Minimal iste'mol xarajatlari – moddiy va boshqa ijtimoiy yordamga muhtoj aholining maqsadli guruhini aniqlash mezoni.
Bu orqali kambag‘allik chegarasi belgilanadi. Moddiy imkoniyati shu chegaraga yetmagan yoki undan past uy xo‘jaliklariga davlat tomonidan moddiy va ijtimoiy ko‘mak beriladi.
O‘rganishlar natijasida O‘zbekistonda minimal iste'mol xarajatlari bir oyda kishi boshiga 440 ming so‘mni tashkil etishi ma'lum qilindi.
Bunda masalan, 5 kishidan iborat oilaning bir oylik xarajatlari 2 mln 200 ming so‘mga to‘g‘ri keladi. Ya'ni o‘sha oilaning oylik iste'mol xarajatlari mana shu mablag‘dan kam bo‘lsa, uni 2 mln 200 ming so‘m miqdoriga yetkazish davlat e'tiboridagi masalaga aylanadi.
Rasmiylarga ko‘ra, kam daromadli xonadonlarda kishi boshiga kunlik iste'mol qilinadigan oziq-ovqat 2200 kilokaloriya bo‘lishi kerak. Buning minimal miqdori esa jon boshiga oyiga 295 ming so‘mdan to‘g‘ri keladi.
O‘zbekiston Konstitutsiyasining 39-moddasiga asosan, pensiyalar, nafaqalar, ijtimoiy yordam boshqa turlarining miqdori rasman belgilab qo‘yilgan tirikchilik uchun zarur eng kam miqdordan oz bo‘lishi mumkin emas.
Shu asosda hozir ayrim fuqarolarga ijtimoiy nafaqalar yoki pensiya miqdori 440 ming so‘mdan kam to‘lanayotgan bo‘lsa, endilikda ular shu miqdorga yetkazilishi kutilmoqda.
Minimal iste'mol xarajatlari qanday hisoblanadi?
Bugungi kunda minimal iste'mol xarajatlari qiymatidan Argentina, Armaniston, Vetnam, Gruziya, Moldova, Mo‘g‘uliston, Malayziya, Pokiston, Tojikiston, Xitoy va Qirg‘izistonda foydalanib kelinmoqda.
Iqtisodiy taraqqiyot va kambag‘allikni qisqartirish vazirligiga ko‘ra, minimal iste'mol xarajatlarini hisoblash bir nechta bosqichlarda amalga oshiriladi.
Dastlab, kam daromali uy xo‘jaliklari o‘rtasida minimal iste'mol xarajatlari qancha miqdordaligi to‘g‘risida so‘rov o‘tkaziladi, aholi jon boshiga jami iste'mol xarajatlari o‘rtacha respublika narxlarida aniqlanadi. So‘ngra bir kishi iste'mol qilgan 1 kkal narxi aniqlanadi va uy xo‘jaliklari 10 foizlik guruhlarga (detsil) ajratiladi.
