Qorabog‘dagi urush, uchinchi kun: Turkiya Ozarboyjonga harbiy yordam va'da qilmoqda, frontda jiddiy o‘zgarish yo‘q

«Biz bu mojaroni tinch yo‘l bilan hal qilish ustida ko‘p ishladik. Endi biz bu muammoni tubdan hal qilishni xohlaymiz», dedi seshanba kuni Ozarboyjonning Anqaradagi elchixonasiga tashrif buyurgan Turkiya TIV rahbari Mavlud Chovusho‘g‘li.

Chovusho‘g‘liga hamrohlik qilgan hukumatdagi partiya raisi o‘rinbosari Numan Kurtulmush «Turkiya Ozarboyjonga qilingan hujumni o‘ziga hujum o‘laroq qabul qilishi»ni qo‘shimcha qildi.

Rossiya prezidenti matbuot kotibi Dmitriy Peskov esa Turkiya TIV bayonotiga munosabat bildirib, «olovga yog‘ quymaslikka» chaqirdi. «Biz barcha mamlakatlarni, ayniqsa, Turkiya kabi sherik davlatlarni urishayotgan tomonlarni o‘t ochishdan to‘xtatish va bu uzoq yillik mojaroni siyosiy va diplomatik vosita orqali tinch yo‘l bilan hal qilishga qaytish uchun barcha imkoniyatlarni ishga solishga chaqiramiz», dedi u.

Prezident Rajab Toyyib Erdo‘g‘andan boshlab barcha turk rasmiylari 27 sentabr kunidan Ozarboyjonni qo‘llab-quvvatlashmoqda va bu davlatga barcha vositalar bilan yordam berishga tayyorliklarini aytishmoqda.

Ozarboyjonning rasmiy versiyasiga ko‘ra, Qorabog‘dagi harbiy harakatlarni bu safar armanlar boshlashgan. Armanistonliklar esa Ozarboyjon oldindan tayyorlangan holda hujum boshlaganini aytmoqda.

Tomonlarning frontdagi so‘nggi harakatlari to‘g‘risida ma'lumotlar juda kam va borlarining ham aniqligini tekshirish imkonsiz bo‘lib qolmoqda. Aytish mumkinki, seshanba kuni ham front chizig‘ida sezilarli o‘zgarishlar ro‘y bermagan.

Seshanba kuni davomida ikki tomon ham hujum boshlangani yoki hujum boshlashga harakat bo‘lgani haqida xabar tarqatdi - Ozarboyjon armiyasi janubda, Eron bilan chegaralar yaqinidagi Fuzuliy yo‘nalishida harakatlangan.

Rasmiy Yerevan seshanba kuni raqib endi Qorabog‘ hududida emas, Armaniston hududida harbiy harakatlar boshlagani, aviatsiya kuchlari amaliyoti vaqtida turklarning F-16 rusumli qiruvchi samolyoti armanlarning Su-25 samolyoti tomonidan urib tushirilgani haqida xabar berdi.

Armaniston mudofaa vazirligi talqiniga ko‘ra voqealar quyidagicha rivojlangan: Ozarboyjon harbiy-havo kuchlari seshanba tongida Armaniston hududidagi Vardenis shaharchasiga zarba berishni boshlagan, natijada quruqlikda bir kishi halok bo‘lgan; bu hujumga javob qaytarish uchun arman samolyotlari havoga ko‘tarilgan; Ozarboyjonning Ganja shahridagi aerodromidan esa turklarning F-16 rusumli harbiy samolyotlari harbiy harakatlarga qo‘shilgan, ulardan biri hali Ozarboyjon havo kengliklarida ekanida bir necha kilometr masofadan turib arman raketasi tomonidan urib tushirilgan, uchuvchi halok bo‘lgan.

Armaniston tomoni seshanba kuni kechqurun holatiga ko‘ra ham bu borada ishonchli dalil taqdim etmadi - faqat havodan berilgan zarba tufayli yonib ketgan avtobus tasvirlangan video tarqatildi, lekin bu avtobus qachon, qayerda va nima uchun yona boshlagani tushunarsiz qolgan.

Ozarboyjon va Turkiya bu ayblovlar asossiz ekanini bildirdi; Turkiya prezidenti matbuot xizmati rahbari Faxriddin Oltin bu xabarlarni «arzon tashviqot o‘yinlari» deb baholadi.

Armaniston Ozarboyjondan farqli ravishda Rossiya va yana bir necha possovet davlatlar bilan birga KXShT (Kollektiv xavfsizlik to‘g‘risidagi shartnoma tashkiloti) harbiy tashkiloti tarkibiga kiradi, kelishuvga ko‘ra, bu ittifoq a'zolaridan birining hududiga hujum qilinganida boshqa a'zolar yordamga kelishi belgilab qo‘yilgan.

Lekin Tog‘li Qorabog‘ Armaniston hududi hisoblanmaydi - xalqaro hamjamiyat bu hududni Ozarboyjon hududi sifatida tan olgan, harbiy harakatlar ushbu hududdan Armaniston hududiga ko‘chmas ekan, Rossiya bu nizoga aralashishga haqli bo‘lmaydi.

