Angliyada bölajak şifokorlar qanday öqitiladi? King’s College London'ga sayohat
|02:14 / 01.08.202017 6529 min
Tibbiyot ta'limi ilğor mamlakatlar haqida gap ketganda köplab davlatlarni sanab ötiş mumkin. Ammo fakt şuki, ta'limning boşqa yönalişlari qatori meditsinada ham AQŞ va Buyuk Britaniya universitetlariga yetadigani köp emas.
Nufuzli QS World University Rankings reytingining amaldagi talqiniga köra, dunyodagi eng yaxşi 20ta tibbiyot OTMdan 16tasi AQŞ va Buyuk Britaniyada joylaşgan.
Londondagi Qirol kolleji – King’s College ham ana şu kuçli yigirmatalikdagi universitetlardan biri. Biz Buyuk Britaniyaga safarimiz mobaynida uşbu kollejda bölib, u yerda tibbiyot yönalişida tahsil olayotgan Anvarjon Muhammadaminov bilan suhbatlaşdik.
Anvarjon ayni paytda 4-kursni tamomlagan, bir yildan söng tibbiyot bakalavri diplomini oladi. U asrlardan buyon tibbiyotdan ta'lim berib keladigan maşhur kollejdagi ta'lim jarayonlari haqida hikoya qilib berdi.
Anvarjonning aytişiça, Qirol kollejining Tibbiyot fakulteti – Angliyadagi eng uzoq tarixga ega ta'lim maskanlaridan biri. Ma'lumotlarga köra, fakultet asoslari 1173 yilda ta'lim beriluvçi gospital sifatida oçilgan şifoxonaga borib taqaladi. Muassasa 1550 yilga kelib, rasman tibbiyot oliygohi (medical school) maqomini olgan.
Fakultet şaharning tarixiy markazida, London köprigi yaqinida joylaşgan ekan. Oliygohning uzoq ötmişga ega ekani bir qaraşdayoq közga taşlanadi: örta asrlar Angliyasiga monand arxitekturaviy uslubdagi binolar ohori tökilgan bölsa-da, öz jozibasini yöqotmagan va hamon foydalanişda.
Kampus böylab yurar ekansiz, bir neçta haykallar, soya-salqin xiyobon va çim ustida dars bilan maşğul yoki şunçaki suhbatlaşib ötirgan köplab talabalarni uçratasiz (Britaniyada pandemiya tarqalişidan avval bölib qaytgan edik). Anvarjon bilan fakultetning talabalar bilan töla kutubxonasi, ma'ruza zallari va seminar xonalarida bölib, zamonaviy universitetdagi akademik hayot muhitiga guvoh böldik: turli millat va irqqa mansub, majburiy formasiz, yelkasiga ryukzak ortgan, qölida gadjetlardan taşqari bir neçtalab kitoblar olib yurgan yoşlar, texnologik jihozlangan dars xonalari...
Mavzuga oid
Anvarjon Muhammadaminov
«Angliyada tibbiyot sohasida öqiydigan özbekistonliklar juda ham kam»
Qirol kolleji (oçilişiga vasiylik qilgan qirol Georg IV şarafiga şunday nomlanadi) – Buyuk Britaniyada tibbiyot yönalişida öqiş istagidagi abituriyentlar eng köp hujjat topşiradigan oliygoh. Tabiiyki, unga öqişga kiriş boşqa universitetlar talabasi bölişdan köra ança qiyinroq.
«Angliyada 6-7 yildan beri yaşayotgan bölsam, biror marta doktorlik sohasida öqiyotgan özbekistonlik studentlarni uçratmadim. Men tanigan köp tengdoşlarim bu yerda biznes, iqtisod, dasturlaş kabi yönalişlarda öqişyapti.
Buning bir neçta sabablari bor. Avvalo, bu yerda ham tibbiyot oliygohiga öqişga kiriş qiyin. Men özim öqiyotgan joyga har yili 5,5 ming kişi hujjat topşiradi va faqatgina 350ga yaqin talaba öqişga qabul qilinadi.
