Quyida shunga va shu kabi holatga tushgan odamlarning o‘zini qanday his qilishiga doir bir qancha tushuntirishlar keltiriladi.
Hid bilish muammolari tez-tez kuzatilmoqdami?
Bu haqda ishonchli ma'lumotlar yo‘q. Ammo mavjud so‘nggi ma'lumotlar tahlilidan birida aytilishicha, bu koronavirusga chalingan yevropaliklar orasida har ikkinchi odamda, Osiyo mamlakatlaridagi bemorlarning esa 17 foizida kuzatilmoqda.
Umuman olganda sabab nima?
Bir necha nazariyalar mavjud:
- Burun shilliq qavati shishishi yoki burun to‘lib qolishi oqibatida hid uchun javob beruvchi molekulalar va ularni qabul qilib oluvchi retseptorlar o‘rtasidagi aloqa to‘silishi mumkin. Bu holat tumovga olib keluvchi virusli infeksiya kasalliklarida tez-tez sodir bo‘ladi. Ushbu nazariya bilan bog‘liq muammo shundaki, kovidning tumov alomatlari kuzatilmagan bemorlarida ham anosmiya va giposmiya rivojlanadi.
- Hid haqidagi ma'lumotni uzatishga javobgar bo‘lgan asab hujayralari o‘ladi, natijada bu ma'lumotlar miyaga yetib bormaydi. Bemorlarning katta qismida hid sezish qobiliyati asab hujayralaridan ko‘ra tezroq tiklanishi shubha uyg‘otadi. Bundan tashqari, koronavirus asab hujayralariga yopishib, ularning ichiga kira olmaydi, chunki ularda koronavirusning hujayraga kirishida odatiy yo‘lak vazifasini bajaruvchi maxsus «eshik»lar (ya'ni retseptorlar) mavjud emas.
- Virus miyaning hid uchun javob beruvchi qismlariga chuqurroq kirib boradi. Natijada, ularning faoliyati buziladi va hid sezilishi yo‘qoladi. Ammo bunda ham muammo shuki, yetkazilgan bunday shikastlar ko‘p sonli bemorlarning tez qayta tiklanishiga imkon bermagan bo‘lardi.
- Hid bilish tizimida qo‘llab-quvvatlovchi funksiyani bajaradigan hujayralar zararlanadi. Ular hidni qabul qilishning eng birinchi bosqichida qatnashadigan asab hujayralariga yordam beradi. Natijada asab hujayralari vaqtincha ishdan chiqadi. Ushbu nazariyaning yana bir tomoni shundaki, qo‘llab-quvvatlovchi hujayralar yangi koronavirus uchun zarur bo‘lgan retseptorlarga ega. Nazariy jihatdan, virus ushbu hujayralar orqali miyaning hidni tanish uchun javob beradigan qismlariga kirib, zarar ko‘lamini yanada kengaytirishi mumkin.
Asab hujayralari tiklanishga harakat qilganda va hali kerakli darajada ishlay olmagan vaqtda parosmiya paydo bo‘lib, hidlar ko‘ngil aynitish darajasida qabul qilinishi mumkin. Ammo, tan olish kerakki, olimlar uning sabablarini o‘rganishga kamroq e'tibor berishadi.
