Afg‘oniston tashqi ishlar vaziri Amir Xon Muttaqiyning The New York Times nashriga aytishicha, AQSh Kobuldagi elchixonasini qayta ochishi, diplomatik vakolatxona faoliyatini tiklashi va infratuzilma hamda foydali qazilmalar sohasiga sarmoya kiritishi mumkin.
«Urush davri tugadi. Endi o‘zaro hurmat va ijobiy hamkorlikka asoslangan yangi munosabatlarni xohlaymiz», - dedi Muttaqiy.
Biroq Kobul AQSh harbiylarining Afg‘onistonga qaytishiga qarshi. Muttaqiy afg‘onlar mamlakat hududida xorijiy qo‘shinlar joylashtirilishiga rozi bo‘lmasligini bildirdi. Bu pozitsiya AQSh prezidenti Donald Trampning Bagrom aviabazasi ustidan nazoratni qaytarish zarurligi haqidagi avvalgi bayonotlariga zid.
«Tolibon» AQShning Afg‘onistonda qoldirilgan qurol-yarog‘larini qaytarish va 2022-yilda Kobulda bedarak yo‘qolgan AQSh va Afg‘oniston fuqarosi Mahmud Habibiyni ozod qilish talablarini ham bajarmagan.
Vashington esa «Tolibon»ni hozircha Afg‘onistonning qonuniy hukumati sifatida tan olish niyatida emas. AQSh Davlat departamentiga ko‘ra, Kobul xavfsizlikni ta’minlash va xalqaro terrorchilik guruhlariga qarshi kurash bo‘yicha bergan va’dalarini bajarmagan. AQSh, shuningdek, afg‘on hududi xorijdagi hujumlarni tayyorlash uchun yana bazaga aylanishidan xavotirda.
Shu bilan birga, Kobul Vashington va Yevropa davlatlari tan olishini kutmasdan tashqi aloqalarini kengaytirmoqda. Afg‘oniston Rossiya bilan mudofaa sohasida hamkorlik kelishuvini tuzgan, Markaziy Osiyo davlatlari, jumladan O‘zbekiston bilan o‘nlab savdo bitimlarini imzolagan. Shuningdek, Fors ko‘rfazi mamlakatlari bilan ham aloqalarni rivojlantirmoqda.
Kobul AQSh investitsiyalarini jalb qilishda mamlakatning tabiiy boyliklariga umid qilmoqda. Afg‘oniston litiy, mis, temir rudasi va kamyob yer elementlariga boy. Bu resurslar elektronika, akkumulyatorlar, energetika va mudofaa sanoati uchun muhim hisoblanadi. AQShning Xitoy bilan strategik raqobati fonida Kobul amerikalik kompaniyalarni konlarni o‘zlashtirishga jalb qilishni istamoqda.
Biroq Afg‘onistonda tog‘-kon sanoatini rivojlantirish bo‘yicha avvalgi urinishlar katta natija bermagan. 2004–2021-yillarda AQSh bu sohaga qariyb 1 milliard dollar yo‘naltirgan, ammo urush, korrupsiya, zaif davlat institutlari, infratuzilmaning yetishmasligi va xavfsizlik muammolari loyihalarga to‘sqinlik qilgan.
«Tolibon»ning ichki siyosati esa AQSh va G‘arb bilan munosabatlarni tiklashdagi asosiy to‘siq bo‘lib qolmoqda. Harakat qizlarning o‘rta va oliy ta’lim olishini taqiqlagan, ayollarning mehnat qilishi, harakatlanishi va jamoat hayotida ishtirok etishini keskin cheklagan. Xalqaro jinoyat sudi «Tolibon» rahbari Haybatulla Oxundzodaga ayollar va qizlarni ta’qib qilish bilan bog‘liq insoniyatga qarshi jinoyatlar bo‘yicha hibsga olish orderini bergan.
Shu sababli Kobulning Vashingtonga taklifi, avvalo, katta siyosiy yon berishlarsiz investitsiyalar, diplomatik kanallar va xalqaro legitimlikka erishishga urinish sifatida baholanmoqda. AQSh Afg‘onistonning foydali qazilmalari va mintaqadagi geosiyosiy ahamiyatidan manfaatdor bo‘lishi mumkin, ammo «Tolibon»ning ayollar huquqlariga nisbatan siyosati o‘zgarmas ekan, to‘liq diplomatik yaqinlashuv ehtimoli pastligicha qolmoqda.