Angliyada tibbiyot yönalişida öqiş uçun alohida UKCAT (United Kingdom Clinical Aptitude Test) degan imtihonni topşiriş kerak, undan ötiş judayam qiyin.
Bundan taşqari, har bir abituriyent nega şifokor böliş uçun öqimoqçiligi, nega aynan şu kasbni tanlayotgani haqida erkin inşo (personal statement) yozişi kerak. Undan keyin oxirida oğzaki suhbat ham qilinadi va aynan şu bosqiç, menimça, eng murakkabi.
Özbekistondan medik-talabalar kamligiga kontrakt narxi muhim sabablardan biri. Tibbiyot yönalişida kontrakt boşqa sohalarga qaraganda bir neça barobarga qimmat yuradi. Yaxşi tibbiyot oliygohlarida öqiş qiymati yiliga 30 mingdan 50 ming funtgaça. King’s College'da 35-40 ming funt sterling atrofida. Stipendiya berilmaydi.
Öqişni tamomlaşimga bir yil qoldi. Niyatim – ortopediya va travmatologiya böyiça yetuk jarroh bölib yetişiş», – deydi Anvarjon Muhammadaminov.
«Amaliyotga va bemorlar bilan qanday muomala qilişni örgatişga katta e'tibor beriladi»
— Bu yerda bitiruvçi doktor sifatida işlay boşlaganida unga amaliyotda nimalar kerak bölsa, ana şularni örgatişga katta urğu beriladi. Anatomiyaning qaysi joyi kerak böladi, u farmakologiyadan nimalarni bilişi kerak, ana şularga qarab, amaliyotda qöl keladigan bilimlar qunt bilan, çuqur örgatiladi.
Undan taşqari, bu yerda bölajak şifokorlarga muomala madaniyatini ham singdirişga alohida e'tibor qaratiladi. Esimda, birinçi kursdan beri haftasiga kamida 2-3ta darsda faqatgina odamlar bilan muomala qiliş, bemor bilan gaplaşiş örgatiladi.
Buning uçun maxsus tayyorlangan aktyorlar olib kelinadi: ular patsiyent rolida, talaba esa şifokor örnida böladi. Qiyin vaziyatlarda, masalan, kimgadir saraton taşxisi qöyilgan bölsa, unga buni qanday qilib aytiş kerak? Buni eşitib kimdir yiğlasa, kimdir esa senga jahl qilsa, sening bunga reaksiyang qanaqa böladi, vaziyatdan qanday çiqib ketasan? Konsultatsiyaga kelgan bemor bilan qanday muomala qiliş kerak? Ana şularni örgatişadi.
«Talabalar ilmiy faoliyatga rağbatlantiriladi»
— Anatomiyani öqitişga juda katta urğu beriladi. Birinçi kursda «Cadaver dissection» ötiladi, ya'ni jasadni yorib köriş. Anatomiyani örgatiş uçun bir neçta studentdan iborat guruhga bitta jasad beriladi, ular butun öquv yili davomida leksiyada örgatilgan anatomiyani amalda qöllab, jasadni kesib köriş orqali, tana tuzilişini imkon qadar töliq örganib çiqadi.
Menimça, yaxşi şifokor bölib yetişiş uçun tibbiyot ta'limidagi bu amaliyot katta foyda beradi.
Bundan taşqari, talabalarning ilmiy iş qilişiga alohida e'tibor qaratiladi. Har bir talaba 2-kursdan boşlab öziga biriktirilgan professor-öqituvçi bilan ilmiy iş olib boradi. Men özim 2ta maqola çiqarganman, uçinçisini jurnalga endi yubordim, ma'qullansa, naşrdan çiqadi.
Faqat men emas, har bir talaba xuddi şunday maqolalar yozişga rağbatlantiriladi. Bu keyinçalik doktor bölganda ilmiy iş qilişda mutaxassisning öziga işonçini oşiradi.
«Amaliyot ötaş uçun Amerikaga bormoqçiman»
— Kollejimizda tibbiyot böyiça öqiyotgan talabalar 5-kursda, yakuniy imtihonlar tugaganidan keyin, kollejimiz tomonidan ikki oy muddatga dunyodagi eng yetakçi şifoxonalarga amaliyot uçun yuboriladi.
