Hazorasp tumani, Ovshar qishlog‘i, «Istiqlol» mahallasidagi «Xakimov Xakimjon» fermer xo‘jaligi 2005 yilda Do‘stjon Xakimov tomonidan paxta-g‘alla yo‘nalishi bo‘yicha tashkil qilingan. 2019 yildagi «optimallashtirish» natijasida yer maydonlari 108,6 gektarga yetkazilgan. Kasbi meliorator-irrigator bo‘lgan 66 yoshli Do‘stjon aka shu yilning yozigacha yerlardan foydalanib kelayotgan edi.
2020 yil 7 iyul kuni Bog‘ot tumanlararo iqtisodiy sudi Hazorasp tumani hokimligining da'vosini qanoatlantirib, «Xakimov Xakimjon» fermer xo‘jaligi yerlarini tuman zaxira yerlari hisobiga qaytarish haqida qaror chiqardi. Fermerning so‘zlariga ko‘ra, hokimlik yerni qaytarib olish uchun sudga qalbaki hujjatlarni taqdim qilgan. Ammo bu holatga shu paytgacha o‘tkazilgan sud mahkamalarida huquqiy baho berilmay kelmoqda.
Nima voqea yuz berdi?
2020 yil aprel oyida Hazorasp tumani hokimligi «Xakimov Xakimjon» fermer xo‘jaligi yerlarini davlat zaxirasiga qaytarish uchun birinchi va muvaffaqiyatsiz urinishni amalga oshirgan. Bu haqda Kun.uz saytida «Hazorasplik fermer yerdan mahrum qilindi, u mutasaddi tashkilotlar ishidagi chalkashliklardan shikoyat qilmoqda» nomli maqola e'lon qilingan edi.
2020 yil yozida Hazorasp tumani hokimligi «Xakimov Xakimjon» fermer xo‘jaligi yerlarini davlat zaxirasiga qaytarish uchun ikkinchi urinishni amalga oshiradi. Jumladan, fermer xo‘jaligining 109,8 gektar yerini davlat zaxirasiga qaytarish so‘ralib, Iqtisodiy sudga da'vo arizasi kiritilgan. E'tibor bergan bo‘lsangiz, yer maydoni 108,6 gektar emas, aynan 109,8 gektar deb ko‘rsatilgan. Darhaqiqat shunday, bu joyda raqamlar to‘g‘ri keltirilgan.
2020 yil 7 iyulda Bog‘ot tumanlararo iqtisodiy sudi Hazorasp tumani hokimligining da'vo arizasini qanoatlantirdi va «Xakimov Xakimjon» fermer xo‘jaligining «109,8 gektar yer maydonini» tuman zaxira yerlari hisobiga qaytarish haqida qaror chiqardi. Bu safar tuman hokimligining urinishi «muvaffaqiyatli» bo‘ldi.
Sud qaror qabul qilishda Hazorasp tumani hokimligi bilan «Xakimov Xakimjon» fermer xo‘jaligi o‘rtasida «109,8 gektar yer»dan foydalanish uchun ijara shartnomasi tuzilmaganini, bu Yer kodeksining 31-moddasiga zid ekanini ta'kidlab, fermer yerlardan noqonuniy foydalanib kelgan deb hisobladi.
Darhaqiqat, Yer kodeksining 31-moddasida yer uchastkasiga bo‘lgan huquqning qachon vujudga kelishi bayon etiladi. Ya'ni yuridik va jismoniy shaxslarning yer uchastkasiga bo‘lgan huquqi joyning o‘zida chegaralar belgilanganidan, yer uchastkalarining planlari (chizmalari) va tavsiflari tuzilib, yer uchastkalariga bo‘lgan huquq davlat ro‘yxatiga olinganidan keyin vujudga keladi. Oddiyroq sharh beradigan bo‘lsak, yerni ijaraga olish shartnomasi tuzilib, imzolanib, davlat ro‘yxatiga olinmaguncha yerdan foydalanish mumkin emas.