Rossiya shusiz ham harbiy mojaroga aralashmoqchimas va tomonlarni o‘t ochishni to‘xtatishga chaqirmoqda.

Armanistonning Rossiyadagi elchisi Vardan Toganyan seshanba kuni RIA Novosti agentligi muxbiri bilan suhbatda, Yerevan hozircha KXShTga murojaat qilmagani, ammo a'zo davlatlar rahbarlari bu masalani muhokama qilishgani haqida aytdi.

Qurbonlar soni
Armaniston Ozarboyjondan farqli ravishda janglar vaqtida halok bo‘lgan harbiylarning nomlari yozilgan ro‘yxatni e'lon qilib bormoqda. Seshanba kuni kechqurun bu ro‘yxatdagi nomlar soni 80taga yetdi.

Ozarboyjon hukumati esa o‘z harbiy yo‘qotishlari haqida ma'lumot bermayapti.

Ozarboyjon bosh prokuraturasi seshanba kuni artilleriya hujumlari oqibatida tinch aholi orasida 12 kishi halok bo‘lib, 35 kishi jarohatlangani haqida ma'lum qildi.

Hozircha jahon nashrlari bu xabarlarni mustaqil manbalar orqali tasdiqlashning imkonini topa olmagan.

Yollanma jangchilar bilan suhbatlar
Seshanba kuni Britaniyadagi bir necha nashr Turkiya ta'siridagi «Suriya milliy armiyasi» guruhi jangarilari Ozarboyjonga yuborilayotgani haqida yozib chiqdi.

Barcha nashrlarning xabarlari suriyalik yollanma jangchilar ekani aytilgan odamlarning so‘zlariga asoslangan: bu ma'lumotlar boshqa manbalar tomonidan tasdiqlanmagan. «Suriya milliy armiyasi» va Ozarboyjon hukumati bu ayblovlarni rad etgan, Turkiya hozircha bu xabarlar yuzasidan izoh bermagan.

Guardian gazetasi uch nafar suriyalik jangchi bilan gaplashgan, ular o‘zlari Ozarboyjonda jang qilish uchun yollangani haqida aytishgan. Ular o‘zlarini 13 sentyabrdayoq Afrinda yollashgani va oyiga 1300 dollardan maosh va'da qilingani (bu Suriya armiyasida xizmat qiluvchilar uchun to‘lanadigan maoshdan ko‘p) haqida gapirishgan. Ularni hozircha Ozarboyjonga yuborishmagan.

Times gazetasi «Suriya milliy armiyasi» jangchisi, idliblik Muhammad Mahmud al-Suroniy bilan gaplashgan, u o‘zi va 200ga yaqin quroldoshini katta pul va'da qilib Qorabog‘dagi urush uchun yollashgani haqida aytib bergan. 

Reuters agentligi ham o‘tgan haftada Suriyadagi turli guruhlarga mansub bo‘lgan ikki jangari bilan gaplashgan, ular Afrinda turklar tomonidan Qorabog‘dagi urushga jalb qilinganliklari haqida ma'lumot berishgan. Agentlik suhbatdoshlari ularni 25 sentyabrda Ozarboyjonga yuborish rejalashtirilayotganini aytishgan, keyinroq ular bilan aloqa uzilib qolgan.

Shuningdek, Suriya masalasida ekspert bo‘lgan amerikalik Elizabet Tsurkov tvitterdagi sahifasida va bir qancha nashrlarga bergan intervyularida Qorabog‘dagi urushga jalb etilgan bir necha suriyalikni tanishi haqida ma'lum qilgan. U bu odamlar hozirda chindan ham Ozarboyjonga jo‘natilgani yoki jo‘natilmagani haqida aniq bilmasligini qo‘shimcha qilgan.

Xalqaro hamjamiyat tinchlikka chaqirishda davom etmoqda

Tog‘li Qorabog‘dagi urush seshanba kuni kechqurun (Yevropada chorshanbaga o‘tar kechasi) Nyu-Yorkda BMT Xavfsizlik kengashida muhokama qilinishi kutilmoqda.

Dunyoning qudratli davlatlari, shu jumladan Xavfsizlik kengashi a'zolari tomonlarni o‘t ochishni to‘xtatish va qariyb 26 yildan buyon samarasiz davom etayotgan muzokaralarga qaytishga chaqirmoqda.

Turkiya prezidenti ma'muriyatining kommunikatsiyalar bo‘yicha departamenti rahbari Faxriddin Oltin XK yig‘ilishi oldidan tvitterida kengash mojaroni hal etish uchun asos tashkil etishiga umid bildirdi. Shu bilan birga, u Turkiya «Ozarboyjonga bosib olingan yerlarini qaytarib olishda yordam berishga tayyorligi»ni ta'kidlab o‘tdi.

Seshanba kuni kechqurun Qorabog‘dagi urush Venada YeXHT doimiy kengashining favqulodda yig‘ilishida ham muhokama qilingan.