Prezident farmoniga zid farmoyişlar: Toşkentda bir neça yuz mlrd sömlik qurilişlar pudratçilarga nega tendersiz berilgan?
|13:53 / 25.11.202027 5658 min
Toşkent şahar hokimligining «Yagona buyurtmaçi xizmati» injiniring kompaniyasi yirik qurilişlar uçun pudratçilar bilan tenderlarsiz şartnoma tuzmoqda. Bunga ruxsat beruvçi hukumat farmoyişlari esa prezident farmoniga zid bölib çiqmoqda.
Toşkent şahridagi davlat budjeti mablağlari hisobidan moliyalaştiriladigan loyihalar buyurtmaçisi – Toşkent şahar hokimligining «Yagona buyurtmaçi xizmati» injiniring kompaniyasi yirik quriliş obektlarini tajribasiz, taşkil etilganiga köp bölmagan xususiy quriliş kompaniyalariga tendersiz topşirilayotgani haqida xabar berilgan edi.
Unda uşbu kompaniya tomonidan poytaxtda turli inşootlarni quriş, infratuzilma, yöl va kommunal tarmoqlar barpo etiş, ta’mirlaş kabi buyurtmalar töğridan töğri, asosan hukumat hujjatlari bilan xususiy kompaniyalarga taqdim etilgani haqida ma’lum qilingan.
«Olaver, davlat qaşşoqlaşib qolmaydi!»
Hukumatning 2020 yil 11 iyundagi 292-sonli, 2020 yil 23 iyuldagi 337-sonli va 2020 yil 9 sentabrdagi 401-sonli farmoyişlariga asosan:
Toşkent şahar hokimligining «Yagona buyurtmaçi xizmati» IK va «Power Construction Planet» MÇJ (avvalgi nomi Discovery Invest) kompaniyasi (kompaniyaning 66,9 foiz uluşiga muqaddam Akfa Engineering Management kompaniyasida direktor örinbosari va direktor lavozimlarida işlagan Ismoil Isroilov egalik qiladi) örtasida:
Arxitektura institutining uçta binosini quriş uçun jami 167 mlrd sömlik;
Favqulodda vaziyatlar vazirligi Mirzo Uluğbek tumani bölimi binosini quriş va jihozlaş uçun 17,9 mlrd sömlik;
Hukumatning 2020 yil 17 martdagi 148-sonli va 2020 yil 23 maydagi 262-sonli farmoyişlariga asosan:
«Yagona buyurtmaçi xizmati» IK va «ECO HOUSE-GROUP» MÇJ örtasida:
Mirzo Uluğbek tumanidagi Geologiya fanlari universiteti bino va inşootlarini quriş hamda ta’mirlaş uçun jami qiymati 357,6 mlrd sömlik;
Sergeli tumani Özar köçasida qurilayotgan 46ta köp kvartirali uylarning içki muhandislik tarmoqlarini quriş va hududlarni obodonlaştiriş uçun 22,7 mlrd sömlik;
Talabalar şaharçasida OTM öqituvçi, ilmiy xodimlari uçun 6ta köp qavatli uylarning içki muhandislik tarmoqlarini quriş va hududni obodonlaştiriş uçun 6,4 mlrd sömlik şartnomalar imzolangan.
Şuningdek, Vazirlar Mahkamasining 2019 yil 2 oktyabrdagi 810-sonli farmoyişida Mirzo Uluğbek tumani, Dörmon yöli köçasi 29-uyda joylaşgan Energetika va avtomatika instituti binosini Istiqlol va Sayilgoh köçalari oraliğidagi böş yer uçastkasiga (Kaufman qarorgohi) köçiriş-tiklaş işlari böyiça «Natural houses» MÇJ boş pudratçi etib belgilangan.
Uşbu farmoyiş doirasida Toşkent şahar hokimligining «Yagona buyurtmaçi xizmati» IK bilan «Natural houses» MÇJ örtasida 2019 yilning 16 oktyabr kuni 33 mlrd sömlik şartnoma tuzilgan.
Şu yösinda umumiy qiymati bir neça yuz mlrd sömni taşkil etuvçi davlat buyurtmalari turli kompaniyalarga tenderlarsiz töğridan töğri «tortiq qilingan».
Ammo bu qonunga zid
«Davlat xaridlari töğrisida»gi Qonunning 59-moddasiga köra, tovarlarning (işlarning, xizmatlarning) qiymati bir şartnoma böyiça BHM (bazaviy hisoblaş miqdori)ning yigirma beş ming baravari – 5 mlrd 575 mln sömdan ortiq miqdorni taşkil etganda, davlat xaridi tender ötkaziş yöli bilan amalga oşiriladi.
Budjet buyurtmaçilari uçun esa tenderdagi davlat xaridlari bir şartnoma böyiça bazaviy hisoblaş miqdorining olti ming baravari – 1 mlrd 338 mln sömdan ortiq summani taşkil etişi kerak. Tender şartlari va uni ötkaziş tartibi mazkur qonun bilan belgilanadi va bir neça bosqiçni öz içiga oladi.
Qonunning 1-moddasida ham, Prezidentning 2018 yil 27 sentabrdagi PQ-3953-sonli qarori bilan tasdiqlangan Davlat buyurtmaçilari tomonidan töğridan töğri şartnomalar böyiça xarid qilinadigan tovarlar (işlar, xizmatlar) röyxatida ham bu kabi davlat xaridlari uçun istisnolar nazarda tutilmagan.
