«Koronavirus homilador ayollar uçun grippdan köra xavfsizroq». Bölajak onalar uçun taskin va tavsiyalar
|22:34 / 21.07.202030 56812 min
«Men homiladorligimni bilmagan holda koronavirusga qarşi antibiotiklar içdim. Endi nima qilişim kerak?». Bunday savollarni ijtimoiy tarmoqlardagi tibbiy forumlarda köplab uçratiş mumkin. Qozoğistonda COVID-19 keng tarqalişi ortidan homilador onalar ham uşbu virusni yuqtiriş xavfi ortdi. Koronavirus yuqtirgan yoki uni yuqtiriş xavfiga duç kelayotgan homilador ayollar özlarining savollariga javob oliş uçun köproq qayerga murojaat qilişni bilmay sarson bölmoqda. Tengrinews.kz muxbiri qozoğistonlik akuşer-ginekolog, reproduktolog, tibbiyot fanlari doktori Vyaçeslav Lokşinning tavsiyalari bilan örtoqlaşdi.
COVID-19 homilador ayollar uçun xavflimi?
Koronavirus juda yuqumli virusli kasallik hisoblanadi va homilador ayollarda oddiy odamlarga qaraganda uni yuqtirişga moyillik köproq. Bunga sabab bölajak onalarda homiladorlik tufayli immunitet pasayib ketadi. Bugungi kunda Qozoğistonda 1000ga yaqin homilador ayollar koronavirusga çalinganlik taşxisi bilan röyxatga olingan. Kasallik yuqtirganlar orasida homiladorlikning turli bosqiçida bölganlar bor: kimdir ilk bosqiçda, kimdir örta bosqiçda, kimdir esa yaqin kunlarda ona böliş arafasida. Bundan taşqari, Qozoğistonda koronavirus yuqtirgan yuzdan oşiq homilador ayollarning allaqaçon közi yorigan. Tuğilgan gödaklarning 99 foizida koronavirus yöq.
Virus juda katta deb taxmin qilamiz va bu uning öziga xos xususiyati. U yöldoş tösiği orqali öta olmaydi, aniqroği uni kesib öta olmaydi va şu tufayli homila himoyalanadi. Şu jihatdan koronavirus homilador ayollar uçun grippga qaraganda kamroq xavfli. COVID-19 parranda yoki çöçqa grippiga qaraganda ham ança kam ta'sir qiladi. Albatta, biz uşbu xususiyatni birinçi bölib körgan xitoylik hamkasblarimizning tajribasidan kelib çiqib bildiryapmiz. Şuningdek, biz Italiya va Ispaniya şifokorlarining amaliyotini ham çuqur örgandik.
Hozir ança tajriba töpladik. Bugungi kunda uşbu tajribani töplay boşlaganimizga endi 6-7 oy bölmoqda. Şuning uçun, biz hali ham COVID-19 şaroitida ona qornida bölgan bolalarning özini qanday tutişini bilmaymiz. Mamlakatimizda koronavirus bilan kasallangan ilk bolalar 2021 yil boşida tuğilişi mumkin.
Pandemiya şaroitida homilador böliş kerakmi?
Hozir oson vaqt emas. Pandemiya tarqalişi şaroitida soğliqni saqlaş tizimiga juda katta yuk tuşyapti. Agar homiladorlikda qandaydir xavf tuğilsa, bölajak onalar yordam sörab murojaat qiladigan tayinli joyning özi yöq. Hamma bugun özi bilan özi ovora. Bunday holatda, homilador böliş uçun biroz kutiş kerak deb öylayman. Lekin ikkinçi tarafdan ayrim ayollarga homiladorlikni şunçaki keçiktiriş ham yaxşi oqibatlarga olib kelmaydi.
Mavzuga oid
1-2 yil yoki koronavirusga qarşi vaksina tayyor bölgunça kutişga tayyor juftliklar ham yetarliça. Menimça, barça xatarlarni inobatga olamiz deb uzoq vaqtni ötkazib yuborişning hojati yöq. Bundan taşqari, agar siz allaqaçon koronavirus yuqtirgan bölsangiz, unda homiladorlikni xavfsiz tarzda rejalaştirişingiz mumkin. Yuqorida aytganimday, 99 foiz hollarda koronavirus homilaga ta'sir qilmaydi, unga yuqmaydi va çaqaloqlar soğlom tuğiladi. Şuning uçun ham homiladorlik körinadigan asoratlarsiz odatdagiday davom etadi.
Endi sun'iy uruğlantiriş orqali homilador bölişga kelsak, pandemiya endigina boşlanganida, bizning klinikamiz embrionlarni köçirib ötkaziş amaliyotini bekor qildi. Ammo keyin biz bu sohada ham işlarni davom ettirişga qaror qildik, çunki köp oilalarga farzandli böliş muhim edi. Şu tufayli sun'iy uruğlantiriş böyiça ham köp murojaatlar böldi.
