YeOIIga yaqinlaşuvning uçinçi davlatlar bilan aloqalarga ta'siri va ahvoli özgarişsiz qoladigan migrantlar - Senatorlar bilan suhbat (2-qism)
|23:23 / 26.05.202011 87210 min
Kun.uz muxbiri YeOIIga a'zolik Özbekiston uçun nimalar berişi va qanday oqibatlar keltirişi borasida Senat rasmiylari-Budjet va iqtisodiy islohotlar masalalari qömitasi raisi Erkin Gadoyev va Xalqaro munosabatlar, taşqi iqtisodiy islohotlar masalalari qömitasi raisi Ravşanbek Alimov bilan intervyu taşkil qilgan edi. Quyida intervyuning ikkinçi qismi bilan tanişişingiz mumkin.
Ilyos Safarov: –Oliy Majlis Senatining navbatdagi yalpi majlislaridan birida Özbekistonning YeOII bilan hamkorligi töğrisidagi masala muhokama qilindi. Unda vazir Jamşid Qöçqorov ittifoqda kuzatuvçi davlat maqomi Özbekiston uçun xalqaro taşkilot va boşqa uçinçi davlvtlar bilan özaro munosabatlarda muammo keltirib çiqarmaydi, dedi. Lekin taşkilotning yangi körilayotgan strategiyasi böyiça ittifoqqa a'zo davlatlar uçinçi davlatlar bilan aloqalarida YeOIIning vakili iştirok etişini taklif qilyapti. Savol: qanday qilib biz bilan hamkorlik qilayotgan boşqa bir davlat bunga könişi mumkin?
Deylik, AQŞ yoki Yaponiya biz bilan muzokaralar stolida ittifoq vakili ham ötirişi uçun ruxsat berişiga işonasizmi?
Ravşanbek Alimov: – Juda örinli va muhim savol. Çunki Yevroosiyo iqtisodiy ittifoqining keyingi bosqiçlardagi rivojlaniş harakatlari biz tomonimizdan ham sinçiklab örganişni taqozo etmoqda. Çunki haqiqatan ham, bu jarayonga Qozoğiston prezidenti öz e'tirozini bildirdi. Ammo bu hozirça loyiha darajasida va bu töğrisida hali qaror qabul qilinmagan. Agar haqiqatda bunday qaror qabul qilinib, kuçga kirsa, demak, biz ham özimizning milliy manfaatimizdan kelib çiqib, uşbu vaziyatda taşkilot bilan hamkorlik qiliş darajamizni belgilaşda buni inobatga olişimiz kerak. Bu biz uçun, albatta, muhim signal hisoblansa-da, lekin bunaqa qaror qabul qilinmagan, bu hali Yevroosiyo iqtisodiy ittifoqida ham muhokama qilinyapti. Köraylik-çi, hali oldindan biror nima deyişga erta. Lekin sizning savolingiz örinli. Muhim strategik yönalişlarda, mening fikrimça, sanoat motivizatsiya qiliş siyosatida, investitsiya strategiyasini belgilaşda, xorijiy investitsiyalarni jalb qilişni belgilaşda, albatta, Özbekiston mustaqil bölişi kerak. Bu yerda heç qanday savol bölmasa kerak. Lekin bilişimizça, Yevroosiyo iqtisodiy ittifoqi hujjatlarini örgansak, bunaqa şartlar yöq. Demak, Özbekistonga tahdid soluvçi qandaydir şartlarini körmayapmiz. Albatta bu hozirgi darajadagi örganişda. Keyinçalik kuzatuvçi maqomida yaqinroq örganişda, albatta, siz aytayotgan yönalişlar ham juda muhim. Qaror va qonun-qoidalar çuqur örganilişi kerak va bularni inobatga olişimiz kerak.
I.S: –Özbekistonning ittifoqqa yaqinlaşuvida eng katta sabablardan biri sifatida Rossiyadagi özbek migrantlariga qulaylik yaratiş masalasi turgani aytiladi. Bu — YeOIIga yaqinlaşuvni eng köp yoqlayotganlarning asosiy argumentlaridan. Lekin biz taşkilotga yaqinlaşsak yoki a'zo bölsak migrantlarimiz ham xuddi Rossiya fuqarolari kabi soliq tölovçiga aylanadi. Bu — bozor konyukturasi. Ayting-çi, uşbu özgarişda migrantlarimiz uçun kutayotgan yengilliklarimiz puçga aylanmaydimi?
