Tojikistonda rasman koronavirus yöq. Ammo bu yerda ham pandemiyani his qilişmoqda
|04:03 / 17.04.202068 62111 min
Jahon soğliqni saqlaş taşkiloti dunyoda koronavirus tarqalişi pandemiya bosqiçiga ötgani haqida e'lon qilganidan buyon bir oy vaqt ötdi, virus barça qit'alarni qamrab olgan, Tojikistonda esa Covid-19 bilan zararlanganlar rasman qayd etilmagan. Mamlakat soğliqni saqlaş vazirligi va BMTning Tojikistondagi vakili virusdan zararlaniş holatlari yöqligini tasdiqlagan.
Rossiyadagi köplab migrantlar karantin şaroitida işini yöqotdi. Bunday vaqtda yangi iş topiş oson emas / GETTY IMAGES
BBC muxbiri koronavirus tasdiqlanmagan bölsa-da mamlakat aholisi bundan qanday zarar körayotgani haqida örgandi.
43 yoşli Şahlo (haqiqiy ismi sir tutilgan) Covid-19 haqida ilk marta televizor orqali Xitoydagi yangiliklardan eşitgan. Öşanda bu hali juda uzoqda edi va u hayoti qançalik özgarib ketişini tasavvur qila olmasdi.
U yetti yil muqaddam Duşanbedan Moskvaga kelgan, uning ötgan yillardagi hayoti iş va uy orasida ötdi. Avvaliga u farroş bölib işlagan, keyin sartaroş, atigi bir oy oldin dökonga sotuvçi sifatida işga kirgandi. Moskvada Şahlo öğli bilan yaşaydi. Duşanbeda qizi va nabirasi qolgan.
«Men uruşda erimni yöqotganman va bolalarimni yolğiz voyaga yetkazganman, qizim juda erta turmuşga çiqqan va tezda ajraşgan. Öşanda men unga farzandini katta qilişda yordam beriş uçun Moskvaga ketişga qaror qilgandim. Şundan buyon töxtovsiz işlab kelaman», deya hikoya qiladi Şahlo.
Ammo bir oy avval u birinçi marta işsiz qoldi - u işlagan dökon karantin çoralari tufayli yopildi. U işdan böşaganida tezda boşqa iş topişiga umid qilgandi, ammo uning tanişlari işlaydigan barça joylar yopilgandi.
Hozirda Şahlo va uning yetti nafar vatandoşi ikki xonali kvartirada yaşamoqda. Karantin vaqtida Moskvada iş topiş esa juda qiyin. «Menda hozirgaça röyxatdan ötib qöyiş uçun vaqt bölmadi, men bu yerda qolişim uçun patent muddatini uzaytirişim kerak. Buni qanday qilişni bilmayman, ijara haqini qanday qilib tölaşimni bilmayman, ammo eng qörqinçlisi - birgina menga qarab qolgan qizim va nabiramga qanday yordam berişni bilmayman», - deydi ayol.
Şahloning öğlining biroz omadi keldi: u oziq-ovqat yetkazib beruvçi kurer sifatida işga kirdi. Ammo uning topgani Moskva va Duşanbedagi tört kişini boqiş uçun yetmaydi. Şahlo va uning öğli Duşanbega qaytişdan ma'no yöq deb hisoblaşmoqda, u yerda hozir ham iş yöq.
Şahloning qizi - Tojikistondagi hayoti xorijdagi qarindoşlari pul yuborişiga qisman yoki töliq boğliq bölgan yuz minglab kişilardan biri. Ayni vaqtda bir millionga yaqin tojikistonlik Rossiyada mehnat muhojiri bölib işlaydi. 2019 yilda ular yuborgan mablağlar (2,576 milliard dollar) Tojikiston YaIMining uçdan bir qismiga teng.
Siyosatşunos va tadqiqotçi Pavriz Mullajanovning hisoblaşiça, Rossiyadan pul ötkazmalari qisqargaç Tojikiston hukumati kiçik va örta biznesga tayana boşladi. Hukumat aynan şunday korxonalardan soliq tuşumlari töxtamasligi uçun karantin e'lon qilişni ortga surmoqda.
JSST tavsiyalariga qaramasdan, hukumat mamlakatda çeklov çoralari joriy etmayapti, barça muassasalar odatiy rejimda işlaşda davom etmoqda, oliy ta'lim muassasalari va maktablar ham oçiq. Hatto bu yil bahorgi armiyaga çaqiruv ham bekor qilinmadi.
GETTY IMAGES
Hukumat bunday xotirjamlikni mamlakatda koronavirus aniqlanmagani bilan izohlamoqda.