Prezident qonunni çetlab ötişni qat’iy taqiqlagan edi, biroq...
Prezident Şavkat Mirziyoyevning 2019 yil 13 avgustdagi PF-5780-sonli farmoniga köra, xöjalik boşqaruvi va mahalliy ijro etuvçi hokimiyat organlariga:
– tadbirkorlik sub’yektlarini davlat xaridlari jarayoniga keng jalb etiş orqali barça davlat buyurtmaçilari tomonidan davlat xaridlarining şaffofligi va raqobatbardoşligini ta’minlaş böyiça samarali çoralarni köriş;
– Vazirlar Mahkamasining «Davlat xaridlari töğrisida»gi Qonunga muvofiq bölmagan topşiriqlari, şu jumladan, qonunda közda tutilmagan, yagona yetkazib beruvçidan töğridan töğri xarid qiliş imkonini közda tutuvçi bayonnomalar şaklidagi topşiriqlarni kiritiş amaliyotini qat’iyan taqiqlaş vazifalari yuklatilgandi.
Şuningdek, uşbu farmon bilan xöjalik boşqaruvi organlari va mahalliy ijro etuvçi hokimiyat organlari tomonidan davlat xaridlarini amalga oşirişda istisno tarzida töğridan töğri şartnomalar tuziş huquqini berişni nazarda tutuvçi normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarini tayyorlaş va Vazirlar Mahkamasiga kiritiş ham taqiqlangan.
Mazkur farmon va «Davlat xaridlari töğrisida»gi Qonun hali amalda ekani inobatga olinsa, Toşkent şahri hokimligining «Yagona buyurtmaçi xizmati» injiniring kompaniyasiga istisnolarni belgilaş imkoniyati berilişi noqonuniy ekanligini anglaş qiyin emas.
Qonunga köra, davlat xaridlarining xolisligi xarid iştirokçilariga teng imkoniyatlarni ta’minlaşga asoslanadi.
Farmoyişlar ommaga rasman oşkor qilinmagan. Bunda ne maqsad yaşirin?
Yana bir e’tiborli jihati şundaki, hukumatning yuqoridagi farmoyişlari Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi (lex.uz)da e’lon qilinmagan. Odatda, lex.uz saytida hukumat farmoyişlari ham e’lon qilib boriladi. Masalan, Vazirlar Mahkamasining 2020 yil 23 maydagi 261 va 263-sonli farmoyişlari milliy bazaga joylangan, ammo negadir xuddi şu kuni qabul qilingan va biz yuqorida tilga olgan 262-sonli farmoyiş u yerda yöq. Odatda davlat sirini taşkil etuvçi ma’lumotlari bölgan hujjatlar rasmiy naşrlarda e’lon qilinmasligi bor gap. Qator kompaniyalarni quriliş işida töğridan töğri boş pudratçi etib tayinlaş haqidagi ma’lumot davlat siri hisoblanmasa kerak, har holda...
Davletovuz kanalida uşbu holatlarga quyidagiça munosabat bildirilgan edi:
«Ayrim şartnomalarda manfaatlar töqnaşuvi ehtimoli ham körinadi, buyoği endi mutasaddi idoralarning işi. Aksariyat kompaniyalar sönggi 2-3 yilda taşkil topgan. Şunday bölsa-da, yirik-yirik obektlar ularga işonib, tendersiz topşirilmoqda. Mablağlar asosan respublika budjeti, şaharning rejadan oşgan qismidan jalb qilinişi belgilangan».
Eslatib ötamiz, şu yil 6 oktyabr kuni Korrupsiyaga qarşi kuraşiş agentligi direktori Akmal Burxonov davlat xaridlari böyiça çeklovlarga amal qilinmagani uçun qonunlarda javobgarlik yöqligi haqida gapirgandi.
«Birinçi navbatda, davlat xaridlari töğrisidagi qonun talablarini buzganlarga nisbatan javobgarlik çorasini belgilovçi normalarni kiritiş va umuman davlat xaridlari oçiq va şaffof bölişini ta’minlovçi elektron-monitoring tizimni yaratiş ustida iş boşladik.
Noqonuniy işlarning eng asosiy sababi – oçiqlikning yöqligida. Biz hozir masalaning içiga kirganimiz sari guvohi bölmoqdamizki, juda ham köp narsa qonundan taşqariga çiqib ketgan», degan edi agentlik direktori.
Döppini yeçib, öylab köriş kerakdir, balki...
Xullas, poytaxtdagi bu tendersiz davlat xaridlarini taşkil qilişda qonunbuzilişi holatlarini qidiradigan bölsak, ular keragidan köproq topiladi. Ammo bundan biror nima özgararmikan?..
Qonunning 71-moddasida fuqarolar, ommaviy axborot vositalari va boşqalar davlat xaridlari töğrisidagi qonun hujjatlariga rioya etilişi ustidan jamoatçilik nazoratini amalga oşirişga haqli ekani belgilab qöyilgan. Ana şu huquqdan foydalangan holda mazkur maqolani yozişga jazm etdik. Bu yoği endi qonunlar ijrosini ta’minlaşga mas’ul bölgan idoralar ixtiyoriga havola.
