Koreyadagi boğçalar, PhDga qabul talablari - Kyonsang universiteti doktoranti bilan suhbat
|16:56 / 04.08.202120 68514 min
UzbekLife xorijda istiqomat qilayotgan hamyurtlarimiz bilan suhbatlarni davom ettiradi. Navbatdagi suhbatdoşimiz Janubiy Koreyaning Kyonsang universiteti doktoranti Dilfuza Guzarova.
Suhbatimiz vatandoşimizning Koreyadagi hayoti, oilasi, karerasi haqida keçdi.
GKS dasturining stipendiya ğolibi bölganman
Özbekiston davlat jahon tillari universitetida öqiganimda örganiş uçun ikkinçi til sifatida koreys tilini tanladim. Universitetimiz va koreys universitetlari örtasidagi talaba almaşinuv dasturida ham ğolib böldim va bir yil Koreyada ta'lim olib keldim.
Öqişni tugatgaç, Koreyadagi eng nufuzli GKS (Global Korea Scholarship) dasturi stipendiyasini yutib, Koreyada magistraturada öqiş imkoniyatini qölga kiritdim. Uşbu stipendiya dasturiga köra ğoliblarga öqiş xarajatlari töliq qoplab beriladi. Bundan taşqari, yaşaş xarajatlari uçun 1 mln von (taxminan 1000 AQŞ dollar) miqdorida stipendiya beriladi. Agar koreys tilini biliş darajasi TOPIS 5-6 bölsa, yana qöşimça 100 ming von (taxminan 100 AQŞ dollar) stipendiya beriladi. Suğurta puli universitet tomonidan qoplanadi va tadqiqot ötkaziş va bir qator xarajatlar uçun ham har semestrda 200 dollardan pul ajratiladi. Diplom yoziş bilan boğliq xarajatlar uçun esa 500 dollardan 800 AQŞ dollargaça pul beriladi. Grantni muvaffaqqiyatli tamomlagan talabalar uçun mamlakatiga qaytiş çiptasi va turli sovğalar, şuningdek, 100 AQŞ dollari pul sovğa tariqasida taqdim etiladi.
Baholar 90 dan yuqori bölişi kerak
Men ikki yillik magistraturani muvaffaqiyatli bitirib, doktoranturada ham uşbu universitetda öqiyapman. Bu yerda talaba koreys tilidan yetarli bilimga ega bölmasa, 1 yil til kurslarida koreys tilini örganişiga töğri keladi. Men stipendiya yutganimda TOPIS 5 darajam bölgani sababli töğridan töğri magistraturada öqişni boşlaganman. Magistraturaga öqiş uçun keliş xarajatlari ham uşbu grant tomonidan qoplangan. Aynan şu stipendiya böyiça PhD öqiş uçun magistraturadagi baholar 90 dan yuqori bölişi talab qilinadi.
Mavzuga oid
Hozir ta'tilda oilam bilan köproq vaqt ötkazyapman
Hozir Koreyada ham ta'til davri. Talabalar, odatda, iyun oyi oxiridan sentyabrgaça ta'tilda bölişadi. PhD işimni hali töliq boşlamadim. Sababi yaqinda farzandli böldim. Faqatgina mavzu va yönalişlarini aniqlab oldim va ma'lumotlar yiğiş bilan bandman. Tadqiqotim ilmiy rahbarim bilan kelişgan holda Özbekiston va Koreya örtasidagi munosabatlarga boğliq mavzuda böladi.
PhD mavzusini tanlaş juda ahamiyatli bölib, bu yerda ba'zan
10 yillab tadqiqot işini himoya qila olmaslik hollari ham kuzatilgan. Bunda ma'lum bir tadqiqot işi ilm-fan va jamiyat uçun foydali va arzirli bölişi kerak.
GKS stipendiyasi ğoliblari işlaşlari mumkin emas. Çunki öqiş moliyaviy jihatdan töliq qoplanişi sabab universitet talabalarining asosiy e'tibori öqişda bölişini xohlaşadi. Professorga yordamçilik qiliş, tarjimonlik kabi işlar bundan mustasno hisoblanadi. Hozirda köproq oilam va farzandlarim bilan vaqt ötkazyapman. Sentyabrdan kiçik farzandimni ham boğçaga bersam, yana ilm olişga qaytaman.
