90-yillarning boshlaridan Nursulton Nazarboyev davlat rivojlanishining barcha sohalarida tezkor islohotlar dasturini ishlab chiqdi va milliy modernizatsiyani muvaffaqiyatli amalga oshirdi. U o‘zining rivojlanish formulasini «avval iqtisod, keyin siyosat» deb belgiladi. Boshqacha qilib aytganda, demokratik institutlarni rivojlantirish uchun birinchi navbatda iqtisodiy jihatdan rivojlanish kerak edi. Bugungi kunda ushbu tajriba «Nazarboyev modeli» yoki «Qozog‘iston yo‘li» sifatida ham tanilgan. Ushbu modelning asosini esa puxta va izchil isloh qilingan davlat tuzilmasi tashkil etadi. Agar Qozog‘istonning o‘ttiz yillik rivojlanish tarixini umumlashtiradigan bo‘lsak, mamlakat birinchi prezidentining sa'y-harakatlarini uchta asosiy islohot va rivojlanish bosqichi sifatida tavsiflash mumkin.
Modernizatsiyaning birinchi bosqichi
Qozog‘istondagi birinchi modernizatsiya 90-yillarning boshlarida yuz berdi. Bu davrning maqsadi davlat boshqaruvi tizimini qayta qurish, bozor iqtisodiyotining asoslarini yaratish va jahon hamjamiyatiga integratsiyalashuv edi. Ushbu davrda Qozog‘iston iqtisodiy, ijtimoiy va siyosiy sohalarda «uch tomonlama o‘tish»ni amalga oshirdi. Qozog‘iston demokratiyani davlat apparatining siyosiy rivojlanishi uchun namuna sifatida tanladi. 1995 yilda yangi konstitutsiya asosida ijro, qonunchilik va sud hokimiyatlarining bo‘linishiga asoslangan siyosiy tizim o‘rnatildi va qonun ustuvorligining poydevori qo‘yildi. Davlat chuqur iqtisodiy o‘zgarishlarni amalga oshirdi va bozor iqtisodiyotining asosiy mexanizmlarini yaratdi. Davlat noaniqlik muhitida barqarorlikni ta'minladi va jamiyatda etnik va diniy hamjihatlikni saqlab qoldi.
Qozog‘iston o‘zini tinchliksevar mamlakat, deb e'lon qildi va SSSRdan meros qolgan to‘rtinchi yirik yadro arsenalidan voz kechdi. Yosh davlat jahon hamjamiyati a'zosi sifatida xalqaro miqyosda tan olingan dunyoning ko‘plab mamlakatlari bilan diplomatik aloqalar o‘rnatdi.
Ushbu jarayonda Qozog‘iston kutilmagan harakat bilan davlatning uzoq muddatli rivojlanish strategiyasini ishlab chiqdi. Nursulton Nazarboyev 1997 yilda «Qozog‘iston-2030 strategiyasi»ni e'lon qildi. Sobiq sovet ittifoqi davlatlari o‘z oldidagi eng dolzarb ijtimoiy, iqtisodiy va ichki siyosiy muammolar bilan andarmon bo‘layotgan bir paytda Qozog‘istonning birinchi prezidenti o‘z mamlakatini o‘ttiz yildan keyingi ufqqa qarashga undadi.
Modernizatsiyaning ikkinchi bosqichi
Qozog‘istonning ikkinchi modernizatsiyasi 1990-yillarning oxirida boshlangan va 2010-yillar o‘rtalarida yakunlandi. Bu davrda endi davlat sifatida shakllanib, oyoqqa turishni o‘rgangan Qozog‘iston 90-yillar boshlarida olib borilgan qat'iy islohotlar samarasini ko‘ra boshladi. Nursulton Nazarboyev rahbarligida iqtisodiyot barqaror o‘sishga erishdi. Mamlakatda zamonaviy davlat institutlari va o‘rta sinf shakllandi. Islohotlar natijasida jamiyatning farovonligi oshdi. 90-yillar boshida aholi jon boshiga yalpi ichki mahsulot (YaIM) hajmi 700 dollarni tashkil etgan bo‘lsa, 2013 yilda bu raqam 12 ming dollarga yetdi. Shu sababli, Jahon banki Qozog‘istonni o‘rtacha daromadli mamlakatlar qatoriga kiritdi. Qozog‘iston 1998 va 2008-2009-yillardagi inqirozdan jiddiy zarar ko‘rmasdan chiqib oldi. Ushbu holat yosh davlatning iqtisodiy qudratini namoyish etdi va davlat tuzilmasining mustahkamligini isbotladi.
