Samarqandda baxsiz voqea tufayli falaj bo‘lib qolgan yigitga hech qanday tovon puli to‘lanmadi
|19:27 / 04.12.201931 98710 min
Bir umrga nogiron bo‘lib, to‘shakka mixlanib qolgan Alimardonning taqdiri mamlakatdagi shu kabi yollanma ishchilarning huquqlari qanchalik himoya qilinayotgani haqida mulohaza qilishga undaydi.
Bugungi kunda turli xususiy korxonalarda mehnat shartnomasisiz, og‘zaki kelishuv bilan yollanma tarzda mehnat qilayotganlarning son-sanog‘i yo‘q. Agar bir falokat ro‘y bergudek bo‘lsa, u holda na biron tovon puli, na boshqa turdagi to‘lov to‘g‘risida gapirish mumkin. Ehtimol, shu sababdan ham ayrim ishboshilar yollanuvchilar bilan shunchaki og‘zaki kelishuv qilib qo‘yishsa kerak.
Samarqand shahrida yashovchi Ozoda Soatova o‘g‘li Alimardon Tursunovning xuddi shunday hodisa tufayli og‘ir ahvolga tushib qolgani yuzasidan tahririyatimizga murojaat qildi.
Bordik. Samarqand xalqaro aeroporti yaqinidagi ijaraga olingan g‘aribgina dalahovlilardan biri…
Qahratonda oynasi yo‘q eshikdan sovuq nafasini ufurib turgan xonada bemor yotibdi. Oyoq tomoniga sovuqning zahrini kesish uchun qo‘lbola elektr isitkich qo‘yilgan. Og‘ir ahvoldagi bemor tibbiy xizmatlarsiz ana shu sharoitda parvarishlanmoqda.
Onasi Ozoda opaning aytishicha, 26 yoshli Alimardon 2018 yil 1 avgust kuni Samarqand tumanida joylashgan «Afrosiyob qurilish invest» MChJga qarashli qayroqtosh maydalash korxonasiga ishga kirgan.
17 avgust kuni esa tosh maydalash uskunasiga tosh terayotganida uskunaga qo‘li kirib qolib, uni ichiga tortib ketgan. O‘ng qo‘l yelka suyagi majaqlanib, butun gavdaning turli qismlariga og‘ir jarohatlar yetgan. Beshta qovurg‘a sinib, orqa miya tiklab bo‘lmas darajada lat yegan.
Avval shoshilinch tez tibbiy yordam birlashmasida, keyin viloyat ortopediya va shikastlanish oqibatlari shifoxonasi jonlantirish bo‘limida murakkab muolajalardan so‘ng uning hayoti saqlab qolingan. Ammo shu kundan e'tiboran Alimardon to‘shakka mixlanib qolgan. Dard bilan olishayotgan bemorning faqat terisi-yu suyagi qolganining guvohi bo‘ldik. Uzoq vaqtdan beri yotgani sabab terida turli yara-toshmalar yuzaga kelgan. Bemor faqat so‘zlasha oladi, xolos.
Ozoda Soatova o‘g‘li shu ko‘yga tushgan korxona tomonidan shu vaqtgacha tovon puli berilmagani haqida shikoyat qildi.
Mavzuga oid
«Dorilarga pul yetmasdan, uch-to‘rt marta izillab yig‘lab borganimda 500 ming so‘mdan berishdi. O‘g‘limning otasiga ham korxona tomonidan bir necha marta pul berildi. Ammo bolamni parvarishlash uchun bu urvoq ham bo‘lmadi. Qolaversa, pul deb yig‘lab boraverish menga ham oson emas, bunday vaziyatda bolamning qonuniy huquqi bormi yo‘qmi? Axir, odam ish joyida nogiron bo‘lib qolgach, uning oqibatlari haqida nahotki o‘sha korxona mutasaddilari o‘ylab ko‘rishmasa?! Ishga yaroqsiz bo‘lib qolgan xodim shunchaki unutilsa», deydi Ozoda Soatova.