«Hukumatning mantiği şunday, ular aholining aksar qismi yoşlardan iboratligi tufayli bu virus keng tarqalişi oldini olişlariga işonişmoqda, keksa yoşdagilarning kasallanişini esa yaşirişmoqçi. Ammo mamlakatning geografik joylaşuvi va qöşni mamlakatlarda koronavirus tarqalgani hisobga olinsa, bunday öylaş juda soddalikdir», degan Mullajanov.
Ekspertlar Tojikiston öz çegaralarini mahkam yopib, koronavirusni öz hududiga kiritmagan bölsa ham, mamlakat global inqirozdan çetda qololmaydi deb hisoblaşmoqda.
Tojikiston pandemiyaga qadar ham MDH hududidagi eng qaşşoq davlat edi. Jahon banki tahlillariga köra, mamlakat iqtisodiyoti taşqi ta'sirlar qarşisida ojiz qoladi.
Osiyo taraqqiyot banki virus mintaqa iqtisodiyotiga çuqur ta'sir körsatişini prognoz qilgan. «Covid-19 pandemiyasining Tojikiston iqtisodiyotiga ta'siri keyinroq töliq körib çiqilişi va baholanişi kerak. Çunki hozirgi prognozlar barqaror bölmaydi. Ammo pandemiya hozirdan savdoda uzilişlarni yuzaga keltirdi, investitsiya loyihalarini sekinlaştirdi, daromadlarni qisqartirdi, milliy valutani qadrsizlantirdi, soğliqni saqlaş tizimi xarajatlarini oşirdi, mehnat migratsiyasini çekladi va turizmdan daromadlarni kamaytirdi», deya qayd etgan OTBning Tojikistondagi doimiy vakili.
Tojikiston moliya vazirligi yuzaga kelgan vaziyat munosabati bilan «ikkinçi darajali xarajatlar qisqartirilişi» körib çiqilayotganini ma'lum qilgan, ammo bu reja tafsilotlari va qisqartiriş aynan qaysi sohalarga taalluqliligi böyiça izoh berilmagan.
Tojikiston epidemiyaga tayyor bölmagan davlatlar qatorida. Mamlakat soğliqni saqlaş xavfsizligi reytingida 195 davlat içida 130-örinda turadi.
Vahimadan qörquv
Iqtisodiy inqiroz mamlakatdagi umumiy vaziyatga ta'sir körsatişi mumkin, mamlakat 23 yil oldin fuqarolar uruşini boşdan keçirgan, şu tufayli Tojikiston hukumati aholi orasida koronavirus bilan boğliq vahima yuzaga kelişidan qoçişga urinmoqda.
Internetda mamlakatga allaqaçon Covid-19 kirib kelganini faol muhokama qilişmoqda. Ammo soğliqni saqlaş vazirligi ikki marta Söğd viloyatidagi Jabbor-Rasul tumanida ikki kişi koronavirus qurboniga aylangani haqidagi xabarlarni rad qilib, ular aslida surunkali kasalliklardan vafot etgani haqida bayonot bilan çiqdi. Vafot etgan bemorlarga qaragan şifokorlar karantinga olingani esa umumiy ehtiyotkorlik çoralari sifatida izohlangan.
Şifoxonaning sobiq boş şifokori Dilmurod Raxmatulloyev «Aziya-Plyus» naşriga aytişiça, ayni vaqtda mamlakatda 400 kişi karantinga joylaştirilgan. Mamlakat soğliqni saqlaş vazirligi BBC naşrining bu xabar böyiça izoh berişni sörab qilgan murojaatlarini javobsiz qoldirgan.
Bunday xabarlar Tojikiston aholisini jiddiy taşvişlantirmoqda. 25 yoşli Manija Duşanbeda marosimlar taşkilotçisi sifatida işlaydi va hamon ofisiga qatnamoqda. Ammo u mart oyi boşiga qadar haftasiga 30 kişiga trening ötgan bölsa, JSST pandemiya e'lon qilgaç, maşğulotlar onlayn ötila boşlandi.
«Biz auditoriyamiz bilan tavakkal qilişni istamaymiz, şuning uçun biz onlayn-formatga ötdik. Ammo, özimiz, afsuski avvalgidek ofisdan işlayapmiz. Men pensioner ota-onam hamda keksa buvam bilan yaşayman, ya'ni men kasallansam, ularning hayotini xavf ostida qoldiraman», - deydi Manija.
Manija har kuni odamlar bilan töla marşrutkada işga qatnaydi, yölovçilarning aksar qismi niqob taqmaydi. Qizning aytişiça, tojikistonliklarning aksari ijtimoiy masofalaniş haqida heç narsa bilişmaydi.