Bundan taşqari, tabiiy ravişda homilador bölayotgan ayollarning aksariyati azbaroyi tezroq farzand körişni xohlagani uçun koronavirus pandemiyasining tugaşini kutib ötirişni xohlamaydi. Ammo homiladorlik haqida keyin bilişadi. Şu sababli, embrion köçirilişini qayta tiklaş töğrisida qaror qabul qilindi. Bilişimça, may oyi oxiriga kelib, barça reproduktiv klinikalar uşbu işni davom ettira boşladi.
Har doim homiladorlik rejalaştirilganda ayollarga foliy kislotasi yetarli miqdorda buyuriladi. Şuningdek, D vitaminini köproq qabul qiliş tavsiya etiladi, bu koronavirus kasalligidan keyin tananing tiklanişiga ijobiy ta'sir körsatişi isbotlangan. Köproq meva va sabzavotlarni iste'mol qiliş, nafas oliş yöllarini çiniqtiriş maşqlarini bajariş tavsiya etiladi. Bir söz bilan aytganda, homilador böliş uçun toza havoda yuriş, jismoniy maşqlar bajariş va ijobiy kayfiyat juda muhim.
Aslida pandemiya boşlanişidan oldin ham ayollarga şunday tavsiyalar berilgan. Bu tavsiyalarga amal qiliş har qanday şaroitda ham naf beradi. Masalan, koronavirus pandemiyasi vaqtida ularni bajarib yuriş virusni yuqtirmaslikka yoki yuqtirsa ham uning asoratlari yengil ötişiga yordam beradi.
Bölajak onalar uçun qat'iy karantinga rioya qiliş muhim. Virus yuqtirmaslik uçun iloji boriça köproq harakatda böliş lozim. Odamlar gavjum bölgan joylarga borişdan tiyiliş, masofa saqlaş, har doim niqobda böliş kerak. Katta oilada masofa saqlaş qiyin, çunki er, bolalar va ota-ona bor. Oila a'zolaridan biri virus yuqtiradigan bölsa, u homilador ayolga virus yuqtirmaslik uçun albatta özini özi yakkalaşi kerak.
Şuningdek, koronavirus pandemiyasi homiladorlik jarayoniga özgartirişlar kiritganini ham ta'kidlaşni istardim. Bugungi kunda akuşerlik, ginekologiya va perinatologiya instituti bilan avvalgilaridan farq qiladigan dastur işlab çiqdik. Yangi dasturning öziga xos xususiyati şundaki, homilador ayollar körik va kompleks tekşiruvdan ötiş uçun murojat qilganda albatta şifokor maslahatini oliş uçun ham murojat qilişlari kerak.
Ular birinçi kompleks tekşiruvdan homila 12 haftalik bölgunga qadar, ikkinçisida 22 haftalik bölganidan keçiktirmay, uçinçisida 28 haftalik bölganda keçiktirmasdan ötişlari kerak. Undan boşqa paytlarda esa virus yuqtirib olmaslik uçun homilador ayollar maslahat oliş uçun turli klinikalarga borişdan tiyilib turişlari kerak.
Homilador ayolda koronavirus bölsa, qanday yöl tutiş kerak?
Homilador ayollarning koronavirusdan davolanişi boşqalardan farq qilişi tabiiy hol. Ularga virusga qarşi turli antibiotiklarni qabul qiliş mutlaqo tavsiya etilmaydi. Faqat favqulodda holatlarda antibiotiklar qabul qiliş mumkin. Qolaversa, bugungi kunda COVID-19’ni davolaydigan dorilar topilgani yöq, şuning uçun şifokorlar homilador ayollarga turli dorilarni tavsiya qilişdan tiyilib turibdi.
Homilador ayollarga ular bakterial infeksiya klinikasiga murojaat qilgandagina antibiotiklar qabul qiliş tavsiyasi beriladi. Masalan, pnevmoniya harorat 5-7 kun davomida doimiy baland bölsa, bakteriyalar keltirib çiqaradi. Ana şunday holatda homilaga salbiy ta'sir körsatmaydigan antibiotiklardan foydalaniş tavsiya etiladi. Har bir dorining körsatmalarida homiladorlik paytida nimani qabul qiliş mumkinligi yozib qöyilgan. Qoida tariqasida asosan antibiotiklar guruhiga kiruvçi penitsillin keng qöllanadi. Antibiotiklarning tetrasiklin guruhiga kiruvçi dorilarni qabul qiliş tavsiya etilmaydi.
«Fraksiparin», «Kleksan» kabi dorilar esa homilador ayollarga tavsiya etiladi. Ma'lum darajada ular homilador ayollar tanasiga ijobiy ta'sir körsatadi. Şuningdek, homilador ayollar «Aspirin»ni ham qabul qilişi mumkin. U bölajak onalar uçun paratsetamolga qaraganda nisbatan foydali.