Koreyadagi boğçalar
Koreyada boğçalarning ikki turi mavjud: davlat boğçalari va uy (xususiy) boğçalar. Uşbu ikkala turdagi boğçalar örtasida farq u qadar katta emas. Uy (xususiy) boğçalar oçişni istagan kişilar bu boğçalarni öz uylarida taşkil etadi. Bu turdagi boğça oçişning şarti ular davlat boğçalari kabi barça standartlarga ega bölişi kerak. Boğçalarda bolalarni tarbiyalaş soat 9.00 dan 17.00 ga qadar davom etadi. Ammo ota-onalar işlasa, şuningdek, bolalarga qarovçi kişi bölmasa, ertalab 8.00 dan boğçalar bolalarni qabul qilib oladi. Keçqurun bolalarni olib ketiş ham eng uzoği 19.30-20.00 gaça çözilişi mumkin. Ammo standart vaqt 17.00 gaça bölgani uçun ortiqça soatlarga qöşimça pul tölanadi. Masalan, bir soat keçiktirilgan vaqt uçun 3 dollar tölov qilinadi.
Davlat boğçalarida ham, uy boğçalarida ham tölovlar bolalarning yoşiga qarab belgilanadi. Bir yoşli bolalar uçun alohida tölov, ikki yoşli bolalar uçun alohida tölov amalga oşiriladi. Bolaning yoşi kattalaşib borgani sari tölovlar ham kamayib boradi. Şuni aytib ötişim mumkinki, Koreyada ota-onalar farzandlarini 3 oyligidan boşlab boğçaga berişi mumkin. Bu yoşdagi bolalar uçun eng yuqori tölovlar tölanadi.
Boğça uçun tölovlar davlat tomonidan qoplanadi
Masalan, bir yoşli bolalar uçun bir oylik boğça tölovi 484 ming von bölib, asta-sekin kamayib boradi. Bu summa ota-onalar uçun oğir botmaydi, çunki tölov davlat tomonidan qoplab beriladi. Ba'zi oilalar uçun 50 foiz, boşqa bir oilalar uçun esa 100 foizgaça qoplab berilişi mumkin. Koreyada farzand tuğiliş darajasi past bölganligi sababli bu kabi imkoniyatlar yaratilgan. Bundan taşqari, 2 yoşgaça bölgan farzandi bor oilalar uçun har oyda çaqaloqlarga zarur bölgan bir qança oziq-ovqat va boşqa turdagi mahsulotlar bepul taqdim etiladi.
Afsuski, bu imkoniyatlar xorijiy ota-onalar uçun tatbiq etilmaydi. Faqatgina koreys fuqarosi bilan turmuş qurgan xorijliklargina bunday imkoniyatlardan foydalana oladi.
Davlat boğçalariga bolalarni qabul qiliş 2 semestrda bölib ötadi: kuzgi va bahorgi. Kuzgi semestr uçun qabul sentyabrda, bahorgi uçun mart oyida boşlanadi. Aslida hujjatlarni rasmiylaştiriş va bolani moslaştiriş jarayoni 2 hafta oldin boşlanadi. Könikiş davrida bolalar dastlab ikki soatdan boğçada qolişsa, keyinçalik butun kun davomida qoladigan bölişadi. Har bir semestr söngida bir haftalik ta'tillar beriladi.
Koreya boğçalaridagi “boğça opa”lar juda mehribon, öz işining ustasi. Ularda haftalik reja bölib, uni har kuni ota-onalarga jönatib turişadi va bu orqali ota-onalar farzandlari nima bilan maşğul ekanini bilib olişadi. Bundan taşqari, maxsus mobil ilova ham mavjud, unga farzandingiz ismini kiritiş orqali uning qay ahvolda ekanligi, nima qilayotganligi, soğligi va şuningdek, bolaning bir oylik ovqatlaniş menyusi haqida ma'lumotga ega böliş mumkin. Uşbu menyuda halol bölmagan mahsulotlar borligini körsangiz, murabbiyga murojaat qilib, uşbu ovqatni özgartirişni söraşingiz mumkin.
Şunisi qiziqarliki, Koreyada bolaning yoşini hisoblaşda ona qornidagi vaqt ham hisobga olinadi. Ya'ni Koreyada yangi tuğilgan çaqaloqlar allaqaçon bir yoşga kirgan hisoblanadi.
