«Toliblar bizni öldirişadi» – Termizda jon saqlayotgan afğon uçuvçilari uyga qaytarilişlaridan qörqmoqda

Amerikalik general Devid Hiks 2016-17-yillarda Afğoniston havo kuçlarini boşqargan. Uning fikriça, Davlat departamenti qiyin ahvolda qolgan afğon uçuvçilari haqida ma'lumot olgandan keyin tezda harakatni boşlamagan. «Töğrisi, ular bu borada nimadir qilayotganiga ham işonmayman», deydi general.

Reuters bu masalada AQŞ Davlat departamentidan munosabat olgan. Departamentga köra, AQŞ bu borada Özbekiston bilan aloqaga çiqqaç, uçuvçilar va harbiy samolyotlar xavfsiz joyda ekaniga amin bölgan. Şuningdek, Davlat departamenti Afğonistonga qöşni mamlakatlardan afğon qoçoqlarini qabul qilişni va ularni ölim xavfi kutib turgan vataniga qaytişga undamaslikni söragan.

Ular nega qoçgandi?

Toliblar Afğonistonni egallaşidan avval ham AQŞda öqib kelgan va inglizça gapiradigan afğon uçuvçilarini özining asosiy nişonlaridan biri deb qaragan. «Tolibon» hukumatni egallagaç, bunday uçuvçilardan bir neça nafarini topib öldirgan ham. Toliblar poytaxtni egallaşidan biroz oldin 46ta samolyot va vertolyotda afğon uçuvçilari mamlakatdan çiqib ketgan. Öşanda uçişi mumkin bölgan 160ta harbiy uçoq bor edi va ularning çorak qismi uçib qoçgan.

Termizga kelgan uçuvçilarning aksari Kobuldan uçib kelgan, lekin şundoqqina çegara yaqinidagi Mozori Şarifdagi bazadan ötib qolganlar ham bor. Ulardan biri Özbekiston harbiy samolyoti bilan töqnaşib, yerga quladi ham. Uçuvçilar esa katapulta yordamida omon qolişgan.

Reuters bilan suhbatlaşgan uçuvçining aytişiça, 15 nafar uçuvçi A-29 Super Tucano samolyotini, 11 nafari UH-60 Black Hawk vertolyotini, 12 nafari MD-530 vertolyotini, qolgan uçuvçilar esa Mi-17 vertolyotini boşqargan. Termizga kelganlar içida Afğoniston harbiy havo kuçlariga texnik xizmat körsatuvçi xodimlar va maxfiy xizmat vakillari ham bor. Ba'zi harbiylar samolyotlarga oila a'zolarini ham olib çiqqan, lekin aksar uçuvçilar çegara ortida qolgan oila a'zolarining holi nima keçganidan bexabar.

«Biz oxirigaça kuraşdik, lekin quruqlik askarlari qolmagandi», deydi uçuvçilardan biri.

AQŞ harbiy mulozimlaridan biri ismi sir qolişini söragan holda vaziyatga munosabat bildirgan. U samolyotlarning toliblar qölida qolişidan asrab qolgan uçuvçilarga rahmat aytiş barobarida ular Amerikaga işonib şunday işga qöl urganini ta'kidlagan. Ya'ni ular tezda Amerika tomonidan evakuatsiya qilinişini kutgan.

Reuters bilan suhbatlaşişga rozi bölgan «Tolibon» vakilining aytişiça, harakat Kobulni egallagaç, u yerda bölgan barça dron va vertolyotlarni nazoratga olgan. «Inşaalloh biz qolgan vertolyotlarni ham ixtiyorimizga qaytaramiz», degan Reuters suhbatdoşi.

Toliblar mamlakatni havo kuçlarisiz egalladi. Endilikda esa afğon armiyasidagi havo kuçlari ham toliblar qöliga ötgan. «Tolibon» harbiy aviatsiya sohasiga afğon armiyasida faoliyat yuritgan uçuvçilarni jalb qilişini, ular ta'qib qilinmasligini ma'lum qilgandi, biroq uçuvçilar bunga işonişmayapti.

Biotekşiruv

Reuters bilan suhbatlaşgan uçuvçilardan birining aytişiça, çorşanba kuni AQŞ hukumati vakillari Termizdagi lagerga borib, afğon uçuvçilardan barmoq izlari olişgan. Şuningdek, ID-kartalari ham tekşirilgan. Davlat departamenti esa bu borada izoh berişni istamagan. Bu tekşiruv evakuatsiya maqsadida ötkazilganini taxmin qilgan uçuvçilarning kayfiyati yaxşilangan, lekin şundan keyin amaliy işlar qilinmagan.

Uçuvçilar «Tolibon» va Özbekistonning hukumat darajasidagi yaqinlaşuvi ularning ahvolini yomonlaştirişi mumkinligidan xavotir olmoqda. Ular ortga qaytiş ölim bilan barobar deb hisoblaşmoqda. AQŞning Özbekistondagi sobiq elçisi janob Herbst esa Özbekiston «Tolibon» bilan yaxşi munosabat örnatişi tabiiy ekanini aytdi.

«Afğon havo kuçlarining aksar uçuvçilari Amerikada öqigan. Biz uçun esa Afğonistonga qaytiş ham, keyinçalik «Tolibon» bilan iliq munosabatda böladigan davlatlarda qoliş ham xavfli», deydi Reuters bilan suhbatlaşgan uçuvçi.