«So‘nggi ikki yilda birorta tarmoqni zo‘r ishladi deb ayta olmaymiz» - Prezident makroiqtisodiy ko‘rsatkichlar haqida

O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev 31 oktabr kuni makroiqtisodiy ko‘rsatkichlar, soliq-budjet siyosati, davlat budjetining joriy yilda kutilayotgan ijrosi va 2020 yilga mo‘ljallangan parametrlar muhokamasiga bag‘ishlangan yig‘ilish o‘tkazdi.

«Davlat budjeti deganda, avvalo, davlat pul mablag‘larining jamg‘armasi tushuniladi. Soliqlar, bojxona yig‘imlari va boshqa turdagi to‘lovlar ko‘rinishida yil mobaynida davlat g‘aznasiga kelib tushgan mablag‘lar, ya'ni, tushumlar orqali mamlakat budjeti shakllantiriladi. Ushbu mablag‘lar, o‘z navbatida, hayotimizning turli jabhalari, qator ijtimoiy sohalar rivoji uchun maqsadli yo‘naltiriladi. 

Eslatish joiz, 2018 yilning 22 avgust kuni Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev «Budjet ma'lumotlarining ochiqligini va budjet jarayonida fuqarolarning faol ishtirokini ta'minlash chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi qarorga imzo chekdi.

Mazkur qarorga muvofiq, budjet ma'lumotlarining ochiqligini yanada oshirish maqsadida budjet mablag‘larining shakllanishi va sarflanishi ustidan parlament va jamoatchilik nazoratini o‘rnatishning yangi tartibi belgilangan.

Ushbu tizimga ko‘ra, 2020 yildan boshlab davlat budjeti qonun shaklida qabul qilinadi va xalq vakillari tomonidan nazoratga olinadi. Parlamentga taqdim etiladigan Budjet to‘g‘risidagi qonun loyihasida va Budjetnomada aholi va tashqi hamkorlarimizga mamlakat budjetining holati ochiq-oydin, xalqaro standartlarga muvofiq tarzda ko‘rsatiladi. 

Respublika budjeti borasidagi normativ hujjatlar Oliy Majlis tomonidan, mahalliy budjetlar esa joylardagi xalq deputatlari kengashlari tomonidan qabul qilinadi. Qolaversa, xarajatlar sohalar bo‘yicha emas, vazirlik va idoralar kesimida tasdiqlanadi. Idoralar mustaqilligini oshirish bilan birga, xarajatlarning samarasi uchun mas'uliyati ham kuchaytirilmoqda.

Joriy etilayotgan yangi tizimning yana bir o‘ziga xos jihati – markazlashgan budjet siyosatidan bosqichma-bosqich voz kechish. Masalan, mahalliy budjetlar daromadini mustahkamlash maqsadida avtomototransport vositalarini ro‘yxatdan o‘tkazish yig‘imlari mahalliy budjetga o‘tkazilmoqda. Alkogol mahsulotlari va mobil aloqa xizmatini ko‘rsatish uchun aksiz solig‘i tushumlari aholi sonidan kelib chiqib hududlar o‘rtasida qayta taqsimlanadi. Qo‘shilgan qiymat solig‘i va yuridik shaxslardan olinadigan foyda solig‘i bo‘yicha prognozdan orttirib bajarilgan qismi to‘liq xududlarda qoldiriladi.

2020 yildan boshlab mahalliy budjetlarning qo‘shimcha daromadlari kengashlar tomonidan ma'qullangan yo‘nalishlarga ajratiladi. Faqat kechiktirib bo‘lmaydigan xarajatlargina hokimliklar tomonidan tasdiqlanishi va keyinchalik ularning to‘g‘ri sarflangani haqida kengashlar oldida hisobot berilishi lozim», deyiladi prezident matbuot xizmati xabarida.

Yig‘ilishda mamlakat iqtisodiyotining asosiy makroiqtisodiy ko‘rsatkichlari, kelgusi yilga mo‘ljallanayotgan prognoz parametrlari, iqtisodiyotga ta'sir etishi mumkin bo‘lgan ichki va tashqi omillar chuqur tahlil qilindi. 

Xalqaro ekspertlar, xususan Xalqaro valuta jamg‘armasi joriy yilda jahon yalpi mahsuloti o‘sishi dastlabki prognozga nisbatan 1 foizgacha kamayib, 3 foiz bo‘lishini baholagan. Mamlakatning asosiy savdo hamkorlari bo‘lgan davlatlarda ham iqtisodiy sur'atlar sustlashgan. Jahon bozorida raqobat tobora kuchayib, ayrim davlatlar o‘rtasida «iqtisodiy urushlar» davom etmoqda. Bu omillar O‘zbekiston iqtisodiyotiga ta'sir etmay qolmaydi, albatta. 

Prezident makroiqtisodiyot va davlat budjeti parametrlarini ushbu xavf-xatarlarni hisobga olib belgilash lozimligini ta'kidladi.

«Iqtisodiyot tarmoqlarini «oyoqqa turg‘azish», raqobatbardosh qilish uchun keyingi ikki yilda ularga barcha imkoniyatlar berildi. Biroq, bu imkoniyatlardan foydalanib, qaysi tarmoq mehnat unumdorligini oshirdi, mahsulotlar raqobatbardosh bo‘lishi va eksport tarkibida tayyor mahsulotlar ulushi ko‘payishini ta'minlay oldi? Afsuski, birorta tarmoqni bugungi kunda «zo‘r ishladi yoki yuqori natija berdi», deb ayta olmaymiz», – dedi Shavkat Mirziyoyev. 

Iqtisodiyot tarmoqlaridagi tizimli muammolar, inflatsiya darajasining 16 foizdan pasaymagani aholi to‘lov qobiliyatiga salbiy ta'sir etayotgani ko‘rsatib o‘tildi.

«Asosiy vazifamiz – xalqimizga munosib ish o‘rinlari yaratgan holda, daromadlarni oshirish. Joylarda iqtisodiy faol aholi ko‘p. Odamlarimiz daromad topib, turmush sharoitini yaxshilash uchun mehnat qilishni xohlamoqda. Buning uchun aholi to‘lov qobiliyatini oshirish va bozorda mahsulotlarga barqaror talab shakllantirish orqali ishlab chiqarish hajmini ko‘paytirish va iqtisodiy o‘sishni ta'minlashimiz kerak», – deya ta'kidladi davlat rahbari. 

Misol uchun, qandolat, tayyor sut va go‘sht mahsulotlari, sharbat va salqin ichimliklar ishlab chiqarish bo‘yicha 100dan ziyod muhim investitsiya loyihalarining amalga oshirilishi natijasida iste'mol talabi qondirilib, inflatsiya me'yorlashishi mumkinligi qayd etildi.

Oziq-ovqat, go‘sht, un va qandolat mahsulotlari, kiyim-kechak, charm-poyabzal, elektrotexnika, farmatsevtika ishlab chiqarish hajmini 2020 yilda sezilarli ko‘paytirish bo‘yicha kompleks chora-tadbirlar rejasi ishlab chiqish bo‘yicha topshiriqlar berildi.