Koreyada boğçalarni ikki bosqiçga böliş mumkin: bolalar uyi (orineçip) va boğça. Birinçisiga çaqaloqlikdan tört yoşgaça bölgan bolalarni, ikkinçisiga boşlanğiç maktabga çiqiş arafasidagi bolalarni beriş mumkin. Şu jihati muhimki, Koreyada bolalar boğça davomida öqiş, yoziş va hisoblaşni töliq örganib, söngra maktabga çiqişadi.
Koreyslar bitta farzand uçun 70 ming dollargaça sarflaşadi
Yuqorida aytib ötganimdek, Koreyada tuğiliş soni ançayin qisqarib ketmoqda. Koreys xalqining nuqtayi nazaridan kelib çiqib aytadigan bölsam, buning sababi koreyslarning bitta farzand uçun uning tuğilişidan tortib, to öqişi uçun xarajatlar 70 mln vonni (taxminan 70 ming dollar) taşkil qilişidan xavotirga tuşişlaridadir. Çunki ular farzandlarini faqat maktab yoki kollejda emas, balki eng kamida magistratura bosqiçini ham öqişini xohlaşadi. Şunday ekan bitta farzandni yuqori darajalarga erişişini afzal körişadi. Hukumat ham şunga yaraşa ta'lim tizimiga öta yuqori e'tibor qaratadi. Bundan hatto boğça tizimi ham çetda qolmaydi.
Farzandlarim ikkita tilda gapirişadi
Hozir 2 nafar farzandim bor. Qizim Farzona 2 yoşda, öğlim Muhammadali hali 6 oylik. Qizim boğçaga çiqadi. U yerda muloqot koreys tilida bölganligi sabab unga özbek tilidan taşqari koreys tilini ham yaxşilab örgatişga harakat qilamiz. Şuni öz tajribamizda kördikki, ikki tilli oilada farzandlar tili sal keçroq çiqarkan. Çunki unda koreys tilida gapiriş kerakmi yo özbek tilida, degan ikkilaniş bor. Ammo farzandlarim, albatta, özbek tilini 100 foiz bilişlarini ta'minlayman.
Koreyada ota-onalar farzand tarbiyasiga juda katta e'tibor qaratişadi. Eng oddiy, elementar narsalarda ham farzandlari bilan birga bölib, ularni qöllab-quvvatlab turişadi, ular bilan köproq vaqt ötkazişga harakat qilişadi. Dengiz böyidagi oddiy bir çiğanoqni körib qolgan farzandiga uni erinmasdan tuşuntiradi, barça savollariga diqqat bilan javob berişadi. Bu narsa mening e'tiborimni tortgan va men ham uy işlari, öqişdan böş vaqtlarimda farzandlarim bilan köproq vaqt ötkazişga harakat qilaman.
Koreyada bolalarni boğçaga olib boriş va keltirib qöyiş uçun maxsus avtobuslar bor. Bolalarning sumkasida esa maxsus uskuna bölib, u bolaning boğçaga xavfsiz yetib borgani, boğçadan çiqqani, qança vaqtda yetib kelişi haqida sizga ma'lumot berib turadi.
Tuşlik uçun berilgan pullarga ingliz tili repetitoriga borardim
Bolaligimdan çet tillarini örganişga va örgatişga juda qiziqardim. Xususan, ingliz tilini 4-sinfda örganişni boşlaganman. Repetitorga pul topişga biroz qiynalganimiz uçun oyim tuşlik uçun bergan pullarni yiğib, repetitorimga berardim. Juda qiziqqon bölganman, yangi narsalar kaşf qilib yurardim. Koreys tilini ham şunday qiziqiş va atrofdagilar ta'sirida çuqur örganişga kirişganman. Koreys tilini grammatik va lingvistik jihatdan örganiş biroz qiyinçilik tuğdiradi. Şunga qaramasdan, uni bemalol örganiş mumkin. Buning uçun esa, avvalo, öz ona tilingizni mukammal bilişingiz kerak. Bizga universitetdagi professorlarimiz qayta-qayta takrorlaydigan bir gap bor: “Xorijlik talabalar! Koreys tilini mukammal örganişingiz mumkin, ammo öz ona tilingizni bilmasangiz, ikkala tilni soliştira olmaysiz”. Şunga amal qilgan holda doimiy ravişda özbek va koreys tillari grammatikasi, lingvistikasini soliştirib, kitoblar öqib boraman.
