So‘z erkinligi, muxolifat va tashqi siyosat: xorijlik elchilar deputatlikka nomzodlardan nimalar haqida so‘radi?

Koreys elchisi, shuningdek: «O‘zbekistondagi bu yilgi saylovlar xalqaro jamoatchilikning e'tiborini qay darajada torta oldi, deb o‘ylaysiz?» degan savolni ham o‘rtaga tashladi.

Nomzodlar orasidan O‘zLiDeP fransiyasi a'zosi Rasul Kusherbayevning javobi boshqalarnikidan ajralib turdi:

«To‘g‘risi, qancha xalqaro kuzatuvchi kelyapti, menga uncha qiziq emas. Ular kuzataveradi. Menga qizig‘i – saylovchilarim bilan ishlash va saylovda ko‘proq ovoz olish», – dedi Kusherbayev.

Buyuk Britaniyaning O‘zbekistondagi favqulodda va muxtor elchisi Tim Torlot esa partiyalar demokratik prinsiplarga asoslangan fuqarolik jamiyati qurish uchun qanday ishlar qilish niyatida ekani, mamlakatda muxolifat partiyalar borligi ko‘zga tashlanmasligi va odamlarning siyosatchilarga ishonchini qanday qilib oshirish mumkinligi bo‘yicha deputatlikka nomzodlarning fikrlarini so‘radi.

Elchining muxolifat haqidagi savoliga tadbir moderatori – Markaziy saylov komissiyasi a'zosi, Xalqaro press-klub raisi Sherzodxon Qudratxo‘jayev munosabat bildirdi.

«Ko‘rib turibmanki, siz O‘zbekistonning xorijdagi muxolifatini nazarda tutyapsiz. Ular o‘z paytida Islom Karimov bilan hokimiyat talashib, bu yerdan chiqib ketishga majbur bo‘lishgan. Men nomlarini aytmayman, kimligini bilasizlar. Mana 30 yil bo‘lyapti – ular bir avlod almashib ulgurgunicha chetda yashashdi; O‘zbekistonda ko‘p o‘zgarishlar bo‘ldi, ayniqsa oxirgi uch yilda.

Press-klubning raisi sifatida ba'zida ko‘raman: parlamentning hukumatga nisbatan oppozitsiyasi bor, masalan. Hukumatning hamma takliflari ham o‘tmaydi. O‘z paytida ular orzu qilgan narsalar bugun O‘zbekistonda amalda. O‘zbekistondagi yosh saylovchilar ularni hatto tanimaydi ham.

Sovet tizimida ulg‘ayganmiz – bizda kommunistik mafkura saqlanib qolgan. Kommunistik tuzumda hukmron partiya bolshevik bo‘lsa, qolganlar – menshevik. Menshevikni Stalin otib tashlagan, shuning uchun ham Stalindagi munosabat va shu qo‘rquv hamon bizda bor: hukmron partiyaga qarshi borolmaymiz. Mening nuqtayi nazarim shunday», – deydi Qudratxo‘jayev.

BMTning O‘zbekistondagi doimiy koordinatori Helena Freyzer mamlakatda inson huquqlari va so‘z erkinligini ta'minlash borasida deputatlarning roli, atrof-muhit muhofazasi va gender tengligi masalalarida partiya vakillarining qarashlari bilan qiziqdi.

U, shuningdek, O‘zbekiston BMTning «Nogironligi bor shaxslarning huquqlari to‘g‘risida»gi konvensiyasini 10 yil oldin imzolagani, ammo hamon ratifikatsiya qilmay kelayotgani bo‘yicha munosabat bildirishlarini so‘radi.

Bu savolga partiyalar reaksiyasi turlicha bo‘ldi. O‘zLiDeP vakili mazkur konvensiyaning ratifikatsiya qilinishi tadbirkorlar zimmasiga qo‘shimcha xarajatlarni yuklashi, shuning uchun uni qabul qilishni keyinroqqa qoldirish ma'qulligini aytdi.

Xalq demokratik partiyasi a'zosi esa hozir O‘zbekistonda nogironligi bor shaxslar uchun deyarli sharoitlar yo‘qligi, shu bois bu xalqaro hujjatni ratifikatsiya qilish zarurligini ta'kidladi.

Uning bu so‘zlariga «Adolat» partiyasi a'zosi qarshi chiqib, «Kechirasiz, bizda nogironligi bor insonlar uchun shunaqangi bog‘chalar, maktab-internatlar borki, borib qarasangiz – o‘z uyingizda bunaqa sharoit yo‘q. U yerlardagi sharoitning yuksak darajada ekanini ko‘rib havasingiz keladi. Bundan tashqari, har bir saylov uchastkasi panduslar bilan jihozlangan. [Konvensiyani] ratifikatsiya qilish uchun bizga hali biroz vaqtli, menimcha», deya fikr bildirdi.

Kun.uz davra suhbatida bildirilgan yana ba'zi boshqa fikrlarni ham yaqin vaqt ichida o‘quvchilar e'tiboriga havola etadi.

• Rasul Kusherbayev: «Deputatlar jurnalistga bosim o‘tkazish holatini jinoyat kodeksiga kiritib berishlari kerak»