Duşanbedagi bozorlardan biri 2019 yil yozida şunday körinişda edi. Tojikiston poytaxti köçalarida hozir ham odam köp
ANADOLU AGENCY
Qat'iy karantin çoralari joriy etilgan qöşni davlatlardagidan farqli ölaroq, Duşanbe köçalarida odamlar köp. Şahardagilarning bir qismigina öz xohişi bilan ihotalangan va imkon qadar köçaga kamroq çiqişmoqda.
Ayni vaqtda mamlakatda uyga oziq-ovqat va boşqa mahsulotlar yetkazib beriş xizmatlariga talab ortgan. Şaharda limon va sarimsoq piyoz narxi haddan taşqari kötarilib ketgan. Köpçilik aynan şu mahsulotlar virusdan himoyalaydi deb hisoblaşadi. Umuman olganda, Duşanbeda hayot deyarli özgarmagan. Çeklov çoralari qöllangan birgina joy - poytaxtdagi stadiondir. Bu yerda futbol öyinlari tomoşabinlarsiz ötkazilmoqda.
Futbol öyinlari davom etmoqda, faqat tomoşabinlarsiz / REUTERS
«Men niqob taqişimga faqat bir marta zarurat böldi. Pasport stolida. Biz 16 yoşga çiqqan öğlimga pasport oliş uçun borgandik, u yerdagilar bizdan tibbiy niqob taqişni söraşdi, köçada esa niqob taqib yurganlar juda kam uçraydi», deydi 41 yoşli Nasibaxon.
Nasibaxon - katta bölmagan kompaniya rahbari, kompaniya xodimlari masofadan işlaşi böyiça qarorni uning özi qabul qilişi mumkin. Duşanbeda özini yakkalaş tartibiga va ijtimoiy masofa saqlaşga faqat xalqaro taşkilotlar xodimlarigina amal qilişmoqda, köplab kompaniyalar va korxonalar odatdagi kabi işlaşni davom ettirişmoqda.
Ikki million öquvçi va talabalar öqişga qatnaşda davom etmoqda. Hukumat bahorgi ta'tildan keyin maktablarda ta'lim davom etişi haqida qaror qabul qilganida, ota-onalar va öquvçilar esa barça ta'lim muassasalari yetarliça dezinfeksiya qilingani tufayli xotirjam edi.
Masjidlar ham oçiq
AQŞ xalqaro rivojlaniş agentligining (USAID) Markaziy Osiyoda ta'lim va soğliqni saqlaş ofisi direktori Joşua Karns Covid-19 mavzusidagi brifingda Tojikistonni kasallaniş holatlarini yaşirişda ayblaşga asos yöqligini qayd etib ötdi.
«Men Tojikistonning ma'lumot beriş böyiça şaffofligiga şubha qilmayman. Ehtimol, testlar hozirça koronavirusni aniqlay olmayotgandir. Menimça, Tojikistonda odamlarni test qiliş kölamini kengaytiriş kerak», - degan Karns.
Soğliqni saqlaş vazirligining mamlakatda koronavirus yöqligi haqidagi bayonotini JSSTning uşbu mamlakatdagi rasmiy vakili Galina Perfileva ham «Tojikiston» telekanali efirida tasdiqlagan.
Perfileva Tojikiston hukumati va mamlakat soğliqni saqlaş vazirligini virus mamlakatga kirib kelişi oldini olişdagi çoralar uçun maqtagan. Tojikiston qöşni davlatlar bilan çegaralarni yopib qöygan, mamlakatga xorijliklar kirişini taqiqlagan va xalqaro reyslarni töxtatgan.
«Sönggi oylarda xorijdan kelgan 6 mingdan ortiq kişi karantinda bölgan. Ayni vaqtda 4 mingga yaqin kişi karantin hududlarida qolmoqda», - deydi Perfileva.
Tojikistonda xorijdan keladiganlar uçun yana jami 3 ming kişilik 4ta statsionar tayyorlab qöyilgan, bu muassasalar Duşanbe, Xöjand va Boxtarda joylaşgan.
Şu bilan birgalikda, çegaralar yopilişidan oldinroq mamlakatga har kuni yuzlab kişilar uçib kelganiga (quruqlik orqali kirganlarni hisoblamaganda) e'tibor qaratib, mamlakatga öşa vaqtda virus olib kirilganini aytayotganlar ham bor.
Qöşni Qirğizistonda Saudiya Arabistonida umradan qaytgan odamlarda koronavirus aniqlangandi. Tojikistonda ham hajdan qaytganlar bor va ularning holati ma'lum emas. Mamlakatdagi masjidlar dezinfeksiya qilinib, yana jamoat namozlari uçun oçildi. Bundan taşqari, Tojikiston hukumati JSST tavsiyalariga qaramasdan 21 mart kuni Navröz bayramini ötkazişga qaror qildi.