Özbek tilidagi yagona manba izohli luğat bölgan
Koreyada bakalavr, magistratura va doktorlik işlarini tugatgaç, talabalar ularni maxsus bazaga topşirişadi. Uşbu baza bölğusi magistr va doktorlar uçun ajoyib manba bölib xizmat qiladi. Öz mavzuingizga doir avvalgi qilingan işlarni tahlil qiliş va öz işingizda foydalanişingiz mumkin. Özim ham magistr diplomimni yozib bölgaç, uşbu bazaga topşirganman. Bazaga işlar plagiatdan ötgaç joylanadi va bu işni muvaffaqiyatli tugatişingiz uçun muhim faktor hisoblanadi.
Tan olib aytiş kerakki, özbek tilidagi adabiyotlar, tadqiqot işlari va boşqa resurslarning elektron variantini topiş biroz muşkul. Magistr diplom işimni yoziş uçun özbek tilida topa olgan yagona manbam “Özbek tilining izohli luğati” bölgan edi. Hozirgi PhD tadqiqot işim aynan özbek va koreys tillarini özaro soliştiriş bölgani uçun özbek tilida manba topişda biroz qiyinçilikka duç kelyapman. Yuqoridagi kabi bazaning özbek tilida ham mavjud bölişi xorijdagi özbek talabalari uçun ayni muddao bölardi.
Olima bölişim kerak
Sekin ortimga nazar taşlaydigan bölsam, ba'zilar uçun bir qança muvaffaqiyatlarga erişganday körinişim mumkin. Nufuzli xalqaro stipendiya ğolibi böliş, muvaffaqiyatli tamomlangan magistratura, doktorlik işi, şuningdek, baxtli oilaga ega böliş, ikkita şirindan şakar farzandning onasi böliş, albatta, katta baxt. Ammo oldinga qarab aytamanki, hali qiladigan işlarim köp. Özbek-koreys tilida qöllanmalar yaratiş, ikki til örtasidagi madaniy-ma'rifiy, ijtimoiy-iqtisodiy aloqalarni birlaştirişga hissa qöşuvçi olima bölişim lozim. Koreys tilidagi nodir manbalarni özbek tilida, özbek tilidagilarni koreys tilida öqişga imkon yaratiş, til çegarasini imkon qadar qisqartiriş va şu orqali ilm-fanga biroz bölsa-da hissa qöşiş eng oliy maqsadim.
“Yöl bölsin. Uni oliş senga emas” deganlar bölgan
Maşhur insonlarning suhbatlarida ular bu maşhurlikka köplab qiyinçiliklar orqali yetib kelganliklarini aytişadi. Men maşhur inson emasman, ammo şu yergaça bölgan masofani bosib ötiş men uçun ham oson bölmagan. Jahon tillari universitetiga kiriş, unda öqiş juda qiyin keçgan. Ota-onam ajraşib ketganidan söng kontrakt pulini özim tölaşimga töğri kelgan. “Beş”ga öqişim kerak, şunda köproq stipendiya olib, kontraktning köproq qismini tölayman, degan öy bilan öqiganman. Öşa vaqtlarda “Toşkent” telekanalida Prezident stipendiyasi, Navoiy stipendiyasi va boşqa nufuzli stipendiya ğolibi bölganlar bilan intervyular berilardi. Bu stipendiyani olaman deb kirişganimda “Yöl bölsin. Uni oliş senga emas” deganlar bölgandi. Ammo uçinçi kurs boşida aynan Navoiy stipendiyasi ğolibi bölganman. Aslida uşbu stipendiya törtinçi kurs talabalariga beriladi. Men esa istisno tarzda uçinçi kursligimdayoq stipendiat bölişga erişganman. Orqamdan “Uni orqasida odami bor, yöqsa qanaqa qilib olardi?” degan ta'nalarni eşitganman. Aslida esa viloyatdan çiqqan oddiy oilaning farzandi bölganman.
Bularning barçasi meni faqatgina olğa intilişga çorlagan.
