08:51 / 05.05.2020
11741
Умумий интернет муаммоси: пандемия дунёда рақамли тенгсизликни кучайтирди

Дунёда пандемия туфайли бир вақтнинг ўзида онлайн ўтирган одамлар сони сезиларли ошиб кетди. Бироқ дунё аҳолисининг қарийб ярмида ҳамон интернетга уланиш имкони йўқ. Кам тараққий этган давлатларда ҳатто ҳар беш одамдан бирининг ҳам интернетдан фойдаланиш имкони камроқ. Рақамли бўлиниш эркаклардан кўра аёлларга кўпроқ таъсир этмоқда.

Фото: REUTERS/Amanda Perobelli

Жаҳон иқтисодий форуми сайтидаги мақолада дунёда кузатилаётган интернет билан боғлиқ вазият ҳақида сўз боради.

Мактаб ўқувчиларидан тортиб офис ходимларигача ўз фаолиятини уйда давом эттиришга мажбур бўлиши натижасида интернет ҳамманинг нажоткорига айланди. Бироқ бир вақтнинг ўзида дунёда интернетга уланиш имкони йўқ миллиардлаб одамлар ҳам бор.

Рақамли бўлиниш пандемия пайтида юзага чиқаётган тенгсизликларнинг шунчаки биттаси холос. Бироқ энг ажабланарлиси шундаки, ҳатто ривожланган давлатларда ҳам интернет тезлиги биз ўйлагандан кўра пастроқ.

Ҳозир АҚШ аҳолисининг 6 фоизида (21 млн киши) юқори тезликдаги интернет алоқаси йўқ. Автралияда эса бу кўрсаткич 13 фоизни ташкил қилади. Ҳаттоки дунёнинг энг бой давлатларида ҳам ҳаммани интернет билан таъминлаш имконсиз бўлиб қолмоқда.

ЮНЕСКО маълумотларига кўра, дунё миқёсида оилаларнинг ярмидан кўпроғи – 55 фоизи интернет алоқаси билан таъминланган.

Ривожланган давлатларда оилаларнинг 87 фоизи, ривожланаётган давлатларда 47 фоизи интернетга улана олса, кам тараққий этган давлатларда эса 19 фоиз оилада бундай имкон бор.

Офлайн дунё

Умумий ҳисобда 3,7 миллиард одамнинг интернетга уланиши имконсиз. Уларнинг аксари – камбағал давлатлар фуқаролари ва COVID-19 билан қандай курашиш кераклиги бўйича маълумотга энг муҳтож қатлам вакиллари.

ЖССТ маълумотларига кўра ҳам, камбағаллар ва мигрантлар вирус юқтириб олиш хавфи энг юқори гуруҳларни ташкил қилади.

Халқаро ҳисобда 1 миллиарддан ортиқ ўқувчи карантин туфайли мактабга бориш имконидан маҳрум бўлган. Ўқитувчилар онлайн дарс ташкиллаштиряптими ёки йўқ, бу аҳамиятсиз – уларнинг кўпчилиги онлайн дарсларда қатнаша олмайди.

Уйда – масофадан туриб ишлаш хизмат кўрсатиш сектори ходимлари ва администраторлар учун ягона танлов бўлиб турган бир пайтда, рақамлар уларнинг ҳаммасида ҳам онлайн бўлиб туриш имкони йўқлигини кўрсатмоқда. Ўз интернет алоқаси сифатига жуда кўп одамнинг онлайн бўлиб туриши салбий таъсир кўрсатаётганини айтаётганлар ҳам бор.

Америкадаги интернетсиз миллионлар

АҚШ Коммуникациялар федерал комиссияси интернетга уланиш имкони йўқ америкаликлар ҳолатига етарлича баҳо берилмаяпти, деган фикрда. Шунга алоқадор мавзуда 2017 йилда  АҚШдаги 12 миллион боланинг интернетга уланмасдан катта бўлаётгани ҳақида Конгресс маълумот берган эди.

Microsoft  президенти Бред Смит Американинг қишлоқ ҳудудларида 19 миллионта интернетга уланмаган оила борлигини маълум қилган.

«Юқори тезликдаги интернет алоқасидан фойдаланмасдан туриб, бу жамиятдагилар ўзларининг замонавий бизнесларини ютира олмайдилар, онлайн дарсларда қатнашиш, ўз фирмаларини рақамли тарзда ривожлантириш ёки онлайн мактаб лойиҳаларида қатнашиш имконидан маҳрум бўладилар», – дейди Смит.

ЮНЕСКО ва Халқаро телекоммуникация уюшмаси кабелли ёки симсиз тарзда 2025 йилгача дунёнинг 75 фоиз аҳолисини юқори сифатли интернет билан таъминлашни мақсад қилиб қўйган.

Африкадаги қимматчилик

Бир гигабайт – битта стандарт фильмни бир соат кўриш учун етарли. Африкада бунинг нархи ўртача ойлик иш ҳақининг 40 фоизини ташкил қилади.

Жаҳон банки маълумотларига кўра, 85 фоиз африкаликлар кунига 5,50 доллар атрофида даромад топади. Уларнинг кўпчилиги рақамли узилишни танлашидан эса ажабланмаса ҳам бўлади. Бу муаммо ривожланаётган давлатларда ҳам йўқ эмас. Масалан, Австралиядаги кам таъминланган оилаларнинг қарийб ҳар учинчисининг интернетга уланиш имкони йўқ.

Жанубий Африка COVID-19 ҳақида маълумот узатадиган сайтини аҳолига ҳеч қанақа маълумот ва маблағ талаб қилмайдиган тарзда фойдаланиш имконини берди. Бошқа бир қанча телекоммуникация ташкилотлари, провайдерлари ҳам коронавирус ҳақида маълумот узатадиган сайтларни бепул қилиб қўйди.

ЮНЕСКО маълумотларига кўра, Африка, Осиё ва Жанубий Американинг 10та давлатида аёллар эркакларга қараганда 30-50 фоиз кам интернетдан фойдаланишади. Дунё миқёсида эса аёлларнинг интернетдан фойдаланиш кўрсаткичи эркакларникига қараганда 23 фоиз кам.

Top