Bundan taşqari, homilador ayol hamma narsani faqat şifokor buyurganidek bajarişi juda muhim. Agar kasallik asoratlarsiz ötayotgan bölsa, unda qandaydir dorini qabul qilmagan yaxşi. Agar pnevmoniya kabi asoratlar bölsa, unda homilador ayollarni kasalxonada davolaş kerak. Şuningdek, bölajak onalar uçun kompyuter tomografiyasi tavsiya etilmasligini biliş juda muhim.
Amaliyot şuni körsatmoqdiki, koronavirus yuqtirgan homilador ayollarning aksariyati tabiiy ravişda tuğmoqda. Agar kesarça uçun körsatmalar mavjud bölsa, unda çaqaloq albatta operatsiya yöli bilan olinadi. Tuğruq yoki kesarça paytida şifokorlar jamoasi yangi tuğilgan çaqaloqni yetarliça himoya qiliş va unga virus yuqtirmaslik uçun albatta maxsus himoya kostyumlarida bölişi lozim.
Aniq holatni bilmagan holda antibiotiklardan foydalaniş
Aksariyat antibiotiklar unçalik xavfli emas. Virusga qarşi dorilar juda xavfli. Agar homilador ayol ularni qabul qilgan bölsa, unda albatta şifokor bilan maslahatlaşiş lozim. Ba'zida maslahatlaşgandan söng homiladorlikni töxtatiş lozim bölib qolişi mumkin. Virusga qarşi qabul qilingan dorining homilaga, ayniqsa dastlabki ikki oyda homila organlari va tizimlari şakllanişiga qanday salbiy ta'sir körsatişini tekşirib köriş kerak. Ammo yana bir bor aytaman, penitsillin guruhiga kiruvçi antibiotiklar tuğilmagan bolaga salbiy ta'sir körsatmaydi. Şuningdek, doksisiklin va makrolid guruhiga kiruvçi antibiotiklar ham homilador ayollar uçun unçalik xavfli emas.
Koronavirusga çalingan ona bolasini emizişi mumkinmi?
Jahon soğliqni saqlaş taşkiloti tavsiyalariga köra, koronavirus yuqtirgan ona bolasini emizişi mumkin. Ötkazilgan tadqiqotlar virusning ona suti orqali yuqmasligini isbotladi. Ammo Qozoğistonda biz uşbu amaliyotdan voz keçişga qaror qildik. Virus yuqtirgan ona öz bolasini emizayotganda har gal himoya kostyumi, niqob va közoynak kabilarni kiyişi va taqişi lozim böladi. Bularning barçasi köp vaqtni oladi va albatta, juda murakkab jarayon hisoblanadi. Şuning uçun tuqqan ayollar faqat COVID-19 aniqlanmaganda yoki kasallikdan tuzalganda bolasini qöliga olişi mumkin.
Agar koronavirus yuqtirgan ona uyda bölsa, u özini bolasidan ajratib qöysa yaxşiroq böladi. Bunday holatlarda, vahima tuşmaslik, ortiqça taşvişlanmaslik juda muhim. Yangi tuğilgan çaqaloqlar virusga unça moyil bölmaydi, sababi ular kuçli immunitetga ega böladi. Şu sababli yangi tuğilgan bolalarning koronavirus yuqtiriş ehtimoli juda kam. Mabodo virusni yuqtirganda ham uni alomatlarsiz ötkazib yuboradi.
Şuning uçun, agar onada harorat va boşqa alomatlar bölsa ham bolasini emizaverişi mumkin. Yana bir bor ta'kidlayman: ona sutida virus yöqligi isbotlangan.
Ehtimol, odamlar karantin tufayli ança erkinroq bölişyapti. Işonç bilan aytişim mumkin, avval turli sabablar bilan homilador böla olmagan ayollar karantin paytida yaxşi imkoniyatlarga ega bölişdi. Pandemiya tarqalişidan oldin iş bilan boğliq bölgan turli bosimlar karantin paytida bölmaydi. Qisqasi, ularning erki öz qölida böladi. Bunday şaroit homilador böliş uçun juda qulay hisoblanadi. Oldinlari bepuştlik haqida taşvişlanganlar ham koronavirus xavfi ortidan unday narsalarni öylamay qöydi. Bu ham homilador böliş uçun yaxşi şaroit yaratadi.
COVID-19 haqiqatan ham jiddiy muammo, lekin biz uni butun dunyodagi barça professionallar bilan birgalikda örganmoqdamiz. Yakuniy aniq natijalarni keyingi yilning boşida olamiz. Biz xitoyliklar, italiyaliklar va ispanlarning tajribasini kuzatyapmiz. Har qanday holatda homilador bölişni va tuğişni töxtatişning hojati yöqligiga işonamiz. Farzand körişni xohlovçi oilalar albatta maqsadiga yetişi kerak.
