Yozuv islohoti mustaqil O‘zbekiston tarixidagi eng katta va sezilarli islohotlardan biri bo‘lishi mumkin.
Ammo mamlakatning 30 yillik tarixida lotin yozuviga o‘tish bo‘yicha qator muvaffaqiyatsiz urinishlar ham borki, ular bugungi harakatlar haqida ham ehtiyotkorlik bilan gapirishga majbur qiladi.
Kun.uz muxbiri lotin yozuviga o‘tish bo‘yicha avvalgi muvaffaqiyatsizliklar, islohotga eltuvchi rejalar va bu yo‘ldagi muammolar borasida Davlat tilini rivojlantirish departamenti mudiri Abdug‘affor Qirg‘izboyev bilan intervyu uyushtirdi.
O‘zbekistonda alifbo islohoti yo‘lidagi avvalgi urinishlar nega muvaffaqiyatsizlikka uchradi?
Intervyu avvalida Departament mudiriga berilgan dastlabki savol shu mazmunda bo‘ldi. Abdug‘affor Qirg‘izboyevning aytishicha, islohotgacha bo‘lgan jarayonlardagi xatoliklar, o‘zbek ziyolilarining sustkashligi va yuqori rahbariyatning bunga munosabati islohotlar muvaffaqiyatsizligiga asosiy sabablar edi.
«1991 yilda sovet ittifoqi parchalanar ekan, undan mustaqil bo‘lgan davlatlarda o‘zlikni topish, qadriyatlarini tiklashga intilishlar boshlandi. O‘zbekiston parlamenti ham 1993 yilda kirill yozuvidan voz kechib, lotin yozuviga o‘tish bo‘yicha qonunni qabul qildi.
Bu qonun bo‘yicha 2000 yilda O‘zbekistonda kirill yozuvidan voz kechib, lotin yozuviga o‘tilishi kerak edi. Ammo o‘sha paytdagi kechikkan tayyorgarlik jarayonlari, irodasizlik va boshqa sabablarga ko‘ra, bu islohot amalga oshmay qoldi.
Keyinchalik bu muddat 2005 yilga cho‘zildi. Lekin bu muddat keldi hamki, turli sabablar tufayli yana lotin yozuviga o‘ta olmadik. Ijro muddati 2010 yilga qoldirildi. Bu kechikishlarda o‘sha payt ziyolilarining sustkashliklari va mas'uliyatsizligi ham katta rol o‘ynadi, deyish mumkin.
Ishlarning keyingi davomini ham bilasiz, 2010 yilda ham biz lotin yozuviga to‘liq o‘ta olmadik», – dedi u.
Abdug‘affor Qirg‘izboyevning ta'kidlashicha, 11 fevraldagi «Lotin yozuviga asoslangan o‘zbek alifbosiga bosqichma-bosqich to‘liq o‘tishni ta'minlash bo‘yicha «yo‘l xaritasi» va unda belgilangan muddat hukumatning ko‘rsatgan irodasi bilan bog‘liq.
«1989 yildan to 2020 yilgacha bitta – «Davlat tili to‘g‘risida»gi qonun bilan ishladik. Lekin oxirgi bir yilda O‘zbekistondagi til siyosati bilan bog‘liq 17ta huquqiy, me'yoriy hujjatlar qabul qilindi.