Ozoda opa ana shu shikoyat bilan sudga ham murojaat qilgan. Ammo fuqarolik ishlari bo‘yicha Toyloq tumanlararo sudi tadbirkor foydasiga qaror chiqargan: «Da'vogar Soatova Ozodaning javobgar «Afrosiyob qurilish invest» MChJga nisbatan sog‘liqqa yetkazilgan shikast uchun bir marta to‘lanadigan nafaqa, har oylik to‘lov, dori-darmon, shifoxona xarajatlari va ma'naviy zararni undirish haqidagi da'vo arizasini qanoatlantirish rad etilsin...»
Sud qarorida da'vo isbotini topmagani ma'lum qilingan. Korxona ishlashda davom etmoqda, mutasaddilari ham hodisani inkor etmayapti, ammo sex «tishlari orasida» majaqlangan xodimning ahvoli ne kechadi endi?! Mana shu masala qolib ketmoqda.
Shartnoma bo‘lmagani uchun, sudda «isbotini topmagani sababli» da'vo rad etilgan. Ehtimol, qonunchiligimizga insonparvarlikdan ham ko‘ra bir parcha «dokument» muhimdir, lekin Alimardon kabi yollanma ishchilarning taqdirini ham kimdir o‘ylab ko‘rishi kerak.
«Afrosiyob qurilish invest» MChJ rahbari bilan suhbatlashganimizda mazkur hodisa haqiqatan ham yuz berganini, qarab turmagani va bemorning yaqinlariga 10 million so‘m atrofida moddiy yordam ko‘rsatilganini aytdi. Qonuniy tovon puli haqida eslatganimizda sudning qarorini ro‘kach qildi.
Xullas, qonuniy tomondan ona ilojsiz bir ahvolda qolmoqda. Hatto so‘lib borayotgani o‘g‘liga ayni damda bironta og‘riq qoldiruvchi dorini ham olib berolmayotganini aytmasa ham bo‘ladi. U o‘g‘li ishlagan korxona vakillarining hech bo‘lmasa birmarta bo‘lsa ham kelib sobiq xodimi holidan xabar olmaganidan ham yozg‘irdi.
Viloyat mehnat boshqarmasi davlat mehnat inspeksiyasi boshlig‘i Jonibek Azimovga ana shu masala bo‘yicha yuzlandik.
«Shartnoma yo‘q ekan, yollanma ekan, deb ishchidan voz kechib ketilmaydi. Qonunchiligimizda bu narsa aniq qilib ko‘rsatib o‘tilgan. Ya'ni mehnat kodeksining 82-moddasida «Ishga qabul qilish huquqiga ega bo‘lgan mansabdor shaxs tomonidan yoki uning ijozati bilan xodimga haqiqatda ishlashga ruxsat etilgan bo‘lsa, ishga qabul qilish tegishli ravishda RASMIYLAShTIRILGAN YoKI RASMIYLAShTIRILMAGANLIGIDAN QAT'I NAZAR, ish boshlangan kundan e'tiboran mehnat shartnomasi tuzilgan deb hisoblanadi», deb belgilab qo‘yilgan. Alimardon Tursunovning manfaatini ko‘zlab biz sudda ham ishtirok etdik. Bu bo‘yicha hali ishlashda davom etyapmiz», dedi mehnat boshqarmasi vakili Jonibek Azimov.
Mutaxassis fikriga tayanadigan bo‘lsak, yollanma ishchi ham barcha ishchilar kabi qonuniy huquqlarga ega va unga belgilangan miqdorda tovon puli berilishi shart.
Endi ikkinchi masala shuki, ayni vaqtda Alimardon hali ham nochor vaziyatda uyida qolmoqda. O‘rganish jarayonida shoshilinch tez tibbiy yordam birlashmasi mutasaddilaridan bemorni olib ketishlarini iltimos qildik. To‘g‘risi, bir ahvolda yotgan Alimardonga bir nima bo‘lib qolishidan biz ham cho‘chidik. Ammo tez yordam o‘z nomi bilan tez yordam, ikki-uch kundan so‘ng yana bemorga uyiga ketish uchun ruxsat berildi.
