«Panorama» va alyukobond qoplama. Nemis mutaxassisi Toşkentning zamonaviy qiyofasi haqida

Kinosaroy neoklassik bezaklar va şarqona naqşlarga oid uşbu qoidadan, şuningdek, şaharsozlikdagi perimetrli qurilişdan çetga çiqadi. U 1964 yilda V. Berezin, S. Sutyagin, Yu. Xaldeyev, D. Şuvayev va O. Legostayevalarning loyihasi böyiça S. Sutyagin tomonidan qurilgan. Binoning şakli kinozalning balandligi 22 metr bölgan yopiq hajmi va uzunasiga tortilgan, aksar qismi oyna bilan qoplangan, şu sababli yengil körinadigan ikki qavatli pavilon örtasidagi kontrast namoyon böladi.

Funksional ajratiş orqali vazifaga ideal darajada mos keladigan bino şakli va fasad tanlab olingan. Katta zalning hajmi kuzatuvçiga tevarakda köp uçraydigan ustunlarning bir neça marta kattalaştirilgan bölagi kabi körinişi mumkin, bino tarhida esa u mahalliy kaştaçilik an’analarining naqşlarini eslatadi. Mumtoz me’morçilikka oid postmodern iqtibosga yangi davrning ifodasi sifatida qaraydigan uşbu assotsiatsiya orqali binoga yana bir talqin va ma’no darajasi beriladi. Uşbu yopiq hajmdan farqli ölaroq, pavilon tösinlari şaffof va tabiiy körinadi. Pavilon kassa bilan birgalikdagi kiriş maydonini, garderob va bufet joylaşgan foye hamda ma’muriy xonalarni öz içiga oladi.

San’at saroyi garaj sifatida

Ötgan haftalar içida pavilon rejalaştirilgan ta’mirdan keyin qanday bölişi haqidagi rasmlar tarqab ketdi. Ular fasadning alyuminli kompozit panellar (afsuski, bu panellar binoning qiyofasini hozir ham buzib turibdi) bilan özgartirib yuborilişini va foyedan tarixiy avtomobillar uçun nimqoronği körgazma zali sifatida foydalanişni körsatadi.

Körsatilgan vizualizatsiya rasmlari asl loyihani umuman anglamaslikdan darak beradi. Közda tutilgan alyuminiyli kompozit panellar örniga katta hajmdagi oynalarni tiklaş va binoning uşbu qismiga erkinlikni qaytarib beriş juda muhimdir. Agar keng miqyosli reklama bannerlaridan voz keçilsa, unda ularning ortida joylaşgan xonalardan ham munosib ravişda, masalan, kafe, restoran yoki bar sifatida foydalaniş mumkin böladi. Binoga kirişdagi maydon inobatga olinsa, bunday inşoot, albatta, mehmonlarning bu yerga kinoga kelişini boşqa takliflar bilan boyitiş yoki yangi mehmonlarni jalb qiliş salohiyatiga ega bölardi.

Majmuaning me’moriy qiymatini va uning tarixiy uluşini ifodalab beriş va tuşunarli qiliş uçun içki dizaynni ham uning quriliş konsepsiyasiga yaqinroq qiliş maqsadga muvofiqdir. Haddan taşqari köp issiq ötişi masalalari texnik jihatdan quyoş nurlaridan himoyalovçi oyna va zamonaviy şamollatiş uskunalari vositasida hal qilinadi. Oynavand osmonöpar binolarni Toşkentda ham quriş mumkinligi allaqaçon boşqa joylarda namoyiş etilmoqda.

Loyiha mualliflaridan biri sifatida u, albatta, binoni özgartiriş yoki qayta tiklaş böyiça a’lo darajada maslahat bera oladi. Zamon talablariga hamohang ravişda bino özining asl konsepsiyasi va şaklidan qançalik köp qaytarib olsa, u şunçalik qadrli böladi. 

Garaj san’at asari sifatida

Yodgorliklarni muhofaza qilişning yana bir muammosi Buyuk Ipak yöli köçasi 297-uyda joylaşgan avtoustaxonada namoyon böladi. 36x80 metr ölçamdagi katta zal köçalarga qaragan ikkala tomonida ham oddiy, takrorlanuvçi şaklga ega bölgan: old tomondagi ön bitta va yon tomondagi beşta öqqa tortilgan ikki tavaqali yoğoç darvozaga ularning tepasida temir panjaralar ortidagi derazalar hamrohlik qiladi. Derazalarning tepasidan balandga kötarilgan devordan keyin parapetning töğri burçakli, quti şaklida biroz börtib çiqqan joyi örnaşgan. Darvoza öqining ikkala tomonida fasad dağal şaklda silliqlangan, uzun tabiiy toş plitalar bilan qoplangan bölib, ular şimol tomonda örnatilgan devoriy börtma naqş – relefning tagini ham taşkil qiladi. Balandligi 6 metrça keladigan bu san’at asarida ot ustidagi çavandoz tasvirlangan: dumini hilpiratib, mardonavor harakatlar bilan keng quloç yozgança yelib borayotgan bu juftlik barça xavf-xatarlarga qarşi turibdi. Ayni vaqtda, uşbu harakatlaniş vositasi bel va yelka böğimlarining aylana şakldagi tasviri orqali futuristik avtomobilni eslatib yuboradi.  

Bu yerda ham me’moriy meros bilan töğri munosabatda böliş borasida ayni savol örtaga çiqadi. Tuşunarli bölgan modernizatsiya jarayoni tufayli fasadning körinişi özgarişga uçradi: endilikda u bevosita devoriy relefgaça çözilgan, katta oynavand eşiklarga ega, biroz qizil aksent berilgan, funksional tarzda bölingan va gofrirovka qilingan kulrang tunuka devordan iborat. Devoriy börtma naqş saqlab qolinganligi olqişga sazovor. Afsuski, u özidagi tabiiy toş plitalari orqali yuzaga kelgan vizual boğliqlikni yöqotgan va ranglar tanlovi natijasida e’tibordan çetda qolgan (kulrang relef va kulrang fasad). Çunki, ustaxona va san’at asari örtasidagi aynan mana şu vizual boğliqlik mazkur obektning qiymati va uning tuşunarliligini belgilab bergan edi. Alohida san’at asarlariga ega bölgan boşqa köplab binolarda bölgani kabi, bu yerda ham bino buzilgan taqdirda aslida har doim binoga boğliq tarzda öylangan, uning bir qismi bölgan san’atga munosabat qanday bölişi borasida savol yuzaga keladi.

 Yodgorliklarni saqlaş masalasi har doim har bir yodgorlik uçun uning öziga xosligi va talablariga muvofiq tarzda javob va yeçimlar izlaydigan bir jarayondir.

Kinosaroy xuddi avtoustaxona kabi öz davrining turmuş şaroitlari, voqeliklari, tasavvurlari va orzulari haqida hikoya qiladi. Biz esa uşbu artikulyatsiya bizning davrimizda ham tuşunilişini ta’minlaşimiz lozim.