R.A: – Juda örinli va muhim savollarni kötaryapsiz. Lekin ruxsat bering, sizning savolingizdagi tezisga qöşilmaslikka. Ya'ni Özbekistonning Yevroosiyo Iqtisodiy ittifoqi bilan eng muhim masalasi- migratsiya masalasi deyilişi unçalik töğri emas. Lekin şuni hisobga olişimiz kerakki, Özbekistonning qiziqişini, uning e'tiborini tortayotgan yönalişlar bu–birinçi navbatda, xalqaro iqtisodiy munosabatlardagi imkoniyatlar. Şuningdek, transport kommunikatsiya sohasidagi Özbekistonda yangi oçilayotgan yönalişlar va albatta, boşqa yönalişlarimiz qatori migrantlarimizning, mehnat muhojirlarimizning, yanada aniqroq qilib aytadigan bölsak, Özbekiston fuqarolarining vaqtinça Yevroosiyo Iqtisodiy ittifoqi davlatlarida mehnat faoliyatiga ta'siri. Sizning savolingizga javob şundayki, kuzatuvçilik maqomida Özbekiston fuqarolarini Rossiyadagi oddiy soliq tölovçilarga tenglaştirilişi unçalik haqiqatga yaqin emas. Ya'ni haqiqatan, Yevroosiyo fuqarolari davlatlarining a'zolik maqomi mehnat munosabatlari nuqtai nazaridan a'zo bölmagan davlatlar, şu jumladan, Özbekiston fuqarolarining maqomidan juda katta farq qiladi. Özbekiston fuqarolarining şaroiti Qirğiziston, Armaniston, Belarus davlatlari fuqarolaridan bizning fuqarolarimizning holati oğirroq. Çunki bizning fuqarolar patent sotib oladi yoki boşqa turli çeklovlar ham ularga ta'sir qiladi. Siz eslatayotgan tezis unçalik ham töğri emas. Çunki Özbekiston ittifoqqa kuzatuvçi maqomi bilan kirganda ham fuqarolarimizga mehnat muhojirligi nuqtai nazaridan heç qanday yengillik bölmaydi.
I.S: –Özbekiston rahbariyati Jahon savdo taşkilotiga kirişdan köra Yevroosiyo iqtisodiy ittifoqiga yaqinlaşuvni tezroq va köproq istayotgandek taassurot uyğotyapti. Masalan, Yevroosiyo Iqtisodiy ittifoqi bilan hamkorlik töğrisida gapira boşlanganiga bir yil ham bölmadi va bu boradagi yakuniy qaror e'lon qilindi. Vaholanki, Özbekiston Jahon savdo taşkilotiga a'zo bölişi uçun 1994 yilda ariza topşirgan. Özbekistonning Jahon savdo taşkilotiga a'zolik harakatlarini faollaştirişga nima tösqinlik qilmoqda?
R.A: – Umumiy qilib olganda Jahon savdo taşkilotiga kiriş jarayonida öziga yaraşa qonun-qoidalar bor. Albatta, taşkilotlar belgilayotgan standartlarga intiliş. Çunki oçiğini aytamiz, bugun ma'lum standartlar nuqtai nazaridan Özbekiston nafaqat Jahon savdo taşkiloti qöyayotgan talablar, balki Yevroosiyo Iqtisodiy ittifoqidagi standartlardan ham orqada. Şu jihatlarni obektiv hisobga olib, özimizning harakatlarimizni va öşa taşkilotlar bilan muloqotlarimizni aynan şu pragmatik, natijador maqsadlardan kelib çiqişimiz kerak.
I.S: –Yevropa ittifoqi deganda Donald Tusk yoki Makron köz oldimizga kelmaydi. Uni umumiy bir katta taşkilot sifatida köramiz. Lekin Yevroosiyo Iqtisodiy ittifoqi deganda negadir «Putinning taşabbusi yoki Nazarboyevning taşabbusi», degan fikrlarni köp eşitamiz. Hamma narsa şaxsiylaştirilgandek bu yerda. Mobodo, Putin saylovda ketiş istagini bildirib qolsa, bu yoği qanday böladi, degan savol ham kun tartibiga çiqadi. Bu institutning juda ham zaifligini körsatadi. Nima uçun biz bu zaif taşkilotga intilamiz?