Viloyat ortopediya va shikastlanishlar shifoxonasi vrachlari Erkin Hotamov va Kamoliddin Niyozovlar bemorning holati va amalga oshirilishi zarur bo‘lgan muolajalar haqida ma'lum qilishdi:
«Alimardondagi jarohatlar bu turdagi jarohatlarning eng og‘iridir. Ayniqsa, orqa miya va ko‘krak qismidagi qattiq lat yeyish oqibatlarini bartaraf etish deyarli imkonsiz. Na yurtimizda, na xorijda tiklash imkoni bor ularni. Ammo har qanday bemor, avvalo, inson, e'tiborga loyiq. Nogiron bo‘lsa-da, yashashga haqli u, buyog‘iga endi reabilitatsiya ishlari juda muhim. Shu bilan birga, umidni ham uzmaslik kerak».
Shifokorlarning aytishicha, ayni vaqtda bemor bilan tezda shifokorlar nazoratida reabilitatsiya tarzidagi davolash ishlarini olib borish kerak. Bu haqda bemorning onasiga ham tushuntirdik, ammo buning uchun ham mablag‘ kerak-da.
Yana bir gap. Yuqorida yollanma ishchilar taqdiri haqda to‘xtalgandik. Aslida huquqsiz qolayotgan bunday ishchilar oz emas ekan. Mehnat boshqarmasi ma'lumotiga ko‘ra, shartnomasiz ishga qabul qilib, keyin bilganicha ish tutadigan ish beruvchilar uchrab turadi. Ayniqsa, qurilish kabi sohalarda soddaroq yoshlarni oylab ishlatib, bir tiyin ish haqi bermasdan haydab yuborgan shaxslar ham bor. Modomiki ayrim ish beruvchilar insofdan yiroq ekan (odatda soliq va boshqa majburiyatlardan qochgan odam shartnomasiz ish taklif etadi) mehnat munosabatlarini yuz foiz legalizatsiyalashtirish shart deb hisoblaymiz. Alimardonning boshiga tushgan ish shu haqda o‘ylashga majbur qilyapti.
Darvoqe, dastlab maqolamiz bir insonning huquqlarini tiklashga qaratilgan edi. Ammo mavjud vaziyatdan boxabar bo‘lganimizdan so‘ng yurtdoshlarimizda Alimardonga ko‘mak berish istagi tug‘ilishiga amin bo‘ldik va uning plastik raqamini ham ko‘rsatishga qaror qildik:
Hurmatli "UZCARD" kartochka egalari! "UZCARD" tizimi sizni ogohlantiradi!
Hech kimga va har qanday vaziyatda plastik kartangizga taalluqli ma'lumotlarni, ayniqsa telefon raqamingizga kiruvchi SMS xabarlarni (masalan, To'lovni tasdiqlash kodi: 123456. Kodni hech kimga bermang" yoki "Kod oplati. Nikomu ne soobshayte etot kod. 123456") oshkor qilmang. Sizga yordam pulini plastik kartochkasidan o‘tkazib berayotgan noma'lum shaxs telefon orqali murojaat qilib mobil telefoningizga kelib tushayotgan SMS — kodlar to‘g‘risidagi ma'lumotlarni bilmoqchi bo‘layotganini sezgan bo‘lsangiz, bilingki ushbu shaxs firibgarlik yo‘li bilan kartochka hisob raqamingizdagi pul mablag‘larini o‘g‘irlashga urinmoqda. Agar karta hisob raqamingizdan pul mablag‘lari o‘g‘irlanayotganini sezgan bo‘lsangiz, darhol kartochkangizni olgan bankingizga kartani bloklash uchun murojaat qilishingiz yoki ushbu amaliyotni bevosita o‘zingiz mobil yoki veb ilovada bajarishingiz mumkin.