Qayerga borişni özing tanlaşing mumkin. Avstraliya, Yangi Zelandiya, Fransiya, Germaniya, Yaponiya, Kanadaga borişni rejalaştirilayotgan örtoqlarim bor. Men esa Amerikani tanlaganman. Ikki oy AQŞdagi Jons Hopkins kasalxonasida amaliyot ötaş niyatim bor.
Talabalarga böş vaqtida işlaşga ruxsat beriladi. Ayniqsa, doktor bölmoqçi bölganlarni öqiş davomida tibbiy birodar yoki hamşira bölib işlaşga rağbatlantirişadi, bu borada yordam ham berişadi.
Leksiya zallarida har bir ma'ruza videotasvirga tuşiriladi. Buning afzal tarafi – student imtihonga tayyorlanayotgan paytda ötib ketgan leksiyalarni yana boşqatdan köriş imkoni böladi. Bundan taşqari, biror sabab bilan qaysidir ma'ruzani ötkazib yuborgan bölsang, videodan körib olişing mumkin.
Qolaversa, leksiyalar davomida monitorda körsatilgan slaydlar darhol talabalarning onlayn platformasiga yuklanadi. Natijada har bir student ularni köçirib olib, qayta örganib çiqa oladi.
«Angliyada şifokor özi istagandek dori yozib bera olmaydi»
— Özbekistonda bitta kasallik bilan beşta doktorga borsang, ular senga beş xil dori yozib beradi. Angliyada esa NICE degan alohida davlat taşkiloti bor. Bu yerda har bir yönalişning eng yaxşi mutaxassislari tanlab olinib, ular tomonidan kasalliklar böyiça davolaş protokollari işlab çiqiladi.
Uşbu protokollar internetda joylanib, barça şifokorlarga tarqatiladi. Davolovçi şifokorlar ana şu standartlar asosida iş körişi kerak. Standartdan çetga çiqqan doktorlarning litsenziyasi olib qöyilişi mumkin, bunga juda jiddiy qaraladi.
Şuning hisobiga bemor Londondagi şifokorga boradimi, Mançester yoki boşqa kiçikroq şahardagi doktorgami – farqi yöq, unga bir xil «leçeniye» yozib beriladi.
Central Asia International Hardware Expo - Markaziy Osiyo quriliş asboblari, uskunalari va mahkamlaş buyumlari bozoriga töğridan-töğri çiqiş imkoniyati
Özbekiston volframi xalqaro eʼtirofga sazovor böldi
Puçon va KT&G Yaşil taşabbusni boşlamoqda
Laboratoriya sokinligining ham harorati bor: Özbekiston uçun Smolensk uskunalari
Uztelecom tarmoği modernizatsiyasi: yölning 90 foizi ortda qoldi. Oldinda yana qanday işlar bor?
Pauzasiz endoskopiya: muolaja xonasi eşigi ortida nimalar sodir böladi?
Yiliga 25 mingdan ortiq yangi uskuna: Özbekistonda $50 mln investitsiya hisobidan “NURA Electric” elektrotexnika majmuasi işga tuşirildi
Central Asia International Hardware Expo - Markaziy Osiyo quriliş asboblari, uskunalari va mahkamlaş buyumlari bozoriga töğridan-töğri çiqiş imkoniyati
Özbekiston volframi xalqaro eʼtirofga sazovor böldi
Puçon va KT&G Yaşil taşabbusni boşlamoqda
Laboratoriya sokinligining ham harorati bor: Özbekiston uçun Smolensk uskunalari
Uztelecom tarmoği modernizatsiyasi: yölning 90 foizi ortda qoldi. Oldinda yana qanday işlar bor?
Pauzasiz endoskopiya: muolaja xonasi eşigi ortida nimalar sodir böladi?
Yiliga 25 mingdan ortiq yangi uskuna: Özbekistonda $50 mln investitsiya hisobidan “NURA Electric” elektrotexnika majmuasi işga tuşirildi