R.A: –Juda qiziq savol. Meni qaraşim ançagina boşqaça. Siz aytayotgan Yevropa ittifoqi yoki Yevroosiyo Iqtisodiy ittifoqi deganda menda qandaydir şaxslar yoki davlat rahbarlari siymosi gavdalanmaydi. Köproq buning orqasida aniq davlatlarni körişimiz kerak. Masalan, Yevropa ittifoqida, tuşunarliki, iqtisodiy salohiyati jihatidan Germaniya va Fransiya Özbekistonning rivojlanişi uçun juda muhim hamkorlar. Şuning uçun, Yevroosiyo Iqtisodiy ittifoqida ham Rossiya, Qozoğiston yoki Belarusni şu jihatdan körişimiz kerak. Mening nazarimda, bunaqa masalalarni körişda asossiz simvolizmlarga berilişimiz kerak emas. Özbekistonning aniq rivojlanişidagi, aholimizning daromadlarini oşirişimizdagi, umuman, iqtisodiy-ijtimoiy rivojlanişdagi aniq qulayliklar yaratuvçi masalalar nuqtai nazaridan qaraşimiz kerak. Masalan, siz aytyapsiz, Rossiya, Qozoğiston, Belarus Yevroosiyo Iqtisodiy ittifoqi darajasida hamkorligimizni bildiradi. Lekin Qirğiziston ham öşa ittifoqqa kiradi. Mening fikrimça, Qirğiziston bilan ham hamkorligimiz şaroitlari bir munça osonlaşadi.
I.S: –Erkin aka, özingiz ham kuzatyapsiz, kuzatmasligingiz mumkin emas, albatta. Ijtimoiy tarmoqlarda, jamiyatda Özbekistonning Yevroosiyo Iqtisodiy ittifoqiga yaqinlaşuvi, integratsiya masalasi mustaqillikka töğridan töğri tahdid, deya qaralyapti. Köpçilik şunday fikrda. Töğri, köpçilik rahbarlik uşbu yaqinlaşuvning mustaqillikka ta'siri yöq, deya izohlayapti. Lekin «mustaqillik» sözini ham turliça tuşuniş mumkin. Masalan, taşkilotga yaqinlaşiş bilan geosiyosiy harakatlarimizda erkinlikni yöqotişimiz mumkin. Mana, xavotir olinayotgan jihat qayerda.
Erkin Gadoyev: – Mana hozirgina özingiz bir misol keltirdingiz: Yevropa ittifoqi bilan Yevroosiyo Iqtisodiy ittifoqi. Mana şunda bitta söz bor: Iqtisodiy. Faqat iqtisodiy sohada integratsiya böladi. Albatta, davlatimiz özining suveren mustaqilligini saqlab qoladi. Bu yerda faqat maqsad bitta: iqtisodiy munosabatlarni şaffof qiliş, yengillaştiriş, davlatlar örtasidagi iqtisodiy tovar aylanişi, xöjalik operatsiyalarini osonlaştiriş közda tutilayotgan masala bu. Bizda yirik korxonalar bor. Kiçik biznes korxonalari bor. Mana şunday korxonalar örtasidagi faoliyatga qanday ta'sir qiladi,ular boşqa davlatlardan tovar kirib keliş hisobiga inqirozga uçramaydimi, yoki katta korxonalarimizda muammo bölmaydimi, degan masalalar bor. Albatta, bu korxonalar oldin ham bölgan. Hozir ham tadbirkorlik sub'yektlari rivojlanişi davom etyapti. Mana şu rivojlaniş sur'atlari yaxşi rivojlanib ketyapti keyingi yillarda. Mana şundan kelib çiqib, iqtisodiy integratsiyaga qatnaşadigan bölsak, savdo aloqalarining rivojlanişi natijasida biz ham özimizning iqtisodiy rivojlanişimizni ta'minlaşimiz mumkin. Faqat qöşimça sifatida yana bir aytmoqçi bölgan narsam, biz kuzatuvçi maqomida kirsak, mana şu holatda bizning iqtisodiyotimiz qaysi tarmoğiga qay darajada salbiy ta'sir körsatişi mumkinligini bilib olib, uni oldini oliş çoralarini ham körişimiz mumkin. Çunki mana bitta misolni aytyapsiz. Mehnat muhojirlari töğrisida. Albatta, mehnat muhojirlari 183 kundan ortiq yaşaydigan bölsa, Rossiyada ham, Qozoğistonda ham soliqqa tortilişi mumkin. Lekin şunga qaramasdan, integratsiya böladigan bölsa, ularni öşa yerda borib, mehnat faoliyatini amalga oşirişlari uçun tartiblar osonlaşadi.
Erkin Gadoyev
Foto: buxgalter.uz
Intervyuni töliq holda yuqoridagi video orqali tomoşa qilişingiz mumkin.
