyo yetakchilaridan aynan Makron Amazonka o‘rmonlari himoyasi uchun ko‘proq jonbozlik ko‘rsatgan.

Natija. Makronning bu borada bayonotlari Bolsonaru va uning atrofi tomonidan ko‘plab noroziliklarga sabab bo‘lgan, biroq Braziliya prezidenti 2 kundan keyin o‘rmon yong‘inlarini o‘chirish uchun armiyani jalb qilishga va'da bergan. Makronning bu boradagi g‘alabasi aynan shunday ko‘rinishda bo‘ldi. Bundan tashqari, u Amazonka o‘rmonlari himoyasini yoqlab, Yevropa siyosatida oxirgi yillardagi urfga kirgan mavzulardan biri – ekologik mavzusini “ishg‘ol qilgan”. Bu esa unga keyingi saylov kampaniyalarida yordam berishi va zamonaviy uddaburon yetakchi imijini yaratishda ko‘mak berishi mumkin. Bolsonaruning “past kelishi” va Zarifning taklif qilinishi, Trampga nisbatan chaqiriqdek ko‘rinadi. Braziliya prezidenti bejizga “tropiklardan bo‘lgan Tramp” deb atalmaydi, Tramp va Bolsonaruni aynan ekologiya masalalariga nisbatan bepisand qarashlar birlashtiradi va AQSh prezidenti Braziliyadagi yong‘inlarni o‘chirishda yordam berishga va'da berdi. 

Rossiya bilan yaqinlashishga bordi

O‘tgan hafta boshida Makron o‘zining shahar tashqarisidagi qarorgohida Rossiya prezidenti Vladimir Putinni qabul qildi. Ikki davlat yetakchisi 2,5 soat davomida yuzma-yuz gaplashishgan va dunyodagi eng dolzarb ixtiloflarni, jumladan Ukraina va Suriyadagi vaziyatni muhokama qilishgan. Taxminlardan biriga ko‘ra, aynan shu uchrashuvda Rossiya va Ukraina o‘rtasida mahkumlar almashish bo‘yicha kelishuvga erishildi.   

Makron uchrashuvdan so‘ng feysbukda Rossiyani “Yevropaga juda xos davlat” deb atagan postni qoldirgan va unda “Lissabondan Vladivostokkacha cho‘zilgan Yevropaga” ishonishini ta'kidlab o‘tgan. Putin va Makron ikki davlatda o‘tgan norozilik namoyishlari borasida umumiy til topa olmaganiga qaramay, Politico nashri bu uchrashuvni ular orasidagi eng “ilig‘i” deb atagan.

Natija. Ukraina va Rossiya o‘rtasida asirlar almashish yaqin kunlarda boshlanishi kerak. Ehtimol 2017 yilda prezident bo‘lgan Makron kelgusida Rossiya uchun Ukraina bilan muvaffaqiyatsizlikka uchragan avvalgi muzokaralar boshida turgan Merkeldan ko‘ra qulayroq vositachi bo‘lishda davom etadi.  

Uchrashuvdan keyinoq Makron Tramp bilan Rossiyaning “Katta yettilik”ka qaytishi bo‘yicha kelisha olgani haqida xabar paydo bo‘lgan. Keyinroq Fransiya prezidenti bu axborotni deyarli rad etgan, biroq bu Tramp AQShda o‘tadigan keyingi sammitga Rossiya vakillaridan birortasini taklif qilmasligini anglatmaydi. Makronning Eron tashqi ishlar vazirini Biarritsga chaqirishi unda o‘z “kozirlari” borligini ko‘rsatadi yoki shu yo‘sin bilan Trampga ham shunday yo‘l tutish uchun ijozat beradi.